III SO/Gl 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A SA w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że nie posiada żadnych środków finansowych zarówno w gotówce jak i na rachunkach bankowych. Te bowiem na skutek wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. tytułów wykonawczych zostały zajęte. Wprawdzie kapitał Spółki wynosi 100.000,00 zł, niemniej jednak w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 1.026.361,62 zł. Dodatkowo wskazała, że ujawniona w bilansie wartość środka trwałego 80.964,27 zł stanowi "modernizacja biura" w związku z czym nie ma możliwości jego zbycia, celem pozyskania środków finansowych. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zestawienie operacji w rachunku bieżącym, którego saldo na dzień 29 lipca 2016 r. wynosiło (-) 771,25 zł, zeznania podatkowe CIT-8 Spółki za 2014 r. i 2015 r. wraz ze sporządzonym za ten okres bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, raportem kasowym z 31 sierpnia 2016 r., którego saldo wynosiło 28,59 zł oraz zerowymi deklaracjami VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc wynosiła 20.502,00 zł. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. Wskazał, iż przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia Spółki A S.A. w C. z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, nie została spełniona. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Spółka pismem z dnia 30 stycznia 2017 r. wniosła sprzeciw, w którym zażądała uchylenia postanowienia oraz przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. W jego uzasadnieniu podniosła, że w sposób dostateczny wykazała brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co wynikało z załączonych dokumentów. Podkreśliła ponadto, że prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne i dokonane zajęcia zabezpieczające, uniemożliwiają zarówno prowadzenie działalności gospodarczej jak i pozbawiają ją dostatecznej zdolności finansowej, w tym zdolności kredytowej w celu pozyskania zewnętrznego finansowania. Skarżąca nie zgodziła się również z twierdzeniem referendarza, że tytuły wykonawcze dotyczące 2013 r., nie uniemożliwiły Spółce dalszego prowadzenia działalności w latach następnych, w celu osiągnięcia przychodu. Jak zauważa bowiem skarżąca tytuły wykonawcze pomimo tego, że dotyczyły 2013 r., zostały wystawione we wrześniu 2016 r., natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony 1 grudnia 2016 r. Skarżąca zwróciła również uwagę na to, że zawiadomieniem z dnia 30 grudnia 2016 r. Naczelnik Pierwszego [...] Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia zabezpieczającego rachunek bankowy Spółki na kwotę 2.660.116 zł, w konsekwencji Spółka została pozbawiona fizycznej możliwości operowania rachunkiem bankowym, bowiem wszelkie kwoty, które wpłynęłyby na rachunek bankowy, zostałyby w całości przekazane organowi egzekucyjnemu. Jako załączniki do sprzeciwu skarżąca dołączyła wydruk z rachunku bankowego za okres od lipca do grudnia 2016 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r., raport kasowy za lipiec, sierpień i grudzień 2016 r. oraz zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Spółka podniosła, iż nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych a rozstrzygnięcie wydane przez referendarza sądowego pozbawi ją możliwości dochodzenia swoich racji w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że Spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym miejscu wskazać trzeba, iż o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Przede wszystkim należy zauważyć, że poniesiona przez Spółkę w 2015 r. strata rzędu 1.026.361,62 zł, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Strata ta, jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów wynoszących 1 055 878,53 nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie 810.662.41 zł, a zatem dla celów podatkowych została zaksięgowana jako kwota 245.216,12 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wykazanie straty w bilansie nie przesądza o zaistnieniu przesłanki do przyznanie prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 105/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo dokonując analizy bilansu za rok 2016 r., nadesłanego wraz z sprzeciwem zauważyć należy, że Spółka w porównaniu z rokiem 2015 r. odnotowała znacznie mniejszą stratę finansową (- 1 026 361,62 zł w 2015 r., -60 919,16 z roku 2016 r.). Jednocześnie o 786 069,46 zmniejszyła się kwota zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż pomimo deklarowanych problemów finansowych kapitał zapasowy Spółki w 2016 r. został podwyższony o 200 000 zł (z kwoty 845 576,19 do 1 045 576,19 zł). Na uwagę zasługuje także, że skarżąca Spółka posiada znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych, które wynoszą 4 339 884,97 zł. Oznacza to, że Spółka powinna uzyskiwać od swoich dłużników wymagalne wierzytelności. Także np. z raportu kasowego z grudnia 2016 roku wynika, że Spółka otrzymała gotówkę w kwocie 3 300 zł. Mając na uwadze powyższe, uznać trzeba, iż skarżąca Spółka powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania, a ponoszenie kosztów postępowania sądowego poprzez uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 994 zł znajduje się w jej możliwościach finansowych. Odnosząc się natomiast do kwestii wystawionych tytułów egzekucyjnych jak słusznie zauważył referendarz sądowy, dotyczyły one 2013 r., to prawda, że wystawione były w 2016 roku , lecz jak słusznie zostało to wykazane w postanowieniu z 11 stycznia 2017 roku, nie należy tracić z pola widzenia, że Spółka prowadząc działalność w 2014 r., wypracowała przychód w kwocie 130.290.900,11 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), jak również w 2015 r., jej przychód, przy niezmienionym kapitale zapasowym, wyniósł 810.662,41 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), a dokonywane wydatki przy ograniczonej działalności handlowej i usługowej kształtowały się na poziomie 1.055.878,53 zł. Zauważyć należy, że kontrola podatkowa wszczęta była w czerwcu 2012 roku. W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżąca Spółka mogła wówczas wygenerować i zabezpieczyć kwotę na ewentualne zobowiązania lub dochodzenie roszczeń na drodze sądowej. Brak wyobraźni i zapobiegliwości wówczas wykazany nie może powodować obecnie przerzucania kosztów postępowania sądowego na współobywateli. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Sąd stanął na stanowisku, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a referendarz sądowy słusznie stwierdził w zaskarżonym postanowieniu, iż skarżąca Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej uwzględnienie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Spółka choć w ograniczonym zakresie, to jednak nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała bowiem, aby toczyło się w stosunku do niej postępowanie upadłościowe lub by była postawiona w stan likwidacji. Jeszcze raz na koniec należy podkreślić, że koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Biorąc po uwagę przedstawione okoliczności, Sąd na mocy art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak na wstępie.