III SO/Gl 1/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. w kwestii prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skargi A sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. zmienić postanowienie referendarza sądowego z dnia 22 marca 2017 r. w ten sposób, że przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona oświadczyła, że nie zgadza się z decyzją kończącą postępowanie podatkowe i zamierza ją zaskarżyć do tutejszego Sądu, nie posiada jednak środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Od 2015 r. wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku (ruchomości, ani nieruchomości). Spółka nie zatrudnia również pracowników. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że w stosunku do wnioskodawcy prowadzona jest bezskuteczna egzekucja. W toku trwających już trzy lata kontroli skarbowych prezes jednoosobowego zarządu spółki popadł w depresję i nie jest w stanie sporządzić skargi. Na samym wstępie uzasadnienia wniosku zamieszczonego na druku urzędowego formularza PPPr strona wniosła o ustanowienie imiennie wskazanego radcy prawnego w osobie M. S.. Wnioskodawca podała również adres tego radcy prawnego – ul. [...], [...] K.. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie 5.000 zł, natomiast, wg oświadczenia, spółka nie posiada środków trwałych. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka aktualnie posiada rachunek bankowy w [...], lecz nie ma na nim zdeponowanych żadnych środków pieniężnych. Załącznikami do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: bilans jednostki – z wyłączeniem banków i ubezpieczycieli zestawienie rachunku zysków i strat mikro (oba dokumenty zawierają informację o ich sporządzeniu – obliczeniu w dniu 2 lutego 2017 r.); raport kasowy spółki, obrazujący stan kasy wnioskodawcy na dzień 31 grudnia 2016 r.; deklaracje VAT – 7 za okres od października 2016 r. do grudnia 2016 r.; wydruk z rachunku bankowego spółki obrazujące operacje dokonywane w styczniu 2017 r.; oraz zaświadczenia o stanie zdrowia prezesa zarządu spółki. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 17 lutego 2017 r. referendarz sądowy wezwał wnioskującą spółkę do nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o nadesłanie aktualnego raportu kasowego spółki; przedłożenie ewidencji środków trwałych oraz wykazania, że przeciwko skarżącej toczy się aktualnie postępowanie egzekucyjne. Tymczasem w dniu 10 marca 2017 r. wpłynęła do tutejszego Sądu skarga wnioskodawcy na opisaną wyżej decyzję wraz z odpowiedzią na skargę organu i z aktami administracyjnymi. Skarga inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne została zarejestrowana pod sygnaturą akt: III SA/Gl 288/17. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawca A Sp. z o.o. w W. jest w postępowaniu podatkowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego M. S.. W sprawie podatkowej zakończonej wydaniem przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. decyzji nr [...], będącej przedmiotem skargi do tutejszego Sądu (sprawa o sygn. akt: III SA/Gl 288/17), wnioskująca spółka była reprezentowana przez radcę prawnego M. S.. Pełnomocnictwo znajduje się w aktach administracyjnych (k.599), na dokumencie pełnomocnictwa widnieje data 15 września 2015 r. Zakres pełnomocnictwa określony został, jako: "upoważnienie radcy prawnego M. S. do reprezentowania w postępowaniu podatkowym o sygnaturze [...], prowadzonym przez Naczelnika [...] [...] Urzędu Skarbowego w B., a także do reprezentowania wnioskującej spółki przed: Dyrektorem Izby Skarbowej w K., Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym". Z treści powyższego pełnomocnictwa wynika więc, że skarżąca spółka umocowała do reprezentacji w postępowaniu podatkowym oraz sądowoadministracyjnym (zarówno przed sądem pierwszej, jak i drugiej instancji) radcę prawnego M. S.. Jednocześnie pismem z dnia 15 września 2015 r. pełnomocnik zgłosił organowi podatkowemu swój udział w postępowaniu podatkowym. Z analizy akt administracyjnych wynika, że radca prawny aktywnie uczestniczył w postępowaniu podatkowym – w tym odbierał pisma procesowe organu, wraz z decyzjami obu instancji, wreszcie sporządził i wniósł odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. Rozpoznającemu wniosek, z urzędu wiadomo, że radca prawny M. S. reprezentował również wnioskodawcę w innych postępowaniach podatkowych (sygn. akt: III SO/Gl 4/16 i III SA/Gl 1149/16). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy zwolnił skarżącą Spółkę z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 100 zł, natomiast w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego kondycja majątkowa Spółki rzeczywiście nie pozwala jej na uiszczenie należnego wpisu od skargi, tym niemniej regularnie dysponuje ona gotówką i jest ona w stanie ponieść przynajmniej minimalne koszty postępowania. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu referendarz sądowy stanął na stanowisku, że okoliczność, iż skarżąca pozostaje w stosunku prawnym z radcą prawnym M. S., który reprezentuje ją w postępowaniach podatkowych, w tym w postępowaniu podatkowym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, stanowi negatywną przesłankę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu dla wnioskodawcy. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca w ustawowym terminie wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że z uwagi na brak środków finansowych umowa o obsługę prawną z radcą prawnym M. S. została rozwiązana z dniem 31 stycznia 2017 r., na dowód czego załączyła kopię rozwiązania umowy. Podkreśliła jednocześnie, że nie posiada środków finansowych, z których mogłaby opłacić pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma za zadanie przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał, że dane przedstawione przez skarżącą Spółkę we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poparte stosowną dokumentacją uzasadniają w sposób należyty, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W szczególności nie budzą wątpliwości dane, co do majątku skarżącej i jej sytuacji finansowej. Jak słusznie ustalił referendarz sądowy, skarżąca w ubiegłym roku podatkowym poniosła stratę. Dodatkowo Spółka nie posiada aktualnie żadnych środków trwałych oraz nie generuje aktualnie żadnego obrotu, na co wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Brak również jakichkolwiek danych wskazujących na aktywność gospodarczą Spółki. Jednocześnie względem Spółki wystawiono tytuły wykonawcze na kwotę 213 742 zł. Zła kondycja finansowa skarżącej znajduje również potwierdzenie w załączonym sprawozdaniu finansowym i wyciągach z posiadanych przez podmiot rachunków bankowych. Tym niemniej przy ocenie zdolności Spółki do partycypowania w kosztach niniejszego postępowania nie można pominąć faktu, że z raportu kasowego Spółki (stan na dzień 28 lutego 2017 r.) wynika, że w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne w kwocie 122 zł, które zostały określone jako "wpłata wspólnika". Również z przedłożonego raportu kasowego (stan na dzień 31 stycznia 2017 r.), wynika, że w kasie Spółki znajdowały się środki pieniężne w kwocie 1.350 zł, określone jako "wpłata wspólnika". Zgodzić zatem należy się z referendarzem sądowym, że skarżąca jest w stanie wygenerować kwotę 100 zł i tym samym ponieść przynajmniej minimalne koszty postępowania. Reasumując, skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a. Obowiązek ten ciąży na niej, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Odnosząc się natomiast do kwestii ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należy zauważyć, że materiał dowodowy, którym dysponował referendarz sądowy w momencie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, istotnie nie pozwalał na uwzględnienie wniosku skarżącej. Zarówno bowiem z akt niniejszej sprawy, jak i z akt sprawy o sygn. III SA/Gl 288/17 wynikało, że pomiędzy skarżącą a radcą prawnym M. S. istnieje stosunek prawny w postaci reprezentacji procesowej, co więcej stosunek ten obejmował również prawo do reprezentowania Spółki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach i Naczelnym Sądem Administracyjnym. Nie zmienia to jednak faktu, że na etapie wniesienia sprzeciwu skarżąca podniosła, że z dniem 31 stycznia 2017 r. została rozwiązana umowa o obsługę prawną z radcą prawym M. S., na dowód czego nadesłała kopię rozwiązania umowy, tym samym nie zachodzi już negatywna przesłanka z art. 246 § 3 p.p.s.a., na której oparł swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności Sąd uznał, że skarżąca wykazała w sposób dostateczny, że nie dysponuje środkami, które pozwalałyby na pokrycie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.