III SO/Gl 2/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Piotr Pyszny po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. P. o wymierzenie grzywny Dyrektorowi Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. za nieprzekazanie skargi na bezczynność w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: wymierzyć Dyrektorowi Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. grzywnę w kwocie 100 (sto) złotych. Wnioskiem z 31 stycznia 2022 r. M. P. (dalej jako strona, skarżący) domagał się wymierzenia Dyrektorowi Biblioteki i Ośrodka Kultury Gminy O. w T. (dalej również jako organ) grzywny za nieprzekazanie w terminie złożonej skargi na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej. Skarżący podniósł, że skargę na bezczynność złożył w organie 19 września 2021 r. Jak ustalił, skarga została przekazana do Sądu dopiero 25 listopada 2021 r. W jego ocenie grzywna ma charakter nie tylko dyscyplinujący, ale również represyjny. W związku z tym sam fakt nieprzekazania skargi wraz z aktami sprawy w terminie ustawowym stanowi o zasadności nałożenia grzywny. Bez znaczenia pozostaje to, że przed złożeniem wniosku o nałożenie grzywny akta wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę zostały już przekazane do sądu administracyjnego. Na poparcie swoich twierdzeń przytoczył fragmenty uzasadnień orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GZ 105/10, II GPS 3/09, I OZ 594/11, I OZ 348/12. Wniosek o wymierzenie grzywny, po przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd doręczył organowi 12 maja 2022 r. wyznaczając czternastodniowy termin do ustosunkowania się do jego treści. W piśmie z 25 maja 2022 r. organ wniósł o oddalenie wniosku i obciążenie strony kosztami postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, że grzywna ma charakter fakultatywny, co pozwala uznać, że ustawodawca godził się z pewnymi przypadkami, w których dojdzie do przekazania skargi wraz z aktami sprawy z opóźnieniem. W niniejszej sprawie niedochowanie terminu nie było wyrazem złej woli organu, a wynikało z niedoświadczenia pracownika obsługującego platformę e-PUAP. Pracownik bowiem przeoczył skargę. Organ zorientowawszy się o uchybieniu niezwłocznie przekazał skargę wraz z aktami sprawy do sądu. Biblioteka jest niewielką jednostką, a dotąd wszelka korespondencja była do niej kierowana mailem, a nie poprzez e-PUAP. Organ stwierdził również, że grzywna ma przede wszystkim na celu wyegzekwowanie obowiązków procesowych związanych ze złożoną skargą. W konsekwencji skoro skarga wraz z aktami sprawy została przekazana jeszcze przed złożeniem wniosku o wymierzenie grzywny nie jest celowym stosowanie środka dyscyplinującego wobec organu. Ten bowiem w niniejszej sprawie przyjąłby charakter wyłącznie represyjny. Wypełnienie przez organ obowiązku z art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) po upływie terminu ustawowego, a przed wydaniem postanowienia kończącego postępowanie wywołanego wnioskiem o wymierzenie grzywny wyłącza możliwość jej wymierzenia. Na potwierdzenie powyższej argumentacji organ powołał się na stanowisko zawarte w komentarzu do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz orzeczenia sądów administracyjnych w sprawach II SO/Bk 11/09, II OZ 728/08. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Zgodnie z art. 54 § 2 ppsa organ, którego bezczynność jest przedmiotem skargi przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Termin ten ulega jednak skróceniu do 15 dni w przypadku skarg składanych w sprawach o udostępnienie informacji publicznej na podstawie art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 – dalej zwana udip). Stosownie natomiast do treści art. 55 § 1 ppsa, w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w § art. 54 § 2 ppsa, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 ppsa. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Wysokość grzywny wskazanej w art. 154 § 6 ppsa określa się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Stosownie do treści art. 55 § 1 ppsa, sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 ppsa. Uprawnienie sądu do nałożenia na organ grzywny aktualizuje się zatem w razie łącznego spełnienia dwóch warunków: naruszenia obowiązku przekazania sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę oraz złożenia stosownego wniosku przez skarżącego. Co istotne, naruszenie obowiązku z art. 54 § 2 ppsa jest jedyną materialnoprawną przesłanką wymierzenia organowi grzywny. Obowiązek przekazania akt sprawy ma charakter bezwzględny i sama motywacja organu pozostaje bez znaczenia pod kątem możliwości nałożenia grzywny (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 listopada 2021 r., sygn. akt III OZ 1104/21). Wskazuje na to NSA w uzasadnieniu uchwały z 3 listopada 2009 r. II GPS 3/09 (pub.: orzeczenia.nsa.gov.pl), że