IV SA/Gl 1/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w C. na decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w R. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, A Sp. z o.o., działająca przez prokurenta samoistnego – S.K. w dniu [...] r. złożyła do Sądu pismo procesowe, w treści którego wniosła o zwolnienie z rzeczonej opłaty sądowej oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Wobec faktu, iż wspomniane żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...]r. stronę skarżącą wezwano do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Wnioskująca Spółka nadesłała rzeczony formularz w dniu [...]r. W uzasadnieniu powołała się na trudną sytuację materialną spowodowaną przejściowymi trudnościami w realizacji kontraktów, stanowiącymi rezultat ubiegłorocznej powodzi. Równocześnie, w zawartym we wniosku oświadczeniu o majątku i dochodach zadeklarowała jedynie to, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Nie podała natomiast stanu swoich rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku jak również wartości posiadanych środków trwałych ani też wysokości zysku bądź straty za ostatni rok obrotowy wywodząc, że "bilans za ostatni rok nie został zamknięty przez biuro rachunkowe". W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...]r., wnioskującą Spółkę wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych we wniosku. W tym zakresie zwrócono się do niej o: - nadesłanie raportu kasowego obrazującego stan środków pieniężnych w kasie Spółki na koniec lutego 2011 r.; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Spółkę, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących ewentualnych lokat i kont. Wskazano przy tym, że w przypadku, gdyby np. w związku z zajęciem, uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku, - nadesłanie wyciągu z ewidencji środków trwałych, obrazującego ich stan na koniec lutego 2011 r.; - przedłożenie rocznego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych (CIT-8) za rok 2010 oraz miesięcznych deklaracji dotyczących podatku od towarów i usług (VAT-7) złożonych przez Spółkę za sześć ostatnich miesięcy; W odpowiedzi na powyższe strona nadesłała jedynie zeznanie CIT-8 za 2010 r. wykazujące stratę w kwocie [...] zł oraz dwie deklaracje VAT-7 za 3 i 4 kwartał 2010 r. Równocześnie przedłożyła pismo procesowe datowane na [...] r., w którym wniosła o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów do dnia [...]r. podnosząc, iż cała jej dokumentacja jest "w nieładzie" z winy biura rachunkowego prowadzącego dotychczas jej księgi i uzyskanie żądanych dokumentów będzie możliwe dopiero po uporządkowaniu przez nowe biuro rachunkowe, któremu zleciła prowadzenie ksiąg. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącej należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stanowią one, że przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym (z mocy art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) nastąpić może wtedy, gdy nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania takiemu podmiotowi prawa pomocy w zakresie częściowym (z mocy z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) jest wykazanie, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jakkolwiek w formularzu "PPPr" skarżąca Spółka nie oznaczyła zakresu swojego wniosku (w rubryce nr 4 nie zawarła żadnych oznaczeń), to jednak treść jej wcześniejszego pisma procesowego, złożonego do Sądu w dniu [...]r. (karta nr [...] akt sprawy) wynika jednoznacznie, że żąda ona przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, to jest obejmującego zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego (w niniejszej sprawie może to być adwokat lub radca prawny). Analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez stronę żądania. Należy bowiem podkreślić, iż treść przywołanego art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W niniejszej sprawie strona skarżąca nie zdołała wykazać, że zachodzą w jej przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie prawa pomocy. Nie udzieliła bowiem wystarczająco dokładnych informacji o swoim stanie majątkowym ani nie nadesłała dokumentów, które mogłyby ten stan obrazować. Pomimo, iż była do tego wyraźnie wezwana (zarządzenie referendarza sądowego z dnia [...]r.), nie przedłożyła raportu kasowego obrazującego stan środków pieniężnych w jej kasie na koniec lutego 2011 r. ani wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących ewentualnych lokat. Nie zasługują przy tym na uwzględnienie wyjaśnienia wnioskującej zawarte w piśmie z dnia [...]r., w których wskazuje ona na zawiniony przez biuro rachunkowe "nieład" w dokumentacji mający jej zdaniem uniemożliwiać wykonanie rzeczonego wezwania. Nie budzi wszak wątpliwości, że stosowne wyciągi z rachunków bankowych mogła bez trudu uzyskać w bankach prowadzących te rachunki i nie było do tego wszak konieczne jakiekolwiek pośrednictwo biura rachunkowego. W tym miejscu należy zaakcentować, że w złożonym formularzu "PPPr" w ogóle nie podano stanu posiadanych przez Spółkę A rachunków bankowych ani nawet ich numerów. Zważywszy przy tym obowiązek dokonywania i przyjmowania płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą za pośrednictwem rachunku bankowego, który wynika z art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2010 r., Nr 220, poz. 1447 ze zm.), nie sposób przecież uznać za wiarygodne, aby skarżąca - będąca podmiotem działającym w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie wskazanym w dziale 3 odpisu aktualnego z Krajowego Rejestru Sądowego (vide: karta nr [...] akt sprawy) i wykazującym roczny przychód w kwocie [...] zł (patrz: nadesłana deklaracja CIT-8 za 2010 r.) - w ogóle takiego rachunku nie posiadała. Trudno także zgodzić się, aby "nieład" w dokumentacji prowadzonej przez biuro rachunkowe uniemożliwiał przedłożenie raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie skarżącej (a więc znajdującej się w jej posiadaniu) na koniec ostatniego miesiąca, skoro mogła ona bez trudu uzyskać taki raport samodzielnie (np. sporządzając stosowny wydruk). W świetle powyższego uznano, że skoro strona - niezależnie od trudności spowodowanych wskutek działania biura rachunkowego - mogła uzyskać wspomniane wyżej, wymienione w wezwaniu z dnia [...]r. dokumenty źródłowe we własnym zakresie, to brak jest racjonalnych przesłanek do przedłużenia terminu do wykonania tego wezwania. W opisanej sytuacji przedłużenie takie byłoby niecelowe i prowadziłoby jedynie do nieuzasadnionej przewlekłości w prowadzonym postępowaniu sądowym. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności, nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy strony, a w szczególności - co ma zasadnicze znaczenie - stan posiadanych przez nią środków pieniężnych, został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...]r. - dokumentów skarżąca nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie spełniła przesłanek określonych w art. 246 §2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.