III SO/Gl 2/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku G. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata K. M. z Kancelarii Adwokackiej w K., który zna stan faktyczny sprawy. W uzasadnieniu powyższego podał, że urzędy celne w całej Polsce zabezpieczyły na jego majątku łączną kwotę 267.662,26 zł tytułem kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Chociaż kary te są nieprawomocne to komornik sądowy zablokował konto bankowe oraz ruchomości należące do prowadzonej niegdyś na jego nazwisko firmy. W chwili obecnej nie ma żadnego majątku, który mógłby spieniężyć tak ruchomego jak i nieruchomości. Nie posiada też żadnych oszczędności ponieważ wszystkie, które posiadał przeznaczył na opłaty w analogicznych sprawach. Pożyczył też pieniądze od znajomych, którzy obecnie nie chcą już kredytować jego spraw. Działalność gospodarczą zamknął we wrześniu 2015 r. w związku ze zmianą ustawy o grach hazardowych. W chwili obecnej jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Praktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziny. Dlatego też nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz opłacić we własnym zakresie pełnomocnika. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z niepełnosprawną córką. Na leki wydatkują 400,00 zł (vide: formularz z dnia [...] r.), natomiast na nieślubne dziecko dobrowolnie płaci 500,00 zł, a za media wraz z czynszem 1.000,00 zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożył: - opinię sądowo-lekarską wraz z zaświadczeniem o stanie zdrowia córki; - potwierdzenie zameldowania; - odpis skrócony aktu małżeństwa, z którego ustalono, że skarżący jest osobą rozwiedzioną; - pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., z którego ustalono, że od 25 czerwca 2015 r. do 30 września 2015 r. skarżący był zwolniony z opłacania składek z uwagi na pobieranie zasiłku chorobowego; - wyciąg z rachunku kart kredytowych, gdzie przyznany limit wynosi 3.700,00 zł oraz rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego, którego saldo początkowe na dzień 1 stycznia 2016 r. wynosiło 4.296,11 zł, a po spłacie zajęcia egzekucyjnego jego saldo wynosi (-) 6,00 zł (vide: wydruk z dnia [...] r.); - listę blokad prowadzonego w Banku "A" rachunku; - zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu / poniesionej straty (PIT-36L) za 2015 r., gdzie wykazano przychód z działalności gospodarczej rzędu 290.842,70 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie 382.543,28 zł przyniósł stratę wynoszącą 91.700,58 zł; - wydruk z CEIDG potwierdzający zaprzestanie wykonywania działalności z dniem [...] r. i wykreślenie skarżącego z rejestru przedsiębiorców z dniem [...] r. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] r. skarżący poinformował, że rachunków za leki, energię elektryczną, gaz i wodę nie zbierał, gdyż nie wiedział, że będą potrzebne. Oszacował jednak ich wysokość na 700,00 zł. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 i § 1a ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy, stąd nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została wprowadzona. Tymczasem według poczynionych z urzędu ustaleń w tym zakresie do akt administracyjnych sprawy będącej przedmiotem zaskarżenia dołączono pełnomocnictwo procesowe udzielone adwokatowi K. M. obejmujące również działanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Ponieważ okoliczność ta wyklucza ustanowienie tego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, złożony przez skarżącego w tym zakresie wniosek – jako niedopuszczalny - nie mógł zostać uwzględniony. Zastosowanie instytucji podstawienia nie jest bowiem możliwe, gdyż z treści art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy jej nie obejmuje i nie dotyczy. W odniesieniu natomiast do drugiej części wniosku, tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) wskazać należy, iż ta również nie zasługiwała na uwzględnienie. Użyte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku winny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i sytuacja materialna. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący poza wskazaniem, że jest osobą bezrobotną, bez środków do życia i bez majątku, prowadzącą gospodarstwo domowe z niepełnosprawną córką, dokumentów źródłowych pozwalających na ustalenie skąd pochodzą środki na ich utrzymanie nie przedstawił. Oszacował jedynie wysokość ponoszonych wydatków na kwotę 700,00 zł (vide: treść pisma z dnia [...] r.). Jednakże nie wskazał źródła dochodu, z którego te są opłacane, gdyż stosowne oświadczenia członków rodziny o udzielaniu pomocy finansowej nie nadesłał. Podobnie jak zaświadczenia z urzędu pracy potwierdzającego, że rzeczywiście figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku. Wprawdzie wyjaśnił, że z uwagi na okres świąteczny i długie terminy oczekiwania na wystawienie stosownego zaświadczenia wykonanie wezwania w całości nie było możliwe, niemniej jednak o przedłużenie wyznaczonego terminu, celem uzupełnienia podanych w treści urzędowego formularza danych nie wystąpił. Nie przedłożył też żadnych dokumentów pozwalających stwierdzić, czy w ogóle podejmował jakiekolwiek działania w tym kierunku ażeby pozyskać stosowne zaświadczenie. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Bo skoro skarżący jest jak sam twierdzi osobą, która nie posiada żadnych dochodów to pojawia się pytanie skąd pochodzą środki na bieżące utrzymanie, jako że z czegoś musi żyć. Samo wskazanie, że pozostaje na utrzymaniu rodziny nie mogło być uznane za wystarczające. Nie wynika bowiem z niego jakiego rodzaju jest to pomoc i przez kogo udzielana. A ponieważ uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania czy też nierzetelne ich wykonanie stanowi przeszkodę wykluczającą uwzględnienie złożonego wniosku (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05 niepublik.). Dlatego też działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.