III SAB/Gl 622/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi B. s.r.o. w O. na bezczynność Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W. w przedmiocie informacji publicznej 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa, 2. zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt z prawomocnym orzeczeniem. Pismem z 8 stycznia 2024r. skarżąca B. s.r.o. z O. wystąpiła ze skargą na bezczynność Komornika Sądowego M. D., prowadzącego kancelarię komorniczą w Wodzisławiu Śląskim w rozpoznaniu wniosku z 14 grudnia 2023r. o udostępnienie informacji publicznej. Z akt sprawy wynika, że e-mailem z 14 grudnia 2023r. osoba podpisująca się jako R. S. wystąpiła do Komornika z powołaniem się na przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej o udzielenie odpowiedzi na trzy pytania: 1. Czy Kancelaria Komornika zlecała usługi takie jak obsługa eksmisji, depozyt, transport mienia ruchomego, inne firmie N., której właścicielką jest K. D.? Jeśli tak, to proszę przesłać ich wykaz wraz z zestawieniem dat i kwot zapłaconych z tego tytułu. 2. Czy Kancelaria zlecała takie usługi innym podmiotom, a jeśli tak, to proszę o przedstawienie nazw podmiotów, dat i zapłaconych z tego tytułu kwot. 3. Czy Kancelarię Komornika łączą relacje gospodarcze z N.? Jeśli tak, to proszę o informacje w tym zakresie. E-mailem z tej samej daty Komornik odpowiedział pytającemu, że pismo nadesłane w formie e-maila nie spełnia wymogów z art. 126 § 1 pkt 6 Kpc, wobec czego zostanie pozostawione bez rozpoznania. Wniósł o przesłanie pisma pocztą albo złożenie go w Kancelarii z podaniem danych osoby składającej wniosek. 14 grudnia z 2023r. ponownie przesłano do Komornika pismo, w którym podkreślono, że we wniosku wyraźnie powołano się na udip, zatem odesłanie do Kpc jest niezrozumiałe. Nadto przesłana korespondencja nie ma charakteru procesowego. W podpisie wskazano "B. s.r.o.", P. P.. Załącznikiem był dokument wskazujący sposób reprezentacji spółki. Ponieważ Komornik nie przesłał żądanych informacji, wskazanym na wstępie pismem z 8 stycznia 2024r. Spółka wystąpiła do Prezesa Sądu Rejonowego w W. opisując przebieg zdarzeń i domagając się zobowiązania Komornika do udzielenia odpowiedzi w terminie 7 dni, a także wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w ramach nadzoru nad Komornikiem i postępowania karnego w związku z naruszeniem przepisów ustawy. Pismo to zostało przez Prezesa Sądu Rejonowego zgodnie z właściwością rzeczową przekazane do sądu administracyjnego, który zarejestrował je jako skargę na bezczynność. W odpowiedzi na skargę Komornik wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że skarga do sądu administracyjnego na bezczynność w zakresie postępowania egzekucyjnego w administracji nie przysługuje, natomiast organem właściwym do rozpoznawania skarg na czynności komornika sądowego jest Sąd Rejonowy, przy którym komornik działa, o czym stanowi art. 767 Kpc. Podkreślił, że Komornik nie jest organem administracji i nie prowadzi akt administracyjnych. Nadto zgodnie z art. 20 ustawy o komornikach sądowych jest on obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których powziął wiadomość ze względu na wykonywane czynności. Stwierdził też, że objęte żądaniem informacje nie stanowią informacji publicznej. Komornik jest co prawda funkcjonariuszem publicznym, jednak swoją działalność prowadzi na własny rachunek, uczestniczy w obrocie gospodarczym i zawiera umowy cywilnoprawne na potrzeby prowadzonej kancelarii. Zatem udip są objęte tylko takie informacje, które wiążą się z publiczną sferą działalności komornika sądowego, nie zaś te, które mają związek z działalnością gospodarczą, czego potwierdzeniem jest art. 4 ust. 1 udip, który posługuje się kryterium wykonywania zadania publicznego. Natomiast prowadzenie działalności na własny rachunek oznacza, że