III SO/Gl 2/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J. W. w przedmiocie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] r. J. W. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu. W jego uzasadnieniu podał, iż nie może znaleźć stałej pracy. Stąd jedynym źródłem jego utrzymania są dochody z prac dorywczych świadczonych na [...]. Tymczasem we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z [...] synem. Oboje nie posiadają żadnych składników majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, a ponadto budziły wątpliwości, pismem z dnia [...] r. wezwano J. W. do uzupełnienia złożonego wniosku przez: - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów wskazujących do kogo należy nieruchomość przy ul. [...] w B., na jakich zasadach wnioskodawca z niej korzysta, jaka jest jej wielkość oraz kto ponosi koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości; - oświadczenie czy wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim z matką dziecka, jeżeli tak należało podać miesięczne dochody jego żony oraz posiadane przez żonę składniki majątku, natomiast w przypadku odpowiedzi przeczącej należało nadesłać stosowne dokumenty potwierdzające podane okoliczności, tj. wyrok sądu orzekający rozwód lub separację; - przedłożenie odpisów lub kserokopii dokumentów obrazujących wysokość osiąganych z tytułu prac dorywczych dochodów; - wyjaśnienie czy matka dziecka partycypuje w kosztach jego utrzymania, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej wysokości; - przedłożenie odpisu lub kserokopii złożonego za [...] r. zeznania podatkowego albo zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w [...] r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń; - nadesłanie zaświadczenia z Urzędu Pracy wskazującego czy wnioskodawca figuruje czy też nie w rejestrze osób bezrobotnych z prawem lub bez prawa do zasiłku; - przedłożenie odpisu lub kserokopii dokumentów potwierdzających fakt "umorzenia postępowania upadłościowego" (vide: rubryka 11 formularza "PPF"). Jak wynika z akt sprawy wezwanie to przesłano pod wskazany adres i doręczono w dniu [...] r. dorosłemu domownikowi, który podjął się oddać przesyłkę adresatowi. Do dnia dzisiejszego żądane dokumenty nie zostały jednak nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia J. W. od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne i aktualne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jeżeli jednak oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ich przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Ponieważ z przytoczonej regulacji podobnie jak z treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy wynika, iż to na wnioskującym spoczywa ciężar dowodu, zatem strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić istnienie faktów z których wywodzi skutki prawne. To bowiem na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Tymczasem złożone przez J. W. oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny jego sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz rzeczywistych możliwości płatniczych. Co więcej budziło też wątpliwości w odniesieniu do stanu cywilnego oraz źródeł utrzymania, z których pokrywane są bieżące opłaty i wydatki (wysokość osiąganych z tytułu prac dorywczych dochodów nie została bowiem podana). Stąd pismem z dnia [...] r. zwrócono się do strony o uzupełnienie zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych wskazując jednocześnie jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii nadesłać. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest bowiem możliwe ani dopuszczalne. Ponieważ do dnia dzisiejszego nie wykonano wezwania weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa, podobnie jak niemożliwym było ustalenie jaki uszczerbek w koniecznym utrzymaniu spowoduje uiszczenie występujących w sprawie opłat sądowych, do których zalicza się należny od wniesionej skargi wpis. Wysokość ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem nie została bowiem podana. Wobec powyższego przyjąć należało, iż J. W. ubiegając się o przyznanie prawa pomocy nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.