ustanowienie terminu na dopełnienie obowiązku przekazania skargi, odpowiedzi na skargę i akt sprawy wyklucza jakąkolwiek swobodę organu w tym zakresie, a organ musi dochować terminu z art. 54 § 2 ppsa. Sąd podziela również i to stanowisko, że nałożenie grzywny za przekroczenie terminu z art. 54 § 2 ppsa wiąże się z funkcją represyjną, albowiem możliwość nałożenia grzywny na organ realizuje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki. Wymierzenie grzywny pełni także funkcję prewencyjną, ponieważ służy również zapobieganiu naruszeniom prawa w przyszłości, tak przez ukarany organ, jak i przez pozostałe organy. Przyczyny i okres naruszenia obowiązku z art. 54 § 2 ppsa może natomiast mieć wpływ na ocenę, czy nałożenie grzywny w określonej wysokości znajduje w danej sytuacji uzasadnienie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że orzeczenie sądu w przedmiocie nałożenia grzywny na organ ma charakter uznaniowy, a sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym także przyczyny niewypełnienia obowiązku (powołana wyżej uchwała NSA w sprawie II GPS 3/09, ponadto postanowienie NSA z 22 maja 2014 r. sygn. akt I OZ 382/14). Sąd rozpoznając niniejszą sprawę miał na uwadze również charakter, pozycję i sytuację organu administracji, przykład, jaki postępowanie tego organu daje innym, wagę uchybienia w świetle standardów państwa prawnego; potrzebę kształtowania autorytetu wymiaru sprawiedliwości w optyce organów, a wreszcie i to, czy wnioskujący o wymierzenie grzywny będzie mógł mieć obiektywne poczucie, że wymierzona grzywna i związana z nią dolegliwość dla organu jest proporcjonalna do negatywnych konsekwencji, jakie wnioskującemu o wymierzenie grzywny przyniosło niedopełnienie przez organ dyspozycji art. 54 § 2 ppsa, a więc, czy grzywna spełni wymogi sprawiedliwości naprawczej. Nie bez znaczenia pozostają również okoliczności faktyczne, które legły u podstaw uchybienia przez organ ciążącemu na nim obowiązkowi. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności Sąd stanął na stanowisku, że wniosek o wymierzenie grzywny jest zasadny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarga została przekazana do Sądu z naruszeniem ustawowego terminu. Taka sytuacja nie może być akceptowana, bowiem prowadzi do pozbawienia strony wynikającego z ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997, nr 78 poz. 483 – dalej jako Konstytucja) prawa do sądu. Zgodnie bowiem z art. 10 ust. 2 Konstytucji władzę sądowniczą sprawują sądy i trybunały. W myśl zaś art. 45 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. O prawie do sądu nie może zatem decydować organ nie przekazując akt sprawy sądowi, ani nie udzielając odpowiedzi na skargę, do czego był zobowiązany na podstawie art. 54 § 2 ppsa. Na realizację prawa do sądu nie może również wpływać organizacja pracy w organie. Jeżeli bowiem organ umożliwia złożenie pisma za pośrednictwem platformy e-PUAP, to jednocześnie zobowiązany jest zapewnić jej prawidłowe działanie i obsługę. Jak sam stwierdził, nie ma problemu z obsługą pism wpływających na skrzynkę e-mail. Przeoczenie skargi – jak organ nazywa zaistniałą sytuację – było zatem wynikiem niedostatecznego zaangażowania w obowiązki, a nie trudności technicznych, czy też nadmiernego skomplikowania obsługi pism. Niedoświadczenie pracownika obsługującego e-pUAP nie może niweczyć prawa do sądu. W konsekwencji w ocenie Sądu zaszły przesłanki do nałożenia grzywny. Ustalając wysokość nałożonej grzywny Sąd uznał, że kwota 100 zł będzie wystarczająca do realizacji celów grzywny, w niniejszej sprawie przede wszystkim celu prewencyjnego i represyjnego. Skarga została przekazana do Sądu jeszcze przed złożeniem wniosku o wymierzenie grzywny. Prawo do Sądu skarżącego w momencie składania przez niego wniosku o wymierzenie grzywny było już realizowane. Nadto uchybienie terminowi do przekazania skargi wraz z aktami postępowania i odpowiedzią na skargę nie było znaczne. Skarga miała zostać przekazana do Sądu 3 października 2021 r., a została przesłana 25 listopada 2021 r. Opóźnienie nie było też wynikiem złej woli organu, lecz przeoczenia przez niedoświadczonego i nieprzeszkolonego pracownika obsługi skrzynki e-PUAP. Organ zorientowawszy się, że skarga została złożona przekazał ją niezwłocznie do sądu administracyjnego. Wcześniej jednak organ uchybił ustawowemu obowiązkowi. Grzywna w wysokości określonej w sentencji wystarczająco zmotywuje organ do troski o właściwą obsługę pism. Zrealizowana zostanie zatem funkcja prewencyjna grzywny. Wskazana wyżej kwota będzie stanowiła również wystarczającą dolegliwość dla organu i spełni funkcję represyjną. Skarżący został zwolniony od kosztów sądowych i nie korzystał z profesjonalnej pomocy prawnej, zatem nie zachodziła konieczność zasądzania na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.