istnieje sfera działalności komornika niezwiązana z jego funkcją publiczną, pozostająca poza zakresem władztwa publicznego, gdzie komornik występuje jako strona stosunków cywilnoprawnych. Zatem kwestie takie jak koszty otwarcia kancelarii, zasoby sprzętowe, osiągane dochody pozostają poza zakresem udip. W toku postępowania P. P. wyjaśniła, że stroną skarżącą jest B. s.r.o., a ona występuje jako osoba uprawniona do jej reprezentacji. Przedłożyła też tłumaczenie czeskiego dokumentu, z którego wynika, że jest dyrektorem zarządzającym spółki, uprawnionym do jej samodzielnej reprezentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a cytowanego art. 3 § 2 tej ustawy. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, dlaczego Sąd nie odrzucił skargi z uwagi na brak tożsamości pomiędzy osobą, której wniosek zainicjował czynności w sprawie tj. R. S. a skarżącą – B. s.r.o. Zgodnie z art. 50 § 1 ppsa, uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Pod pojęciem interesu prawnego należy rozumieć istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnoszącego skargę, wynikających z przepisów prawa, a zaskarżonym aktem lub czynnością. Z powyższego wynika więc, że uprawnienie do wniesienia skargi ma podmiot, który był wnioskodawcą. Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego sprawy zauważyć należy, że istotnie, wniosek o udostępnienie informacji publicznej został podpisany przez R. S., który nie jest stroną postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż to nie on wniósł skargę. Zauważyć jednak trzeba, że w kolejnym e-mailu z tej samej daty co wniosek, stanowiącym wymianę korespondencji z organem, w podpisie widnieje B. s.r.o. i P. P., jak wynika z treści wiadomości dołączony został do niej także dokument wskazujący na sposób reprezentacji spółki (karta 7 akt sądowych). Z powyższego – zdaniem Sądu wynika – że wnioskodawcą była w istocie spółka B., reprezentowana przez P. P.. W innym przypadku przedkładanie dokumentu wykazującego jej uprawnienie do działania w imieniu spółki byłoby zbędne. Po wtóre z omawianego e-maila z 14 grudnia 2023r., wynika także, że skarżąca spółka reprezentowana przez P. P. przesyłając organowi korespondencję takiej treści, tj. podtrzymującą wolę uzyskania informacji w trybie udip, w istocie potwierdziła czynność w postaci złożenia wniosku, dokonaną przez R. S.. Zatem skarżąca podejmowała czynności w sprawie już na etapie korespondencji dotyczącej wniosku, toczącej się jeszcze przed wystąpieniem ze skargą; ujawniła więc już wówczas wolę skorzystania z uprawnień wynikających z udip. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści skargi, gdzie strona pisze, że "14 grudnia 2023r. wystąpiłam do Komornika...". Sądowi znane jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2022 r. o sygn. akt III OSK 1398/21, w którym Sąd stwierdził, że skoro obowiązek udzielenia informacji publicznej powstaje w związku z wnioskiem konkretnej osoby (wnioskodawcy), to tylko ta osoba ma przymiot strony postępowania i niewątpliwie takiej osobie przysługuje prawo do kwestionowania działań organu poprzez złożenie skargi. Sąd orzekający w pełni podziela to stanowisko, tym niemniej stan faktyczny w sprawie, w której orzekał NSA i w sprawie niniejszej jest odmienny, gdyż w sprawie toczącej się przed NSA czynności przed organem podjął inny podmiot (spółka reprezentowana przez pełnomocnika), niż przed Sądem (osoba fizyczna będąca jej pełnomocnikiem, ale działająca w imieniu własnym). W sprawie niniejszej, jakkolwiek wniosek inicjujący sprawę złożył inny podmiot, niż skarżąca, to jednak jeszcze w fazie czynności przed organem wniosek ten per facta cocludentia został potwierdzony przez osobę, która następnie wystąpiła ze skargą. Nadto zauważyć należy, że postępowanie w sprawach informacji publicznej jest dalece odformalizowane, a