III SO/Gl 8/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2017 r. odmawiającego w pkt 2 przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego do skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...]r. nr [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy pkt 2 zaskarżonego postanowienia. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu powyższego podał, iż wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synem. Ich miesięczne dochody wynoszą łącznie 4.960,00 zł. Kwota ta obejmuje: wynagrodzenie za pracę skarżącego (ok. 2.400,00 zł), wynagrodzenie jego żony (ok. 1.900,00 zł) oraz uzyskiwany z prowadzonej przez syna działalności gospodarczej dochód rzędu 660,00 zł. Natomiast ponoszone w związku z koniecznym utrzymaniem wydatki oszacował w następujący sposób: energia elektryczna (275,00 zł), woda (70,00 zł), internet (69,00 zł), abonament rtv (23,00 zł), odpady (30,00 zł), wywóz szamba (100,00 zł), opłaty telekomunikacyjne (100,00 zł), podatek od nieruchomości (650,00 zł rocznie), opał (3.200,00 zł rocznie), ubezpieczenie domu (570,00 zł rocznie), dojazdy do pracy wnioskodawcy i jego żony (600,00 zł), rehabilitacja (120,00 zł), zakup żywności, odzieży, środków czystości i inne "wydatki okazjonalne" (2.000,00 zł). Dodatkowo wskazał, że zajęcia komornicze w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym skierowanym do wynagrodzenia za pracę wynoszą ok. 1.000,00 zł miesięcznie. Na potwierdzenie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono następujące dokumenty źródłowe: umowy o pracę i zaświadczenia o zarobkach wnioskodawcy i jego żony, zeznania podatkowe za 2016 r., podatkową księgę przychodów i rozchodów (zapisy w buforze za rok 2017) syna skarżącego K.M., wyciągi z rachunków bankowych swojej żony i syna, tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę, gdzie kwota zadłużenia wynosi 1.833.993,00 zł oraz zaświadczenie osób zameldowanych pod adresem wskazanym, jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy. Ponadto w piśmie przewodnim z dnia 8 grudnia 2017 r. skarżący oświadczył, że dwie córki: K. M. i K. M. mimo zameldowania w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, mieszkają i studiują poza domem (odpowiednio w: R. i K.). Prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, zatem nie pozostają na jego utrzymaniu. Mając na uwadze powyższe postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 500,00 zł, natomiast w pozostałem zakresie odmówił przyznania prawa pomocy. Stwierdził, że wnioskodawca powinien być w stanie ustanowić pełnomocnika procesowego we własnym zakresie. Tym bardziej, że czytając wniesioną skargę uznał, że ta sporządzona została w sposób prawidłowy, a wręcz profesjonalny, co oznacza, że wnioskodawca dobrze orientuje się w sprawie, potrafi jasno formułować swoje wnioski i zarzuty. Jednocześnie posiada wiedzę o obowiązujących regulacjach prawnych i aktach normatywnych. Trudno zatem twierdzić, aby w tym zakresie wykazywał nieporadność. Jest to o tyle istotne, że na etapie wnoszenia skargi inicjującej postępowanie sądowe, jak również w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, nie obowiązuje przymus reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika procesowego. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący złożył stosowny środek zaskarżenia, to jest sprzeciw. W jego uzasadnieniu domagał się zmiany wydanego 21 grudnia 2017 r. postanowienia w pkt 2 i przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że skargę sporządziła żona A. M. pracująca w "A" na stanowisku [...], na podstawie wzorów i konsultacji otrzymanych u prawnika świadczącego darmową pomoc prawną w miejscu zatrudnienia. Okoliczność ta w jego ocenie powinna być brana pod uwagę. Tym bardziej, że jest to pierwsza sprawa wnioskodawcy w tut. Sądzie. Ponieważ nie zna on zasad panujących w postępowaniu sądowym ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego uważa za zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Ponieważ orzeka jako sąd drugiej instancji nie rozpoznaje złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy na nowo, a jedynie wypowiada się o zasadności zaskarżonego postanowienia w kontekście podniesionych w sprzeciwie zarzutów. Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżący nie wykazał bowiem w sposób wystarczająco przekonywający, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika - art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podobnie w przypadku prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a.) przyznanie tego prawa następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie jak ustalono z treści złożonego formularza oraz nadesłanych do akt dokumentów źródłowych łączny dochód gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynosił 4.960,00 netto (vide: rubryka nr 10). Natomiast ponoszone wydatki obejmowały następujące kwoty: 275,00 zł (energia elektryczna), 70,00 zł (woda), 69,00 zł (internet), 23,00 zł (abonament rtv), 30,00 zł (odpady), 100,00 zł (wywóz szamba), 100,00 zł (opłaty telekomunikacyjne), 650,00 zł – rocznie (podatek od nieruchomości), 3.200,00 zł – rocznie (opał), 570,00 zł – rocznie (ubezpieczenie domu), 600,00 zł (dojazdy do pracy wnioskodawcy i jego żony), 120,00 zł (rehabilitacja), ok. 2.000,00 zł (zakup żywności, odzieży, środków czystości i inne "wydatki okazjonalne"). Wprawdzie do wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy skierowana została egzekucja komornicza (vide: zaświadczenie wystawione przez zakład pracy), co więcej wynagrodzenie to na skutek zmiany zatrudnienia uległo zmniejszeniu do kwoty 1.093,69 zł netto. Niemniej jednak należy zauważyć, że mimo to saldo rachunku bankowego żony skarżącego i jego syna na dzień 30 listopada 2017 r., czyli po złożeniu urzędowego formularza, wykazało nadwyżkę rzędu: 7.152,37 zł i 2.207,64 zł. Podobna sytuacja miała miejsce na dzień 27 października 2017 r., kiedy to saldo rachunku bankowego żony skarżącego i jego syna wynosiło: 7.851,41 zł i 3.231,95 zł. Jak ustalono z przedłożonych dokumentów rachunek bankowy syna zasilają dodatkowe kwoty, które w podatkowej księdze przychodów i rozchodów nie znajdują odzwierciedlenia, a które w okresie od 1 września do 30 listopada 2017 r. wynosiły 6.300,00 zł (vide: przelewy na rachunek dokonywane z konta M.T.). Natomiast na rachunek bankowy żony wnioskodawcy wpływają dodatkowe środki pieniężne pochodzące od córek. Przykładowo, K. B. M. wpłaciła na rachunek swojej matki następujące kwoty: 1.460,00 zł (vide: operacja z dnia 18 października 2017 r.); 4.730,00 zł (vide: operacja z dnia 27 października 2017 r.); 1.460,00 zł (vide: operacja z dnia 14 listopada 2017 r.); 5.110,00 zł (vide: operacja z dnia 29 listopada 2017 r.). Faktem jest, że z powyższego rachunku bankowego dokonywane są również liczne operacje obciążeniowe (żona skarżącego na skutek podziału majątku posiada bowiem dwa samochody oraz nieruchomość o pow. [...] ha), w tym pożyczki na rzecz córek (vide: polecenie przelewu z dnia 5 i 13 listopada 2017 r.). Mimo to jego saldo po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy było dodatnie, a kwota zgromadzonych tam środków w ocenie Sądu w zupełności wystarczała na ustanowienie fachowego pełnomocnika z wyboru z pomocy którego jak ustalono z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. III SA/Gl 1046/17 skarżący już korzystał ustanawiając go we własnym zakresie (vide: złożone odwołania od decyzji organu pierwszej instancji podpisane przez radcę prawnego M. F. z Kancelarii Radcy Prawnego w D.). W tej sytuacji twierdzenie jakoby powyższe przekraczało jego możliwości finansowe nie mogło się ostać, albowiem prawidłowe było stanowisko referendarza sądowego, który przyjął, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki skutkującej uwzględnieniem złożonego wniosku w pełnym zakresie. Wprawdzie swoją argumentację wzmocnił dodatkowym twierdzeniem, iż w postępowaniu przed sądem I instancji nie obowiązuje przymus reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika procesowego, a strona w sposób poprawny, a wręcz profesjonalny sporządziła złożoną skargę, która to okoliczność stanowiła podstawę do zakwestionowania zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, niemniej jednak należy zauważyć, że wcześniej referendarz odniósł się do sytuacji finansowej wnioskodawcy i jego rodziny, którą w sposób szczegółowy przeanalizował. Tym samym podnoszone w sprzeciwie argumenty, z których wynikało, że w celu sporządzenia skargi skorzystano z darmowej pomocy prawnej w miejscu zatrudnienia żony (czyli w Ośrodku Pomocy Społecznej) nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Powyższe nie stanowi bowiem przesłanki do ustanowienia fachowego pełnomocnika z urzędu. Podobnie jak obawy strony wynikające z nieznajomości zasad panujących w postępowaniu sądowym. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy p.p.s.a. sąd w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Co więcej rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawą (vide: art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.). Dlatego też mając na uwadze powyższe przyjąć należało, że brak jest podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia w jego pkt 2, które jako prawidłowe na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a. utrzymano w mocy. Tym bardziej, że zapadłe orzeczenie nie wyklucza ponowienia wniosku o przyznanie prawa pomocy na późniejszym etapie postępowania, w szczególności w przypadku zmiany okoliczności stanu faktycznego czy pogorszenia sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji.