III SAB/Gl 548/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Adam Gołuch po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.G. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wniosku o dodatek pielęgnacyjny postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 5 grudnia 2025 r. J.G. (dalej: strona skarżąca, skarżący) wniosła skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ administracji, Prezes ZUS) w przedmiocie ponownego ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wniosku o dodatek pielęgnacyjny. W piśmie z 19 grudnia 2025 r., stanowiącym odpowiedź na skargę, organ administracji wniósł o jej odrzucenie. Wskazał na wydanie decyzji 4 grudnia 2025 r., wniesienie skargi 5 grudnia 2025 r., a tym samym jej wniesienie po wydaniu rozstrzygnięcia w sprawie i tym samym jej niedopuszczalność. Skarżąca bowiem osiągnęła cel złożonego wniosku, a mianowicie ponownie ustalono prawo do renty oraz dodatku pielęgnacyjnego. Pismem z 13 marca 2026 r. Prezes ZUS uzupełnił akta administracyjne sprawy, przekazując wydruki decyzji dotyczących renty i dodatku pielęgnacyjnego oraz decyzji dotyczącej kolejnego rocznego świadczenia pieniężnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu, gdyż sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Sąd administracyjny rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności bada, czy przedmiot skargi podlega kontroli tego sądu. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143), dalej p.p.s.a., zgodnie z którą sądy administracyjne w zakresie swej właściwości sprawują kontrolę pod względem legalności, to jest zgodności z prawem, działań lub zaniechań organów administracji publicznej. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne ma charakter ograniczony, gdyż objęte są nią jedynie działania administracyjne wskazane w ustawie. W myśl art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przytoczone powyżej wyliczenie stanowi katalog zamknięty. Z tego względu sprawy, które dotyczą aktów lub czynności niewymienionych w tym katalogu, nie są objęte właściwością sądu administracyjnego. W konsekwencji na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Z powyższych przepisów wynika, że zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych wyznacza katalog skarg na określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. działania organów administracji publicznej, ich bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, ale tylko w przypadkach, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a. Katalog ten rozszerzają przepisy ustaw szczególnych, które przewidują kontrolę sądu administracyjnego w sprawach nieprzewidzianych w art. 3 § 2 p.p.s.a. Sąd wyjaśnia ponadto, że zgodnie z art. 83 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. 2026, poz. 199), dalej: u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, 1a) ustalania płatnika składek, 2) przebiegu ubezpieczeń, 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 83a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 u.s.u.s.). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Jedynie natomiast od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w art. 83 ust. 2 u.s.u.s., nie przysługuje. Stronie przysługuje zaś prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w I instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w kodeksie postępowania administracyjnego (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że przedmiotem rozpatrywanej sprawy jest żądanie skarżącej stwierdzenia bezczynności organu w zakresie ponownego ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz wniosku o dodatek pielęgnacyjny. Wyjaśnić należy, że okoliczność, iż konkretne działanie podejmuje organ administracji publicznej (w niniejszej sprawie Prezes ZUS) nie przesądza jeszcze o właściwości sądu administracyjnego do rozpoznania skargi na jego działanie lub bezczynność. Kontroli sądu administracyjnego została bowiem poddana wyłącznie działalność organów administracji publicznej realizowana w ramach tzw. władztwa administracyjnego, do której nie można zaliczyć działalności organu polegającej na obliczaniu wysokości i ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz dodatku pielęgnacyjnego. Przedmiot bowiem inicjowanej sprawy w całości dotyczy postępowania przed sądem powszechnym. Tym samym, skoro w takim przypadku nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, nie przysługuje również skarga na bezczynność organu administracji w takim przedmiocie. Odpowiednie pouczenie zostało zawarte w wydanej 4 grudnia 2025 r. decyzji, że w przypadku uznania braku jej zgodności z przepisami lub stanem faktycznym, służy stronie odwołanie za pośrednictwem organu rentowego, do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to dobitnie, iż skarżącej nie przysługuje skuteczna skarga na czynność, a także skarga na bezczynność (przewlekłość postępowania) Prezesa ZUS do sądu administracyjnego. Wydana w takiej sprawie decyzja nie jest objęta szczególną dyspozycją art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a zatem podlega trybowi odwoławczemu określonemu w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. Konkludując zatem stwierdzić należy, że sprawa objęta niniejszą skargą pozostaje poza kognicją sądów administracyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za niedopuszczalną i odrzucił, o czym orzekł jak w sentencji postanowienia.