III SAB/Gl 23/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 listopada 2019 r. sprawy ze skargi G.L. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1) stwierdza bezczynność organu oraz że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2) zobowiązuje organ do załatwienia wniosku strony skarżącej w terminie 14 dni. Pismem z 9 października 2017 r. G. L. (dalej: skarżący) złożył skargę na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej przez Prezesa Sądu Rejonowego w G., zarzucając w niej nieudzielanie informacji publicznej zgodnie z żądanym zakresem oraz bezczynność organu administracji publicznej, czym – w jego ocenie – naruszono: 1) art. 7, art. 77 oraz art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), 2) art. 1 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst. jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 2058 ze zm., dalej: ustawa lub u.d.i.p.), 3) art. 2 ust. 2 , art. 13 ust. 1 i ust. 2, art. 16 ust. 1 u.d.i.p., 4) art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483). W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił przebieg postępowania według chronologii zdarzeń następujących po skierowaniu przez niego wniosku z 25 września 2017 r. do Prezesa Sądu Rejonowego w G. Skarżący stwierdził, że treść orzeczeń zapadłych w toku wszystkich procedur sądowych jest informacją publiczną i – jego zdaniem – powinna być udostępniona w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, a nie tylko w trybie i na warunkach określonych w Kodeksach lub Regulaminie urzędowania sądów powszechnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że wniosek skarżącego nie może być uznany za wniosek w trybie ustawy o informacji publicznej, bowiem sprawa o sygn. akt [...], i wydane w jej toku orzeczenia, podlegają innym rygorom ich udostępnienia. Ponadto wyjaśnił, że zasady dostępu do akt i żądania z nich kserokopii określają przepisy ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz.U. nr 89, poz. 555 ze zm., dalej: kpk). W tym miejscu wskazać należy, że wywiedzenie skargi i odpowiedzi na nią poprzedził następujący ciąg zdarzeń: pismem z 25 września 2017 r. skarżący zwrócił się do organu o udostępnienie orzeczenia zapadłego w sprawie o sygn. akt [...] w postaci postanowienia Sądu wraz z uzasadnieniem. Pismem z tego samego dnia, tj. 25 września 2017 r., organ wskazał na poddanie żądania rygorom art. 156 kpk. Wskazując przy tym na treść art. 14 ust. 2 u.d.i.p. poinformował stronę, że żądane informacje nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu tej ustawy i nie mogą być w jej trybie udostępnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Z kolei mocą art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a) P.p.s.a. Oznacza to, że w sprawach, w których wydawane są decyzje oraz postanowienia, jak też w sprawach, w których wydawane są inne akty z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa albo podejmowane czynności materialno-techniczne - możliwe jest zaskarżenie braku wymaganego prawem zachowania się organu administracji. Ocena, co do bezczynności organu, dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu i wynikających z nich uprawnieniach i obowiązkach. Obowiązujące przepisy prawa unijnego wyznaczają podstawowe zasady i reguły odnoszące się do zagadnień prawa dostępu do informacji publicznej. Prawo obejmuje wszelkie posiadane przez organy sektora publicznego przejawy działań, faktów lub informacji - oraz wszelkie kompilacje takich działań, faktów lub informacji - niezależnie od zastosowanego w tym celu środka (zapisane na papierze, zapisane w formie elektronicznej lub zarejestrowane w formie dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej - por. art. 2 pkt 3 lit a dyrektywy 2003/98 WE, Rady i Parlamentu Europejskiego z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie ponownego wykorzystania informacji sektora publicznego (Dz. Urz. WE 2003 seria L Nr 345, poz. 90 ze zm.). Przechodząc do merytorycznego rozpoznania skargi w pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że o bezczynności organu administracji możemy mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność organu administracji nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt czy czynność nie została dokonana przez organ. Przy czym Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. W świetle powyższego dla uznania bezczynności organu konieczne jest ustalenie, że organ administracji, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, zobowiązany był do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że postępowanie wywołane skargą cechuje pewna specyfika, gdyż do skutecznego wniesienia skargi nie jest wymagane wcześniejsze wezwanie danego organu do usunięcia naruszenia prawa, w rozumieniu art. 52 § 1 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdza, że stan faktyczny nie jest sporny. Spór zaś dotyczy ustalenia prawa dostępu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, do informacji z postępowania zawisłego w Sądzie Rejonowym w G. W związku z powyższym wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, pod warunkiem, że nie ograniczają obowiązków przekazywania informacji publicznej do centralnego repozytorium informacji publicznej, o którym