III SO/Gl 39/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści nadesłanego do tut. Sądu wniosku z dnia 6 grudnia 2010 r. J.B. domagał się zwolnienia od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego M.K. pełniącego swoje obowiązki w Kancelarii "[...]" przy ul. [...] w B. W jego uzasadnieniu podał, iż we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną i córką. Miesięczny dochód całej rodziny z tytułu wynagrodzenia za pracę żony wynosi 329,25 zł. Wnioskodawca z uwagi na problemy ze zdrowiem [...] jest bowiem osobą bezrobotną. Oboje jak wynika z rubryki nr 7 i 8 formularza nie posiadają żadnych składników majątku, tj. oszczędności, nieruchomości czy przedmiotów o wartości powyżej 3000 euro. Ponieważ powyższe dane okazały się niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z dnia 16 grudnia 2010 r. wezwano J.B. do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez: - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy Urząd Pracy potwierdzającego, iż jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dla którego brak jest stosownych ofert zatrudnienia; - oświadczenie czy rodzina korzysta ze świadczeń z Ośrodka Pomocy Społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie i w jakiej wysokości (należało przedłożyć stosowne decyzje wydane w tym przedmiocie); - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez ZUS potwierdzającego, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie były za niego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - udokumentowanie (odpisem z księgi wieczystej lub kopią stosownego aktu notarialnego) do kogo należy nieruchomość położona w B. przy ul. [...] oraz jaka jest jej powierzchnia, w tym zakresie należało ponadto wskazać kto ponosi koszty jej utrzymania i w jakiej wysokości; - nadesłanie aktualnego zaświadczenia wystawionego przez zakład pracy potwierdzającego wysokość uzyskiwanych przez jego żonę dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie odpisów bądź kserokopii złożonych przez wnioskodawcę oraz jego żonę za 2009 r. zeznań podatkowych lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego w 2009 r. dochodu oraz o wysokości dokonanych odliczeń; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii aktualnych dokumentów obrazujących wysokość miesięcznie ponoszonych z tytułu utrzymania domu wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za wodę, gaz, energię elektryczną, telefon, podatek od nieruchomości itp., natomiast w przypadku zalegania z płatnościami należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające tenże fakt; - sprecyzowanie czy córka wnioskodawcy kontynuuje naukę, w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało wskazać w jakim systemie (dziennym, wieczorowym lub zaocznym) odbywają się zajęcia, czy z tego tytułu ponoszone są dodatkowe wydatki, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy przesłano pod wskazany adres do korespondencji i wobec nieobecności adresata pozostawiono na okres 14 dni do odbioru w urzędzie poczty. Ponieważ przesyłka nie została podjęta w terminie zwrócono ją do tut. Sądu. W tej sytuacji wezwanie pozostało bez odpowiedzi. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy). Odnosząc przywołaną wyżej regulację prawną do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka zwolnienia J.B. od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie doradcy podatkowego z urzędu nie została spełniona w stopniu pozwalającym na uwzględnienie złożonego wniosku. Podkreślić wszakże w tym miejscu należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia - por. Słownik języka polskiego pod red. M. Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1978, wyd. IX z 1994 r., str. 805 - że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży bowiem po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Podobnie art. 252 § 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o przyznanie prawa pomocy oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich sytuacja finansowa i możliwości płatnicze. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skierowane do J.B. wezwanie z dnia 16 grudnia 2010 r. do dnia dzisiejszego nie zostało wykonane, stąd weryfikacja złożonego w tym zakresie oświadczenia nie była możliwa. Okoliczność ta nie pozwala uwzględnić wniosku, jako że orzekanie na podstawie niekompletnego lub nieaktualnego materiału dowodowego, bo za takie uznać należało przedłożone do akt III SA/Gl 1613/10 dokumenty źródłowe, nie jest możliwe ani dopuszczalne. W orzecznictwie pojawił się nawet pogląd, w świetle którego w takiej sytuacji wykluczona jest możliwość jego merytorycznego rozpoznania, a uzasadnione jest pozostawienie go bez rozpoznania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2005 r., sygn. akt I OZ 842/05, LEX nr 164157). W tym stanie sprawy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.