IV SA/Gl 10/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści skargi z dnia 14 grudnia 2011 r. M.L. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 1 lutego 2012 r., stronę wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według załączonego wzoru. Skarżący złożył rzeczony formularz w dniu 17 lutego 2012 r. W uzasadnieniu podniósł, że jest jedynym żywicielem rodziny i ma na utrzymaniu bezrobotną żonę oraz dwoje małoletnich dzieci. Równocześnie oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni 38,8 m2. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Miesięczny dochód brutto przypadający na rodzinę wnioskodawcy zadeklarowany został w kwocie 2.860 zł uzyskiwanej przezeń z działalności prowadzonej w charakterze [...]. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2012 r. skarżącego wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go o: - udokumentowanie wysokości uzyskiwanego przezeń miesięcznego dochodu. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać np. kopię księgi przychodów i rozchodów za 3 ostatnie miesiące lub (jeżeli prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu) kopię ewidencji przychodów za 3 ostatnie miesiące. Nadto, jeśli prowadzona przezeń działalność jest opodatkowana w formie uproszczonej - o oświadczenie, jaka jest orientacyjna wysokość dochodu netto z tej działalności; - nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzającego fakt, iż jego małżonka jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego, to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, wywóz śmieci, telefony itp.) oraz wydatków na zakup żywności, środków czystości, leczenie, zakup leków, itd.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz ponoszone na leczenie i zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Wezwano także do wyjaśnienia, czy na chwilę obecną skarżącego obciążają zaległości płatnicze z omawianego tytułu, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości; W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że w treści urzędowego formularza wniosku (rubryka nr 4) skarżący nie oznaczył zakresu swojego żądania. Treść poprzedzającego ten formularz wniosku, który zawarty został w skardze nie budzi jednak wątpliwości, że intencją wyżej wymienionego było ubieganie się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika procesowego (adwokat lub radca prawny). W tym stanie rzeczy należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję administracyjną wydaną w przedmiocie zasiłku okresowego, będącego jednym ze świadczeń wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Tymczasem z art. 239 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskujący korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (strona została już o tym poinformowana przez Sąd wcześniejszym pismem z dnia 16 stycznia 2012 r.). Odnosząc się natomiast do wniosku M.L. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 cytowanej regulacji, mogącym obejmować ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, iż treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie zdołał wykazać, że zachodzą w jego przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie prawa pomocy. Wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego nie nadesłał bowiem jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby potwierdzać okoliczności, na które się powołał, ani nie złożył dodatkowych wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej. Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, wspomniane wezwanie z dnia 20 lutego 2012 r. wysłane na jego adres ([...]) zostało mu doręczone w dniu 28 lutego 2012 r., kiedy to odebrał je osobiście. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 6 marca 2012 r. nie udzielono na powyższe wezwanie jakiejkolwiek odpowiedzi. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy strony został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. W rezultacie, uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie mu rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia 20 lutego 2012 r. dokumentów, skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie spełnił przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.