III SO/Gl 3/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r., nadesłanym bezpośrednio do tut. Sądu, K. K. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i małoletnim dzieckiem. Ich dochody wynoszą łącznie 5.180,00 zł brutto. Obejmują one wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy rzędu 4.200,00 zł brutto, tj. ponad 3.000,00 zł netto (vide: zeznanie podatkowe PIT-37 za 2013 r.) oraz stypendium – staż żony, które wynosi 980,00 zł (vide: zaświadczenie z PUP z dnia [...] r.). Natomiast ponoszone wydatki obejmują: raty kredytów (530,00 zł), opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (120,00 zł), wodę (50,00 zł), wywóz śmieci (25,00 zł), podatek od nieruchomości (300,00 zł – wydatek roczny), a nadto węgiel (4.800,00 zł – wydatek roczny), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, środki i kosmetyki do pielęgnacji dziecka (800,00 zł), leczenie (250,00 zł), naprawę uszkodzonego samochodu marki [...] rocznik [...] ([...] zł - vide: karta kontrolna szkody), jego ubezpieczenie (380,00 zł – wydatek roczny), paliwo do samochodu (320,00 zł) oraz przeglądy okresowe (700,00 zł – wydatek roczny). Do wniosku dołączono zaświadczenie z zakładu pracy, z którego ustalono, że wnioskodawca zatrudniony jest w "A". Jego miesięczne wynagrodzenie po potrąceniach wynosi średnio 744,71 zł netto. Na podstawie wyroku SR w W. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] r. zobowiązany bowiem został do płacenia alimentów na rzecz swojej żony i dziecka w łącznej kwocie 1.700,00 zł. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. na podstawie wystawionych [...] r. tytułów wykonawczych prowadzi wobec jego osoby egzekucję, w wyniku której kwota zwrotu podatku VAT została mu wstrzymana. Wobec powyższego zlikwidował prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą. Wprawdzie posiada kartę kredytową w "A", gdzie przyznany limit wynosi 3.500,00 zł, jednak dostępny limit na dzień [...] r. wynosił 226,68 zł. Również na koncie osobistym w "B" posiada przyznany limit rzędu 3.000,00 zł, jednak saldo końcowe na dzień [...] r. wynosiło (-) 2.974,92 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że razem z rodziną zamieszkuje w domu należącym do jego matki J. K. (vide: decyzja w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za 2014 r.), której z tytułu użytkowania powierzchni mieszkalnej zobowiązany jest opłacać wszelkie wydatki związane z jego utrzymaniem, tj. podatek oraz opłaty za wodę, energię elektryczną, ogrzewanie czy wywóz śmieci (vide: oświadczenie z dnia [...] r.). Według PIT-40A wystawionego przez organ rentowy przychody matki za 2013 r. wynosiły 30.694,88 zł, tj. 2.144,34 zł miesięcznie, po potrąceniu należnych zaliczek i składek na ubezpieczenie zdrowotne. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 322/08, LEX nr 479084). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Może ono zostać przyznane dopiero wtedy, gdy wnioskodawca wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., tj. że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na wolną od wątpliwości weryfikację złożonego w tym zakresie oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym. Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Wprawdzie K. K. z tytułu zatrudnienia w "A" pobiera miesięczne wynagrodzenie rzędu ok. 744,71 zł netto, niemniej jednak wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, której dochody wynoszą 2.697,40 zł netto (vide: zaświadczenie z PUP w W. oraz wyrok SR z [...] r. zasądzający alimenty) oraz z matką, której miesięczne świadczenie emerytalno-rentowe wynosi 2.144,34 zł. Ich udokumentowane wydatki związane z koniecznym utrzymaniem kształtują się na poziomie ok. 1.721,55 zł i obejmują: opłaty za gaz (40,00 zł), energię elektryczną (119,10 zł), wodę (134,45 zł), wywóz śmieci (102,00 zł), podatek rolny oraz od nieruchomości (22,00 zł i 94,00 zł rata), wydatki na leczenie (250,00 zł), wyposażenie domu (50,00 zł), przedszkole, jedzenie, środki i kosmetyki do pielęgnacji dziecka (800,00 zł) oraz bilet miesięczny (110,00 zł). W tej sytuacji rozpoznający sprawę uznał, że K. K. powinien partycypować w kosztach postępowania dotyczącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług. Tym bardziej, że nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Tak należy ocenić bez wątpienia wymienioną wśród wydatków ratę spłacanej pożyczki. Trudno bowiem uznać, by ta służyła utrzymaniu koniecznemu skoro cel, na który została zaciągnięta nie został w żaden sposób wskazany. Bezspornym jest również, że udzielając wspomnianej pożyczki, dokonano stosownej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, uznając, że daje on gwarancję jej spłaty, mimo że już wtedy posiadał wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. tytuły wykonawcze. Dlatego też powoływanie się na powyższą okoliczność nie mogło odnieść zamierzonego skutku, albowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Podobnie należało odnieść się do wydatków związanych z naprawą uszkodzonego samochodu, skoro jak ustalono z dołączonych do akt dokumentów źródłowych K. K. opłaca autocasco. Z kolei wydatki na zakup paliwa czy dokonywane przeglądy okresowe nie zalicza się do kosztów koniecznego utrzymania. W odniesieniu natomiast do opłat związanych z ogrzewaniem, które oszacowano na 4.800,00 zł uznać należało, że te nie zasługują na uwzględnienie w sytuacji, gdy wnioskodawca zatrudniony jest w "A" i z tego tytułu otrzymuje talon na węgiel rzędu 427,63 zł miesięcznie, czyli 5.131,56 zł rocznie (vide: zaświadczenie o zarobkach). Za wątpliwe uznać również należało wyjaśnienia wnioskodawcy jakoby to on pokrywał wszelkie opłaty związane z użytkowaniem domu, w którym zamieszkuje. Zwłaszcza, że ten należy do jego matki, której dochody wynoszą 2.144,34 zł. Biorąc zatem pod uwagę wysokość dochodów, którymi wnioskodawca faktycznie dysponuje (744,71 zł) i ponoszonych wydatków (1.721,55 zł), które jak wskazano wyżej nie są jedynymi (vide: raty kredytów oraz koszty utrzymania samochodu) uznać należało, że matka skarżącego prowadzi z wnioskodawcą i jego żoną wspólne gospodarstwo domowe bądź pomaga finansowo synowi i jego żonie, zwłaszcza, że sama poza domem posiada jeszcze nieruchomość rolną, która może stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu lub pożyczki. To oznacza, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania zainicjowanego wniesioną na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] skargą. Tym bardziej, że zgodnie z art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza wszechstronne zbadanie całej sprawy nawet przy wadliwym sformułowaniu skargi czy znikomej aktywności strony w postępowanie sądowoadministracyjne. Wobec powyższego przyjąć należało, że na tym etapie odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu nie pozbawia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Dlatego też, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.