III SAB/Gl 657/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 20 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi D. N. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wniosku o ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego postanawia: odrzucić skargę. Pismem z 6 sierpnia 2024 r. D. N. (dalej zwana: "skarżąca") złożyła skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie wniosku o ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o jej odrzucenie stwierdzając, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznania skargi na bezczynność postępowania w sprawie wniosku o ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego oraz wniosku o wydanie decyzji o ustawodawstwie właściwym, bowiem nie są to sprawy wymienione w art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497 i dalej zwana "u.s.u.s."). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem Z kolei zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Z powyższych przepisów wynika, że właściwość sądów administracyjnych nie została określona za pomocą klauzuli generalnej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach ściśle przez ustawę określonych, zaś skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna jedynie w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego. Przedmiotem wniesionej skargi jest bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku z 25 maja 2012 r. o ustalenie ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego oraz wniosku z 20 listopada 2023 r. o wydanie decyzji o ustawodawstwie właściwym. Wnioskami tymi skarżąca zwróciła się o zajęcie stanowiska w przedmiocie wyjaśnienia w oparciu o jaki przepis prawa Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. realizuje procedurę ustalenia ustawodawstwa właściwego w zakresie zabezpieczenia społecznego w związku z wykonywaniem dwóch aktywności zawodowych w dwóch państwach członkowski UE oraz o wydanie przez organ decyzji o ustawodawstwie właściwym. Ustawą regulującą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ustawa z dnia 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024, poz. 497 – dalej "u.s.u.s."). Zgodnie z art. 68a ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. do zakresu działania Zakładu należy prowadzenie punktu kontaktowego, o którym mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącym wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1, z późn. zm.), służącego do wymiany danych w ramach Systemu Elektronicznej Wymiany Informacji dotyczących Zabezpieczenia Społecznego w zakresie m.in. określania ustawodawstwa mającego zastosowanie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest więc instytucją właściwą państwa członkowskiego UE ustalającą ustawodawstwo właściwe w zakresie zabezpieczenia społecznego w trybie i na zasadach określonych w powyższych rozporządzeniach. Stosownie do brzmienia art. 83 ust. 1 tej ustawy Zakład wydaje decyzje w zakresie indywidulanych spraw dotyczących w szczególności: 1) zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; 1a) ustalania płatnika składek; 2) przebiegu ubezpieczeń; 3) ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; 3a) ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; 4) ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych; 5) wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego (ust. 2). Art. 4778 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 – dalej "k.p.c.") stanowi, że do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw dla których zastrzeżona jest właściwość sądów rejonowych. Wyjątkiem jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. zgodnie z którym "od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego". Na podstawie tej regulacji wyszczególnione kategorie spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych należą do kognicji sądów administracyjnych a nie powszechnych. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 18 marca 2010 r., sygn. akt II UZP 2/10, (publ. OSNP 2010/17-18/216, system informacji prawnej LEX nr 564501) stanął na stanowisku, że sprawa dotycząca podlegania (bądź niepodlegania) ubezpieczeniom społecznym, w tym ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego stanowi sprawę cywilną. Wobec powyższego kwestia podlegania przez skarżącą określonemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego stanowi sprawę cywilną. W tej sytuacji przedmiotowa skarga na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna, bowiem zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne są właściwe w sprawach skarg na bezczynność organów jedynie w przypadkach określonych w pkt 1-4a tego przepisu, czyli aktów wydawanych w sprawach administracyjnych. Opisany w skardze stan faktyczny dotyczy sprawy, w której wyłączono sądowoadministracyjny tryb zaskarżenia. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że przedmiotowa skarga, jako nie podlegająca właściwości sądu administracyjnego, podlega odrzuceniu i na mocy art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.