III SAB/Gl 56/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi M. A. na bezczynność "A" w G. w przedmiocie informacji publicznej 1) zobowiązuje organ do rozpoznania wniosku skarżącego w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku; 2) stwierdza bezczynność organu, która miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3) zasądza od "A" w G. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. M. A. (dalej: strona, skarżący) działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na bezczynność "A" w G. (dalej: organ, "A") w sprawie rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej z [...] r. Skarżący zarzucając naruszenie: art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1 oraz art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z [...] r. oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że [...]r. złożył do skarżonego organu wniosek o udostępnienie informacji w następującym zakresie: 1. Proszę podać liczbę odstrzałów redukcyjnych organizowanych na przestrzeni ostatnich 5 lat wraz z informacją jaka zwierzyna została odstrzelona? 2. Czy w przeciągu ostatnich 5 lat dokonana była przez któregokolwiek członka koła na podstawie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt "czynność bezzwłocznego uśmiercenia zwierzęcia", jeżeli tak to ile takich czynności zostało dokonanych i na jakich zwierzynach? 3. W przeciągu ostatnich 5 lat ile zdarzeń drogowych na terenie okręgu łowieckiego z którego korzysta koło zostało zgłoszonych, jakie kwoty odszkodowań zostały wypłacone? 4. Jakie dokładnie były straty w zwierzynie łownej z tytułu zgłoszonych kolizji z pojazdami mechanicznymi? 5. Proszę podać miejsca kolizji ze zwierzyną łowną wraz z datami tych zdarzeń, które pozostają w wiadomości "A". 6. W jaki sposób koło organizuje gospodarkę łowiecką na terenie dzierżawionego "A"? 7. Jakie przychody w ciągu 5 lat uzyskało koło tytułem prowadzenia gospodarki łowieckiej w rozbiciu na poszczególne lata? 8. Jakie wydatki poniosło koło tytułem realizacji swoich zadań w rozbiciu na poszczególne lata? 9. Czy członkowie koła w ciągu 5 lat otrzymali jakiekolwiek gratyfikacje finansowe ze środków, którymi dysponuje koło, jeżeli tak to w jakiej wysokości i kiedy? 10. Jakie subwencje, dotacje, pożyczki umarzalne bądź inne bezzwrotne środki koło otrzymało w ostatnich 5 latach z pieniędzy publicznych? Skarżący wyjaśnił, że wniosek został złożony drogą elektroniczną na adres e-mail: [...], wskazany na stronie internetowej organu skarżonego. Podniósł też, że nie został powiadomiony w ustawowo określonym terminie o powodach opóźnienia, terminie w jakim organ udostępni informacje, o ewentualnych kosztach związanych ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że wniosek o udostępnienie informacji nigdy do "A" nie wpłynął. Organ wskazał, że D. L. działa w "A", niemniej jednak już sam adres mailowy ([...]) wskazuje, że nie jest on osobą uprawnioną do udzielania informacji związanych z działalnością "A". W tym celu na stronie internetowej zostały wskazane dwa dodatkowe adresy mailowe, na które powinna była być kierowana ewentualna korespondencja w sprawach związanych z "A" i działalnością "A". Zatem jeśli "A" miało być adresatem wniosku, to żądanie informacji związanych z jego działalnością i to działalnością łowiecką, winno być skierowane na adres: [...]. Skarżący jako podmiot doświadczony w składaniu tego typu skarg (vide: wyrok WSA z 31 stycznia 2019 r., sygn. akt III SAB/Gl 244/18) powinien mieć świadomość charakteru zadawanych przez niego pytań, i jednocześnie oczekiwać skonkretyzowanych odpowiedzi, a zatem powinien dokonać uprzedniej analizy na jaki adres mailowy należy skierować swoje pytania, aby otrzymać właściwe odpowiedzi. W przypadku "A" oczywistym jest, że w sprawach łowieckich właściwy był adres wskazany wyżej. Przyjęcie, że wystarczy wysłanie wniosku na jakikolwiek adres oznaczałoby, że w istocie rzeczy skarżącemu nie chodzi o uzyskanie odpowiedzi na zadane przez niego pytania, a jedynie doprowadzenie do sytuacji, w której zostanie złożona skarga na bezczynność organu i w konsekwencji zostaną zasądzone określone koszty, w szczególności koszty zastępstwa procesowego. Zdaniem organu uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej nie powinny być wykorzystywane w celu innym niż troska o dobro publiczne, troska o przejrzyste państwo, o przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, o jawność działania administracji. Tymczasem Zarząd "A" odnosi wrażenie, że w przypadku skargi, która jest przedmiotem niniejszego pisma, celem jej nie jest troska o dobro publiczne, a bardziej o partykularne interesy jednostki i może być postrzegane jako nadużycie prawa. Ponadto skarżący nie wskazał w jakiej formie organ ma mu udostępnić żądaną informację (np. kopie papierowe, skany w pdf, nagranie w formacie mp3 itp.) sposobu w jaki organ ma przekazać wnioskowaną informację (pocztą tradycyjną lub elektroniczną, albo