przepisy Kpa znajdują w nich zastosowanie dopiero w przypadku wydania decyzji o odmowie jej udzielenia. Zatem w sytuacji, gdy skarżąca jeszcze na etapie czynności przed organem ujawniła wolę uzyskania informacji, potwierdzając tym samym czynności dokonane przez inną osobę, Sąd przyjął, że podmiot występujący ze skargą ma w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym przymiot strony i przystąpił do rozpoznania skargi. Celem skargi na bezczynność organu administracji jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwieniu sprawy administracyjnej. W doktrynie oraz orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że o bezczynności organu administracji możemy mówić wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadząc postępowanie, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, czy też nie podejmuje innej stosownej czynności. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością w ich podjęciu lub dokonaniu, czy też wiąże się z przeświadczeniem, że nie istnieje obowiązek wydania stosowanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienia sprawy. W kontrolowanej sprawie skarżąca domagała się udostępnienia informacji w trybie ustawy z 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 902, dalej: udip). W żadnym miejscu swej korespondencji nie powoływała się na przepisy dot. postępowania egzekucyjnego ani na prowadzenie jakiegoś postępowania egzekucyjnego. Wręcz przeciwnie: wyraźnie jako podstawę swego żądania powołała udip i stwierdziła, że przesłana korespondencja nie ma charakteru procesowego. Wskazuje to, że oczywiście zasadne jest stanowisko skarżącej co do tego, że przywoływanie przez organ regulacji Kpc i obowiązku zachowania w tajemnicy faktów, o których dowiedział się w związku z czynnościami egzekucyjnymi jest błędne. Przechodząc zatem na grunt udip przypomnieć należy, że ustawa ta reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania, jak i procedurę oraz tryb udostępniania informacji publicznej. Zgodnie z jej art. 1 ust. 1, każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Stosownie zaś do art. 4 ust. 1 pkt 5 udip, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Komornik sądowy, jakkolwiek nie jest organem władzy sądowniczej, gdyż nie wydaje orzeczeń kształtujących sytuację prawną podmiotów, to niewątpliwie jest podmiotem wykonującym zdania publiczne. Jego zadaniem jest wykonywanie takich orzeczeń przy zastosowaniu przymusu. Jest to wystarczająca przesłanka do uznania, że jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej i nie jest konieczne spełnienie przesłanki drugiej w postaci dysponowania majątkiem publicznym. Powołany przepis posługuje się bowiem alternatywą nierozłączną "lub", co oznacza, że w grupie podmiotów wskazanych w art. 4 ust. 1 pkt 5 udip mieszczą się zarówno te, które tylko wykonują zadania publiczne, te, które jedynie dysponują majątkiem publicznym, jak i te, które spełniają oba te warunki łącznie. W świetle art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. nie budzi zatem wątpliwości, że adresat wniosku jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej, Odnosząc się do zakresu przedmiotowego wniosku przypomnieć należy, że stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b), c) i f) udip, udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1, w tym o organizacji, przedmiocie działalności i majątku, którym dysponują. Zatem zadane we wniosku pytania dotyczyły zarówno organizacji (czy komornik zleca omawiane usługi i komu), przedmiotu jego działalności (czyli usług świadczonych przez podmioty trzecie w związku z prowadzonymi przez niego postępowaniami egzekucyjnymi), jak i majątku, którym dysponuje przy realizacji tych zadań (daty i kwoty zapłacone tytułem wykonanych usług). Przy czym podkreślić należy, że o ile w art. 4 ust. 1 pkt 5 udip mówi o majątku publicznym, to w tym ostatnim przypadku ustawa nie zawiera takiego zastrzeżenia, posługując się jedynie pojęciem majątku, którym takie osoby dysponują, bez zastrzeżenia, że ma to być majątek publiczny. Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego sprawy przypomnieć należy, że skarżąca domagała się informacji – ogólnie mówiąc - czy i komu komornik zlecał wykonanie usług związanych z czynnościami podejmowanym w postępowaniach egzekucyjnych, takimi jak obsługa eksmisji, depozyt, transport mienia ruchomego, inne. W szczególności strona chciała uzyskać wiedzę, czy zlecał je i czy pozostaje w relacjach gospodarczych z N. K. D., a jeśli tak, to kiedy i ile za ich wykonanie zapłacił. Z powyższego wynika, że zapytanie dotyczyło organizacji działalności kancelarii i majątku, którym komornik dysponuje. Obejmowało więc przedmiot działalności komornika jako organu egzekucyjnego, wykonującego zadnia publiczne i korzystającego przy realizacji tych zadań z usług świadczonych przez osoby trzecie. Informacje dotyczące funkcjonowania jednostki organizacyjnej, która wykonuje zadania publiczne są informacjami publicznymi. W szczególności w zapytaniu nie chodziło o usługi świadczone ogólnie w związku z funkcjonowaniem każdej jednostki prowadzącej działalność gospodarczą, takich jak usługi sprzątania, zaopatrzenia w energię elektryczną i ciepło czy telekomunikacyjne, lecz usługi ściśle związane z działalnością komornika jako organu egzekucyjnego. Zatem rozróżnienie, na które zwrócił uwagę organ w odpowiedzi na skargę przeciwstawiając informacje o czynnościach komornika sądowego informacjom o danych wynikających z faktu prowadzenia działalności na własny rachunek i zawierania umów cywilnoprawnych nie znajduje w tej sprawie zastosowania. Zgodnie z art. 13 ust. 1 udip, udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Skoro zapytanie wpłynęło do organu 14 grudnia 2023r., to oznacza to, że był on zobowiązany podjąć jakąś reakcję na wniosek do 28 grudnia 2023r., co nie nastąpiło. Tym samym zarzut bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej okazał się uzasadniony. W myśl art. 149 § 1a ppsa, uwzględniając skargę na bezczynność sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie Sąd nie stwierdził, aby bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Brak odpowiedzi nie był bowiem wynikiem zlekceważenia wniosku, gdyż organ podjął korespondencję z wnioskodawcą już po kilku godzinach od jego wpływu. Fakt, że organ nie udzielił odpowiedzi wynikał jedynie z błędnego zakwalifikowania wniosku jako procedowanego w trybie Kpc, do którego stosuje się wymogi formalne określone tą ustawą. Stosownie zaś do art. 149 §1 pkt 1 ppsa sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do dokonania czynności, zatem Sąd zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem. Ponownie rozpoznając wniosek spółki, organ zastosuje się do wyżej przedstawionej wykładni przepisów udip. Końcowo Sąd przypomna, że pismo skarżącej z 8 stycznia 2024r. uznane za skargę, w swej treści oprócz żądania zobowiązania organu do załatwienia sprawy w zakresie udip, co pozostaje w zakresie właściwości sądu administracyjnego, zawierało także wnioski o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego lub karnego wobec Komornika. W tej części Sąd nie wypowiedział się co do nich uznając, że były to wnioski skierowane do Prezesa Sądu Rejonowego, złożone do niego jako organu sprawującego nadzór na Komornikiem. W związku z powyższym, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 5 udip, art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b), c) i f) i udip w zw. z art. 13 ust. 1 udip poprzez nieudostępnienie informacji publicznej w terminie określonym w tej ustawie. Sąd nie zasądził na rzecz strony kosztów postępowania, gdyż strona nie złożyła wniosku w tym zakresie.