mowa w art. 9b ust. 1 tej ustawy. Wywodzenie zatem odmowy udostępnienia żądanej informacji publicznej wyłącznie z faktu, że kwestię udostępnienia informacji publicznej - w postaci wyroków (postanowień) z uzasadnieniami - miałyby regulować, odnoszące się jedynie ogólnie do udostępnienia akt sprawy, przepisy procedury karnej oraz normy zawarte w (mającym rangę rozporządzenia) Regulaminie urzędowania sądów powszechnych, nie jest uzasadnione. Stanowisko takie zajął NSA w uzasadnieniu wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 656/18 (publ.: CBOiS), które w całości podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Ponadto NSA wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budziło wątpliwości, że wyroki (postanowienia) sądowe są jawne i wraz z uzasadnieniami (jako integralną ich częścią) stanowią informację publiczną. Treść orzeczenia sądu nie tylko zaś stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. - informację publiczną o sprawach publicznych, ale stosownie do - art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy - będąc rodzajem informacji dotyczących treści i postaci dokumentu urzędowego, podlega udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w tejże ustawie. Orzeczenia sądowe z uzasadnieniami, jako wydane w sprawie przez Sąd - w ramach jego działalności orzeczniczej, opartej na przepisach prawa powszechnie obowiązującego - są danymi publicznymi i podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w omawianej ustawie (por. wyroki NSA: z dnia 8 lutego 2011 r., I OSK 1938/10, z dnia 11 sierpnia 2011 r., I OSK 933/11, z dnia 30 września 2015 r., I OSK 1746/14). Obecnie tezy takiej nie trzeba już wywodzić w procesie wykładni przepisów - wprost przesądziła o tym nowelizacja art. 6, dokonana na mocy art. 13 ustawy o ułatwieniu wykonywania działalności gospodarczej, wprowadzona w życie z dniem 1 stycznia 2015 r., polegająca na zamieszczeniu w przywołanej jednostce redakcyjnej tiret trzeciego, stanowiącego, że jednym z postaci dokumentów urzędowych jest m.in. treść orzeczeń sądów powszechnych. Na zakończenie zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 156 § 1 k.p.k. stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możliwość sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Z kolei art. 156 § 5 k.p.k. stanowi, że jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie; prawo to przysługuje stronom także po zakończeniu postępowania przygotowawczego. Oznacza to, że przepisy k.p.k., które w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w trakcie postępowania sądowego oraz postępowania przygotowawczego, wyłączają w tym zakresie uregulowania u.d.i.p. Chodzi jednak o udostępnienie określonego zbioru różnorodnych materiałów i dokumentów, które tworzą akta sprawy, a nie o dostęp do zawartej w tym zbiorze informacji publicznej, czy też konkretnie oznaczonego dokumentu. Zatem skoro wniosek skarżącego dotyczył informacji publicznej i został skierowany do właściwego organu, to odpowiedź powinna być udzielona na zasadach i w trybie u.d.i.p., a mianowicie w przypadku uwzględnienia wniosku, udostępnienie informacji publicznej następuje w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). Jeżeli natomiast informacja publiczna nie może być udostępniona w sposób lub w formie określonych we wniosku, podmiot obowiązany do udostępnienia powiadamia pisemnie wnioskodawcę o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i wskazuje, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie. W takim przypadku, jeżeli w terminie 14 dni od powiadomienia wnioskodawca nie złoży wniosku o udostępnienie informacji w sposób lub w formie wskazanych w powiadomieniu, postępowanie o udostępnienie informacji umarza się (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Odmowa udzielenia informacji następuje natomiast w drodze decyzji administracyjnej, od której przysługują środki odwoławcze (art. 16 i 17 u.d.i.p.). Jeśli żądana informacja ma charakter informacji publicznej udostępnianej w trybie ustawy, podmiot zobowiązany do udzielenia tej informacji pozostaje w bezczynności nie tylko wówczas, gdy w terminie przewidzianym tą ustawą nie podejmuje żadnych czynności, czyli milczy i nie udziela informacji, ale również wówczas, gdy posiadając żądaną informację, udziela jej w sposób nieadekwatny do treści wniosku, udziela informacji niepełnej lub wymijającej albo błędnie ocenia żądanie jako niepodlegające ustawie lub też nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia w oparciu o przepis art. 16 lub art. 17 u.d.i.p. W rozpoznawanej sprawie nie kwestionowanym jest, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej został złożony 25 września 2017 r., a Prezes Sądu Rejonowego w G. błędnie bowiem poinformował G.L., że nie może uwzględnić jego wniosku, gdyż żądane przez stronę informacje nie były informacjami publicznymi udostępnianymi w trybie u.d.i.p. W związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że nie został dotrzymany termin, o którym mowa w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Powyższe uzasadniało stwierdzenie, że organ pozostawał w bezczynności, jednakże bezczynności ta nie miała charakteru rażącego. W związku z zasadnością zarzutów skargi orzeczono jak w sentencji.