III SAB/Gl 720/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności bez rażącego naruszenia prawa, 2. zobowiązuje organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt z prawomocnym orzeczeniem, 3. oddala skargę w pozostałym zakresie. Pismem z 20 września 2024r. skarżący M.. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w W. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 kwietnia 2024r. (wpływ do organu 12 kwietnia 2024r.) skarżący zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w W. o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wyroków, ich uzasadnień i protokołów z rozpraw wydanych przez ww. Sąd w sprawach o czyn z art. 203 i 204 Kk w latach 2018-2021. Pismem z 26 kwietnia 2024r. organ poinformował skarżącego, że we wskazanym okresie w Sądzie zarejestrowano 3 postępowania o wskazane przestępstwa i przekazano stronie kopie wydanych w nich wyroków po anonimizacji. Jednocześnie organ poinformował wnioskodawcę, że treść protokołu przesłuchania świadka, podobnie jak protokół rozprawy nie stanowią informacji publicznej, bowiem nie jest to ani treść orzeczenia sądowego, ani innego rozstrzygnięcia. Sygnowanie dokumentu – protokołu rozprawy przez funkcjonariusza publicznego nie powoduje, że staje się on jego oświadczeniem woli lub wiedzy. Stanowi jedynie potwierdzenie, że protokół został sporządzony przez tego funkcjonariusza lub przy jego udziale, w określonym czasie i miejscu. Zwrócił także uwagę, że udostępnienie pewnych informacji, nawet po anonimizacji danych osobowych może zagrozić naruszeniem praw podmiotów do ochrony ich godności, prawa do prywatności i dobrego imienia, zwłaszcza w sprawach z art. 203 i 204 Kk. W związku ze stanowiskiem organu, skarżący wystąpił z wskazaną na wstępie skargą, w której zarzucił organowi naruszenie: 1. art. 61 ust. 1 Konstytucji poprzez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek; 2. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej poprzez błędne zastosowanie polegające na nieprawidłowym, gdyż tylko częściowym zrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności; 2. zobowiązanie organu do załatwienia wniosku w zakresie uzasadnień i protokołów; 3. rozpoznanie sprawy na rozprawie; 4. przyznanie skarżącemu prawa pomocy; 5. zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym rzeczywistych i niezbędnych kosztów postępowania w postaci kosztów znaczków pocztowych i koperty. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko. Powołał się na art. 5 ust. 2 udip i prawo osoby fizycznej do prywatności, a także na konieczność stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (RODO). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, ale jedynie częściowo. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: ppsa), kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Prawo do uzyskania informacji publicznej wynika z art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącego w ust. 1, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Zasady realizacji tego prawa zawiera ustawa z 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (t.j.: Dz.U. z 2022r., poz. 902 ze zm., dalej "udip"). Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 udip, obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Prezes Sądu niewątpliwie należy do grupy podmiotów zobowiązanych do stosowania udip, bowiem kieruje pracą sądu i reprezentuje go na zewnątrz, czyli spełnione jest kryterium podmiotowe. Przechodząc do analizy spełnienia kryterium przedmiotowego, tj. ustalenia, czy przedmiotem wniosku była informacja publiczna przypomnieć należy, że wnioskodawca domagał się trzech grup informacji: - kopii zanonimizowanych wyroków wydanych w określonych kategoriach spraw, - uzasadnień tych wyroków, - protokołów z rozpraw w tych sprawach. Odnośnie wyroków zauważyć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a tiret trzecie, udostępnieniu podlega informacja publiczna, w szczególności o danych publicznych, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych. Z powyższego wynika, że orzeczenie sądu powszechnego na mocy przepisu szczególnego stanowi informację publiczną i taką informację skarżący otrzymał z zachowaniem terminu wynikającego z art. 13 ust. 1 udip, zgodnie z którym udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Wniosek o udostępnienie informacji wpłynął bowiem do Sądu Rejonowego 12 kwietnia 2024r., a odpowiedź została skarżącemu udzielona 26 kwietnia 2024r. Faktu tego skarżący nie kwestionuje zarzucając w skardze nieprawidłowe, gdyż jedynie częściowe załatwienie jego wniosku, co oznacza, że przyznaje, iż w pewnym zakresie jego wniosek został jednak załatwiony. Spór między stronami sprowadza się więc do zasadności odmowy udostępnienia skarżącemu protokołów z rozpraw i niezałatwienia sprawy w części obejmującej uzasadnienia wyroków. Odnośnie uzasadnień Sąd stanął na stanowisku, że stanowią one element orzeczenia sądu sensu largo, są zatem nośnikami informacji publicznej. Co do nich organ w ogóle się nie wypowiedział, zatem w tej części Sąd stwierdził, że pozostaje w bezczynności w przedmiocie załatwienia wniosku o udostępnienie informacji. Jednakże bezczynność ta, zdaniem Sądu, nie nosi znamion rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty, przy czym każdorazowo taka ocena musi być dokonana przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, wykazujących oczywisty brak poszanowania prawa dostępu do informacji publicznej i niedających się usprawiedliwić w żaden sposób. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Organ bowiem nie zignorował wniosku skarżącego, odniósł się do jego żądania i uczynił to w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 udip, choć nie w pełnym zakresie. W takim stanie faktycznym Sąd ocenił, iż organ dopuścił się bezczynności w zakresie rozpoznania wniosku o udostępnienie treści uzasadnień wyroków, jednakże uczynił to bez rażącego naruszenia prawa, o czym Sąd orzekł w pkt 1 wyroku na podstawie art. 149 § 1a ppsa. Dlatego na podstawie art. 149 § 1 ppsa w punkcie 2 wyroku Sąd zobowiązał organ do załatwienia wniosku skarżącego. Przy czym wyjaśnić należy, że pod pojęciem załatwienia wniosku nie należy rozumieć konieczności ujawnienia informacji zgodnie z wnioskiem, a jedynie konieczność wypowiedzenia się co do niego, a sposób wypowiedzenia się pozostaje w gestii organu. Może to nastąpić np. poprzez pisemne poinformowanie wnioskodawcy, że organ tą informacją nie dysponuje, ujawnienie jej albo odmowę ujawnienia. Jeśli natomiast organ nadal stać będzie na stanowisku, że udostępnienie informacji nie jest dopuszczalne, np. z uwagi na treść art. 5 ust. 2 udip, na który powoływał się, ale dopiero w odpowiedzi na skargę, co było działaniem spóźnionym, to winien załatwić sprawę w trybie przewidzianym w art. 16 udip, a więc wydać w tym zakresie decyzję administracyjną. Natomiast rozważając istnienie obowiązku ujawnienia protokołów przypomnieć należy, że stosownie do art. 1 ust. 2 udip, przepisy ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Protokoły rozprawy stanowią część akt postępowania karnego. Jak wynika z systematyki ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2025r., poz. 46) – dalej Kpk, obejmuje on bowiem zarówno postępowanie przygotowawcze, jak i postępowania przed sądem I instancji oraz sądem odwoławczym. Zasady dostępu do akt sprawy karnej reguluje zatem – jako lex specialis – Kpk. Stosownie do art. 156 § 1 Kpk stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie. W myśl § 5, jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej. Zgodnie zaś z art. 156 § 5a Kpk, w razie złożenia w toku postępowania przygotowawczego wniosku o zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania podejrzanemu i jego obrońcy udostępnia się niezwłocznie akta sprawy w części zawierającej treść dowodów dołączonych do wniosku, z wyłączeniem dowodów z zeznań świadków, o których mowa w art. 250 § 2b. Z uwagi na treść powołanych przepisów Kpk nie sposób przyjąć, że akta sprawy karnej lub informacje z nich mogą być udostępnione w trybie udip, bo taki dostęp przysługuje każdemu, zgodnie z art. 2 ust. 1 udip, zatem przepisy Kpk ograniczające dostęp do akt byłyby martwe i mogłyby być w prosty sposób obchodzone, a na pewno nie taki zamysł przyświecał ustawodawcy przy wprowadzeniu udip. NSA w wyroku z 15 grudnia 2021 r. sygn. akt III OSK 4343/21 wskazał, iż przepisy art. 156 § 1, 5 i 5a Kpk zawierają zamkniętą i zupełną regulację zasad dostępu do akt postępowania karnego i znajdujących się w nich informacji publicznych, tak na etapie postępowania przygotowawczego, jak i sądowego (a wraz z innymi przepisami także do akt postępowania już zakończonego). Nadto wskazane przepisy k.p.k. stanowią "przepisy innych ustaw", o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., określające odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi, które w całości wyłączają zastosowanie przepisów u.d.i.p. do informacji publicznych znajdujących się w aktach sprawy karnej. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Należy także zauważyć, że protokół obejmuje wiele różnych danych. Żądanie udostępnienia protokołów z rozpraw dotyczących określonych przestępstw jest żądaniem udostępnienia całego zbioru różnorodnych informacji, zaś prawo do informacji dotyczy informacji o sprawie publicznej, a więc informacji o faktach, a nie udostępnienia całego zbioru informacji o różnorodnym charakterze jako takiego. Dlatego w części dotyczącej protokołów z rozpraw Sąd skargę oddalił. Sąd oddalił skargę również w części obejmującej wniosek skarżącego o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów znaczków pocztowych i koperty. Stosownie do treści art. 200 ppsa w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Jak stanowi art. 205 § 1 ppsa do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Koszty sądowe, zgodnie z art. 211 ppsa, obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków. Kosztów sądowych skarżący nie ponosił, gdyż - uwzględniając jego wniosek - zostało mu przyznane prawo pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku ich poniesienia. Natomiast odnośnie kosztów korespondencji przyjmuje się, że nie zaliczają się one do podlegających zwrotowi kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Nie są to bowiem koszty, które zostały uznane za niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście. Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Katalog niezbędnych kosztów postępowania wskazany w art. 205 ppsa ma charakter wiążący i wyczerpujący (postanowienie NSA z 26 listopada 2015 r., I OZ 1531/15, CBOSA). Zatem wskazywane przez skarżącego koszty związane z prowadzeniem korespondencji, jako wykraczające poza zakres wspomnianego katalogu nie mogły podlegać zasądzeniu na jego rzecz. Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.