III SO/Gl 1/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. Ł. o przyznanie prawa pomocy (odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...].) w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. zwolnić skarżącego z kosztów sądowych w części przekraczającej każdorazowo 200 (dwieście) złotych, 2. odmówić zwolnienia w pozostałej części. R. Ł. złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy, strona oświadczyła, że w związku z prowadzonym wobec niej postępowaniem karnym i podatkowym pogorszyła się jej sytuacja zawodowa i życiowa. Wnioskodawca został zmuszony do zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie strona zarabia 1.600 zł brutto miesięcznie i jest to aktualnie jedyny dochód całej rodziny składającej się z pięciu osób. Cały dochód pochłaniają koszty utrzymania rodziny. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoją żoną M. Ł. oraz trójką małoletnich dzieci: S. ([...] lat), A. ([...] lat) i R. ([...] lat). Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że nie posiada on nieruchomości, oszczędności pieniężnych, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Posiada on jednak, wg swojego oświadczenia, galanterię drewnianą o wartości [...] zł; piec o wartości [...] zł i silos o wartości [...] zł. Wszystkie te przedmioty są zajęte przez komornika. Z kolei żona skarżącego posiada samochód, dom, w którym mieszka cała rodzina, nieruchomości). Strona oświadczyła, że posiada zobowiązania: kredyty do zapłaty, zaległości w ZUS. Żona strony otrzymuje dotacje z Unii Europejskiej, jednak otrzymane z tego tytułu pieniądze przeznaczane są w całości na uprawę roli. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 7 kwietnia 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. Pismem z dnia 22 kwietnia 2014 r. wnioskodawca wniósł o prolongatę terminu wyznaczonego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zwartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 12 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Natomiast pismem z 19 maja 2014 r. wnioskodawca przysłał dokumenty jak: zaświadczenie o zarobkach, umowę o pracę wraz z wypowiedzeniem, zawiadomienia o zajęciu kont bakowych, formularz PIT-37, wyciągi z kont bankowych, zaświadczenie o zameldowaniu, rachunki za media oraz umowy z "A" wraz z wezwaniami do zapłaty a także umowę o rozdzielności majątkowej z żoną. Natomiast pismem z 26 maja 2014 r. wnioskodawca złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniósł, że dopełnił wszelkich formalności a postanowienie referendarza było wydane w jego ocenie przedwcześnie. Mając powyższe na uwadze, Sąd zważył, co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie takie przysługuje zażalenie. Zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a.. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). W zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej winno nastąpić wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast częściowe przyznanie prawa pomocy następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że R. Ł. składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lewis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że wnioskodawca wykazał spełnienie przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jednak winna ona partycypować w części kosztów postępowania. Wnioskodawca posiada stały dochód w postaci wynagrodzenia za pracę ([...] zł netto). Ponieważ wpis w sprawie wynosi 1.500 złotych, zatem jego uiszczenie wiązałoby się z dość dużym uszczerbkiem finansowym dla wnioskodawcy i jego rodziny. Dlatego zasadne jest obniżenie, natomiast przyjęta przez Sąd w sentencji postanowienia kwota 200 złotych mieści się w zakresie możliwości płatniczych wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.