poprzez osobisty odbiór przez osobę wnioskującą). Korespondencja mailowa załączona do skargi nie zawiera żadnego z ww. elementów. Pod adresem wskazanym przez skarżącego jako jego adres własny, jak też jako adres do doręczeń działa Kancelaria "B" z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, a zatem podmiot profesjonalny, który o ile w jakiś sposób jest powiązany z działaniami skarżącego, a tożsamość adresów może na to wskazywać, to tym bardziej powinien podejmować działania z dołożeniem należytej staranności, szczególnie w tak istotnych sprawach jak informacja publiczna. Szczególna staranność powinna polegać na wysyłaniu pytań na właściwy adres, który bez problemu można było ustalić na stronie internetowej organu, podobnie jak należało wskazać sposób przekazania odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. W pierwszym rzędzie wyjaśnić trzeba, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - w skrócie "p.p.s.a."), stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Obejmuje ona między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., a więc wówczas gdy organ pomimo ciążącego na nim obowiązku nie wydaje decyzji administracyjnej, postanowienia albo też uchyla się od podjęcia innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ocena, co do bezczynności organu, musi być dokonana na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu i wynikających z nich uprawnieniach i obowiązkach. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sądowej kontroli jest bezczynność Zarządu "A" w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem z [...] r. Problematyka dostępu do informacji publicznej została uregulowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1429 – dalej w skrócie "u.d.i.p."). Równocześnie podkreślić należy, że badanie przez sąd administracyjny bezczynności organów na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzedzone być musi oceną, czy żądanie domagającego się udzielenia informacji podmiotu mieści się w obszarze podmiotowo-przedmiotowym działalności adresata. Przesądzenie, że w sprawie będą miały zastosowanie przepisy dotyczące informacji publicznej, a więc że skarga jest dopuszczalna, pozwala dopiero na przejście do drugiego etapu kontroli - to jest do rozstrzygnięcia czy w sprawie występuje bezczynność. W niniejszej sprawie należy wskazać, że podmiot, do którego skierowano żądanie, jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej. Koła łowieckie zaliczają się do grona podmiotów objętych przepisem art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. Wykonują one zadania administracji państwowej związane z łowiectwem w rozumieniu art. 1 ustawy z 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tj. Dz. U. z 2013 r. poz. 1226 ze zm., dalej: u.p.ł.) i są one podstawowymi podmiotami wydzierżawiającymi obwody łowieckie, a zatem to na nich, na dzierżawionym obwodzie, spoczywa obowiązek realizacji celów i zadań łowiectwa, tj. prowadzenia gospodarki łowieckiej rozumianej - w myśl art. 8 ust. 1 u.p.ł. - jako element ochrony środowiska przyrodniczego, obejmującego ochronę zwierząt łownych, gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej. Co do faktu, iż koło łowieckie należy do kategorii podmiotów, o których mowa w art. 4 u.d.i.p. wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny (w postanowieniu z 28 listopada 2013 r., sygn. I OZ 1155/13): "Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 Polski Związek Łowiecki jest zrzeszeniem osób fizycznych i prawnych, które prowadzą gospodarkę łowiecką poprzez hodowlę i pozyskiwanie zwierzyny oraz działają na rzecz jej ochrony poprzez regulacje liczebności populacji zwierząt łownych. Zaś łowiectwo, jako element ochrony środowiska przyrodniczego, w rozumieniu ustawy oznacza ochronę zwierząt łownych (zwierzyny) i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej, leśnej i rybackiej (art. 1 tej ustawy). Zwierzęta łowne w stanie wolnym, jako dobro ogólnonarodowe, stanowią własność Skarbu Państwa (art. 2 przedmiotowej ustawy). Zatem, w świetle przepisów ustawy Prawo łowieckie, Polski Związek Łowiecki wykonuje m.in. zadania administracji państwowej związane z wyrażonym w art. 5 oraz art. 74 ust. 2 Konstytucji obowiązkiem ochrony środowiska naturalnego (por. motywy uzasadnienia do wyroku TK z dn. 6.11.20102 r., sygn. K 21/11). Zadania te wykonują także koła łowieckie jako podstawowe ogniwo organizacyjne w Polskim Związku Łowieckim w realizacji celów i zadań łowiectwa. Stanowi o tym przepis art. 33 ust. 1 ustawy Prawo łowieckie. Przy czym koła łowieckie posiadają osobowość prawną, którą nabywają w momencie nabycia członkostwa w Polskim Związku Łowieckim. Podmioty te prowadzą swoją działalność na podstawie prawa łowieckiego, statutu oraz uchwał organów Polskiego Związku Łowieckiego i koła łowieckiego (§ 31 statutu Polskiego Związku Łowieckiego, stanowiącego załącznik do uchwały XXI Krajowego Zjazdu Delegatów PZŁ z dnia 