III SO/Gl 11/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku A S.A. w C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2017 r. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia z kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podała, że nie posiada żadnych środków finansowych zarówno w gotówce jak i na rachunkach bankowych. Te bowiem na skutek wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. tytułów wykonawczych zostały zajęte. Wprawdzie kapitał Spółki wynosi 100.000,00 zł, niemniej jednak w ubiegłym roku obrotowym poniosła stratę w kwocie 1.026.361,62 zł. Dodatkowo wskazała, że ujawniona w bilansie wartość środka trwałego 80.964,27 zł stanowi "modernizacja biura" w związku z czym nie ma możliwości jego zbycia, celem pozyskania środków finansowych. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: zestawienie operacji w rachunku bieżącym, którego saldo na dzień 29 lipca 2016 r. wynosiło (-) 771,25 zł, zeznania podatkowe CIT-8 Spółki za 2014 r. i 2015 r. wraz ze sporządzonym za ten okres bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, raportem kasowym z 31 sierpnia 2016 r., którego saldo wynosiło 28,59 zł oraz zerowymi deklaracjami VAT za ostatnie trzy miesiące, gdzie nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc wynosiła 20.502,00 zł. Mając na uwadze powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy, wskazując że przewidziana w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia skarżącej z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, nie została spełniona. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia 30 stycznia 2017 r. wniosła sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniosła, że w sposób dostateczny wykazała brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co wynikało z załączonych dokumentów. Podkreśliła ponadto, że prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne i dokonane zajęcia zabezpieczające, uniemożliwiają zarówno prowadzenie działalności gospodarczej jak i pozbawiają ją dostatecznej zdolności finansowej, w tym zdolności kredytowej w celu pozyskania zewnętrznego finansowania. Skarżąca nie zgodziła się również z twierdzeniem referendarza, że tytuły wykonawcze dotyczące 2013 r., nie uniemożliwiły Spółce dalszego prowadzenia działalności w latach następnych, w celu osiągnięcia przychodu. Jak zauważa bowiem skarżąca tytuły wykonawcze pomimo tego, że dotyczyły 2013 r., zostały wystawione we wrześniu 2016 r., natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony 1 grudnia 2016 r. Skarżąca zwróciła również uwagę na to, że zawiadomieniem z dnia 30 grudnia 2016 r. Naczelnik [...] [...] Urzędu Skarbowego w S. dokonał zajęcia zabezpieczającego rachunek bankowy Spółki na kwotę 2.660.116 zł, w konsekwencji Spółka została pozbawiona fizycznej możliwości operowania rachunkiem bankowym, bowiem wszelkie kwoty, które wpłynęłyby na rachunek bankowy, zostałyby w całości przekazane organowi egzekucyjnemu. Jako załączniki do sprzeciwu skarżąca dołączyła wydruk z rachunku bankowego za okres od lipca do grudnia 2016 r., bilans sporządzony na dzień 31 grudnia 2016 r., raport kasowy za lipiec, sierpień i grudzień 2016 r. oraz zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.). rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Przede wszystkim wskazać należy, że zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. jest ponoszenie przez każdą ze stron kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Tym samym prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym winno być stosowane jedynie w wypadkach uzasadniających szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/2006, LEX nr 191863). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich środków pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). W niniejszej sprawie skarżąca Spółka zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu, iż przedstawiona przez skarżącą sytuacja majątkowa i finansowa Spółki, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy zauważyć, że wskazana przez stronę jako zarzut, poniesiona w 2015 r. strata rzędu 1 026 361,62 zł, jak trafnie zauważył referendarz sądowy, nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Strata ta, jak wynika z zeznania podatkowego CIT-8 spowodowana była nadwyżką ponoszonych kosztów wynoszących 1 055 878,53 nad uzyskanym przychodem, który w tym okresie kształtował się na poziomie 810 662,41 zł, a zatem dla celów podatkowych została zaksięgowana jako kwota 245 216,12 zł. Jednocześnie podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że wykazanie straty w bilansie nie przesądza o zaistnieniu przesłanki do przyznania prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek uzyskania nadwyżki kosztów nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2012 r., sygn. akt I GZ 105/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodatkowo dokonując analizy bilansu za rok 2016 r., nadesłanego wraz z sprzeciwem zauważyć należy, Spółka w porównaniu z rokiem 2015 r. odnotowała znacznie mniejszą stratę finansową (- 1 026 361,62 zł w 2015 r., -60 919,16 zł w roku 2016 r.). Jednocześnie o 786 069,46 zł zmniejszyła się kwota zobowiązań w porównaniu z rokiem poprzednim. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż pomimo deklarowanych problemów finansowych kapitał zapasowy Spółki w 2016 r. został podwyższony o 200 000 zł (z kwoty 845 576,19 zł do 1 045 576,19 zł). Ponadto z bilansu wynika również, że skarżąca Spółka posiada znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych, które wynoszą 4 031 834,64 zł, rezerwy na zobowiązania 739 489 zł. Oznacza to, że Spółka powinna uzyskiwać od swoich dłużników wymagalne wierzytelności, co w efekcie zapewni jej możliwość wygenerowania kwoty wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie. Zaakcentować jednocześnie należy, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (por. postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika z tego, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku strony skarżącej, gdzie kontrolę podatkową wszczęto 18 czerwca 2012 r. Tym bardziej, że Spółka prowadząc działalność w 2014 r., wypracowała przychód w kwocie 130 290 900,11 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), jak również w 2015 r., jej przychód, przy niezmienionym kapitale zapasowym, wyniósł 810 662,41 zł (vide: zeznanie podatkowe CIT-8), a dokonywane wydatki przy ograniczonej działalności handlowej i usługowej kształtowały się na poziomie 1 055 878,53 zł. W związku z powyższym na uwzględnienie nie zasługują zawarte w sprzeciwie zarzuty dotyczące zarządzenia zabezpieczenia lub zajęcia wierzytelności. Dotyczą one należności powstałych w 2012 i 2013 r., kiedy to Spółka posiadała środki, które mogła zabezpieczyć na ewentualne zobowiązania lub dochodzenie roszczeń na drodze sądowej, a nadto zajęcia wierzytelności dokonano na kwotę 769 564, 71 zł (pismo Izby Celnej w K. z dnia 8 września 2016 r.), podczas gdy tylko należności krótkoterminowe Spółki wynoszą 4 031 834,64 zł. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, że Spółka choć w ograniczonym zakresie, to jednak nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nie wykazała bowiem, aby toczyło się w stosunku do niej postępowanie upadłościowe lub by była postawiona w stan likwidacji. W takiej sytuacji skarżąca będąca spółką akcyjną ma obowiązek podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi (por. postanowienie NSA z 14 października 2015 r., sygn. akt II GZ 559/15). Oceniając zatem sytuację wnioskodawcy należy stwierdzić, że Spółka mimo braku przychodu oraz deklarowanych trudności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być traktowana jako podmiot, który nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.