III SO/Gl 4/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "A" Sp. z o.o. w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. zwalniającego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 300 zł a w pozostałym zakresie odmawiającego przyznania prawa pomocy, odnoszącego się do sprawy dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 września 2016 r. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, strona oświadczyła, że nie zgadza się z decyzją kończącą postępowanie podatkowe i zamierza ją zaskarżyć do tutejszego Sądu, nie posiada jednak środków finansowych na opłacenie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Od 2015 r. wnioskodawca nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnego majątku (ruchomości, ani nieruchomości). Spółka nie zatrudnia również pracowników. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że w stosunku do wnioskodawcy prowadzona jest bezskuteczna egzekucja. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki zamyka się w kwocie [...] zł, natomiast, wg oświadczenia, spółka nie posiada środków trwałych. Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPPr wynika, że spółka aktualnie nie posiada rachunku bankowego. Załącznikami do wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonej przez Spółkę do tutejszego Sądu były następujące dokumenty: kompletne sprawozdanie finansowe za 2015 r.; zeznanie CIT-8 za 2015 r.; deklaracje VAT-7 za okres od kwietnia 2016 r. do czerwca 2016 r.; wyciąg z rachunku bankowego spółki prowadzonego "A" za czerwiec 2016 r. oraz zaświadczenie o stanie zdrowia A. K. – prezesa zarządu wnioskującej spółki. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 9 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał wnioskującą spółkę do nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, w tym także o przedstawienie aktualnych wyciągów ze wszystkich posiadanych przez spółkę rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, jak również o nadesłanie aktualnego raportu kasowego i ewidencji środków trwałych spółki. Z dokumentów, o które wnioskodawcę wzywano nadesłano: wydruk listy środków trwałych; raport kasowy; wyciągi z posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych; dwa tytuły wykonawcze wystawione w dniu [...]r. Tymczasem w dniu [...] r. wpłynęła do tutejszego Sądu skarga wnioskodawcy na opisaną wyżej decyzję wraz z odpowiedzią na skargę organu i z aktami administracyjnymi. Skarga inicjująca postępowanie sądowoadministracyjne została zarejestrowana pod sygnaturą akt: III SA/Gl 1149/16. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawca "A" Sp. z o.o. w W. jest w postępowaniu podatkowym reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru w osobie radcy prawnego M.S. W sprawie podatkowej zakończonej wydaniem przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. decyzji nr [...], będącej przedmiotem skargi do tutejszego Sądu, wnioskująca spółka była reprezentowana przez ww. radcę prawnego. Dokument (formularz PPS-1) pełnomocnictwa szczególnego, znajduje w aktach administracyjnych sprawy (k.38). Zakres pełnomocnictwa określony został, jako reprezentowanie w pełnym zakresie w postępowaniu odwoławczym od decyzji organu pierwszej instancji wydanej w tej sprawie. W dokumencie tym określono, że pełnomocnictwo zawiera umocowanie w szczególności do składania wniosków dowodowych, odbioru korespondencji od organu podatkowego, składania wniosków o zawieszenie postępowania. Z pisma procesowego organu z dnia [...] r. wynika, że w organie toczy się kolejna sprawa wnioskodawcy, w której również jest on reprezentowany przez tego samego profesjonalnego pełnomocnika procesowego – radcę prawnego M.S. Załącznikiem do tego pisma jest pismo przewodnie tego radcy prawnego z dnia [...] r. wraz z drukiem formularza PPS-1, z którego wynika, że jest one pełnomocnikiem wnioskodawcy w innej sprawie podatkowej. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 7 września 2016r. zwolnił z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 300 zł a w pozostałym zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie strona skarżąca wniosła na powyższe postanowienie sprzeciw. W uzasadnieniu strona wskazała, że postanowienie referendarza sądowego jest dla niej niezrozumiałe. Przyznaje, że w postępowaniu odwoławczym prowadzonym w innych sprawach spółkę reprezentuje radca prawny z wyboru, lecz zakres pełnomocnictwa nie obejmuje postępowania sądowego. Podnosi, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego a zdrowie nie pozwala mu na właściwe prowadzenie spraw spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że strona składając wniosek o prawo pomocy zażądała zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Wniosek ten, obejmował więc żądanie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odnosząc się do złożonego przez spółkę wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika procesowego, należy wskazać treść art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którym prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże ona, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jednocześnie podkreślić należy, że regulacja normatywna w zakresie prawa pomocy w przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej, zgodnie z treścią art. 246 § 2 in principio P.p.s.a., ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet gdyby przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie występujących w sprawie opłat byłaby spełniona, rozpoznający wniosek nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia stronie konstytucyjnego prawa do sądu. Należy przytoczyć w tym miejscu treść art. 246 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zgodzić należy się z referendarzem sądowym, że stan faktyczny, unormowany w art. 246 § 3 P.p.s.a. występuje w przedmiotowej sprawie. Strona skarżąca pozostaje w (innym) stosunku prawnym z radcą prawnym M.S., który reprezentuje ją w postępowaniach podatkowych – w tym w postępowaniu podatkowym zakończonym wydaniem decyzji, będącej przedmiotem skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne w sprawie o sygn. akt: III SA/Gl 1149/16. W sprawie tej istnieje więc stosunek prawny w postaci reprezentacji procesowej. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy taki stosunek prawny pomiędzy wnioskodawcą, a radcą prawnym występuje także w innej sprawie podatkowej, w której pełnomocnictwo do reprezentowania wnioskodawcy zostało złożone organowi wraz z pismem przewodnim radcy prawnego z dnia [...] r. (data wpływu do organu podatkowego: [...] r.). Pełnomocnictwo to określono, jako umocowujące radcę prawnego M. S. do reprezentowania wnioskodawcy w pełnym zakresie przed Dyrektorem Izby Skarbowej w K. w sprawach o sygnaturach: [...] oraz [...]. Z powyższych ustaleń wynika jasno, że wnioskodawca korzysta z usług świadczonych przez radcę prawnego, który jednocześnie nie został ustanowiony na podstawie przepisów o prawie pomocy – nie jest więc pełnomocnikiem procesowym ustanowionym na podstawie przepisów o prawie pomocy. Zgodzić się więc należy, że stan ten stanowi negatywną przesłankę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu dla wnioskodawcy. Faktycznie stanowisko to potwierdza również praktyka orzecznicza, ponieważ przesłanka negatywna z art. 246 § 3 P.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administartcyjnego z dnia 25 sierpnia 2010 r., II GZ 156/10, LEX nr 742993). W takiej sytuacji nie uwzględnia się wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Podkreślić należy, za referendarzem sądowym, że w takim przypadku odmowa ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu nie opiera się na analizie stanu majątkowego wnioskodawcy, lecz na samym fakcie reprezentowania strony przez takiego pełnomocnika procesowego (pozostawaniu z nim w stosunku prawnym). Nie są istotne w tym przypadku szczegółowe kwestie regulujące relacje między mandatem, a mandatariuszem (w tym honorarium pobierane przez pełnomocnika, czy też brak takiego honorarium). Odnośnie tego zakresu żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz słusznie wskazał, że na druku urzędowego formularza wniosku PPPr w rubryce nr 11 zawarte jest oświadczenie o tym, że wnioskodawca nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym ani z rzecznikiem patentowym. Wniosek taki został przez wnioskodawcę złożony, pomimo tego, że w następnej rubryce znajduje się oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 Kodeksu karnego. Druk urzędowego formularza został własnoręcznie podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentowania wnioskującej spółki. Przechodząc do rozpoznania żądania wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że wnioskodawca zdołał wykazać, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie zdołał jednak wykazać, że spełnia przesłanki do całkowitego uwzględnienia jej wniosku w tym zakresie. Jak wskazano w ubiegłym roku podatkowym spółka osiągnęła zysk. Faktem jest jednak, że spółka nie posiada aktualnie żadnych środków trwałych, natomiast z analizy przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że spółka w praktyce nie generuje aktualnie żadnego obrotu. Deklaracje VAT – 7 nie wskazują zaś na wysokość przychodów uzyskiwanych przez spółkę, lecz właśnie na jej obroty, na jej aktywność gospodarczą. Z analizy nadesłanych przez spółkę deklaracji VAT – 7 wynika jednak, że spółka nie osiąga żadnego obrotu. Brak jakichkolwiek danych wskazujących na jej aktywność gospodarczą. Na skomplikowaną sytuację finansową spółki wskazuje także sprawozdanie finansowe i wyciągi z posiadanych przez podmiot rachunków bankowych. Jednocześnie przeciwko spółce toczy się postępowanie egzekucyjne. Z raportu kasowego spółki (stan na dzień [...] r.) wynika jednak, że w kasie spółki znajdują się środki pieniężne. Niezależnie od tego, że wpływ do kasy spółki kwoty [...] zł określony został jako "wpłata wspólnika – pożyczka", stwierdzić jednak należy, że wnioskodawca dysponuje określoną gotówką i jest w stanie ponieść chociażby minimalne koszty postępowania. W przedmiotowym przypadku pobierany jest od takiej kwoty wpis sądowy stosunkowy, który wyniesie [...] zł – kwota obliczona na podstawie § 1 pkt 4 rządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zmianami). Sąd podziela zdanie referendarza sądowego, że jak wynika z powyższych ustaleń wnioskodawca jest w stanie wygenerować 300 zł., co stanowi jedynie niespełna 5 % kwoty, którą wnioskująca spółka byłaby zobowiązana uiścić tytułem wpisu sądowego od skargi, w sytuacji, w której jej wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie zostałby w ogóle uwzględniony. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.