2 lipca 2005 r. w sprawie uchwalenia Statutu Polskiego Związku Łowieckiego). Powyższe rozważania świadczą zatem, że koła łowieckie są "innymi podmiotami wykonującymi zadania publiczne" w rozumieniu u.d.i.p. - niewątpliwie bowiem wykonują zadania administracji państwowej związane z łowiectwem, a zatem co do zasady mogą być one zobowiązane do udzielenia informacji publicznej." Pogląd wyrażony w uzasadnieniu powołanego orzeczenia Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 oraz art. 6 u.d.i.p. każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie. Informacją publiczną będzie zatem każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Regulacja ta jest wyrazem realizacji konstytucyjnego prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej i osób pełniących funkcje publiczne (art. 61 ust. 1 Konstytucji RP). Zatem, zakres przedmiotowy objęty zapytaniem odnosił się - w pełnym zakresie - do informacji publicznej. W tym stanie rzeczy pozostaje to rozstrzygnąć, czy rację ma strona skarżąca, twierdząc, że organ w odpowiedzi na wniosek pozostał bezczynny do dnia wniesienia skargi do Sądu. Czy też okoliczność taka nie zachodzi – zgodnie z twierdzeniem organu, który podnosi, że wniosku nie otrzymał i na wniosku brak jest wskazania w jaki sposób organ ma przekazać wnioskowaną informację. W ocenie składu orzekającego, ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić. Sąd stoi na stanowisku, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej z [...] r. wysłany do "A", na podany na oficjalnej stronie internetowej adres poczty elektronicznej: [...], został złożony przez skarżącego skutecznie. Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że podanie do powszechnej wiadomości adresu poczty elektronicznej przez organ należy traktować jako jego zobowiązanie, że wiadomości wysłane na ten adres będą odbierane. Jednostka ma prawo działać w zaufaniu do władzy publicznej i oczekiwać, że skoro organ podaje do publicznej wiadomości adres swojej poczty elektronicznej, to będzie odbierał listy skierowane na ten adres. Odmienne zapatrywanie czyniłoby w praktyce prawo do wnioskowania o informację publiczną za pomocą poczty elektronicznej (e-mail) iluzorycznym, którego skuteczność zależna byłaby od arbitralnej woli organu, stąd tego rodzaju poglądy nie może zostać zaakceptowany. Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami (np. poczty elektronicznej) nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów. Tym samym, ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej listu, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej organu, obciąża ten organ. Uchybienia w tym zakresie nie mogą być przerzucane na podmiot korzystający z konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznej (por.: postanowienia NSA z: 18 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2897/15; 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1414/15; 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1940/15 oraz 16 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 2186/14, publ. https://legalis.pl). W świetle powyższego argumentacja organu, iż nie miał on możliwości zapoznania się z wnioskiem skarżącego, który został przesłany na niewłaściwy adres podany na stronie internetowej nie zasługuje na uwzględnienie. Nie może odnieść także pożądanych skutków prawnych okoliczność podnoszona przez organ, że skarżący nie podał sposobu ani formy w jaki należy mu udzielić informacji. Skoro skarżący przesłał wniosek pocztą elektroniczną, to odpowiedź organu winna być skierowana na adres poczty elektronicznej podany we wniosku. Ponieważ skarżący nie uzyskał informacji publicznej objętej wnioskiem z [...] r., ani nie doszło do wydania decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia żądanej informacji, to należało uznać stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a., że organ pozostaje w stanie bezczynności. Ponadto Sąd stwierdził, że bezczynność organu przyjmuje postać kwalifikowaną, tj. postać rażącego naruszenia prawa. Wynika to z czasu trwania bezczynności, który licząc od chwili złożenia wniosku do rozpoznania przez Sąd skargi na bezczynność wynosi około 9 miesięcy. Tak długi czas oczekiwania na realizację wniosku świadczy o oczywistej i ponadprzeciętnej obrazie przepisu art. 13 ust. 1 u.d.i.p. Jednocześnie organ nie przedstawił Sądowi jakichkolwiek racjonalnych przyczyn pozostawania w tak długim okresie zwłoki. Rozpatrując opisany wniosek o dostęp do informacji publicznej organ będzie zobowiązany uwzględnić dokonaną powyżej ocenę prawną, a następnie podjąć środki prawne przewidziane w u.d.i.p. w terminie określonym w sentencji wydanego wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł składa się zwrot kosztów postępowania: [...] zł – wpis od skargi, [...]zł – opłata skarbowa od pełnomocnictwa oraz [...]zł – koszty zastępstwa procesowego dla radcy prawnego. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji.