IV SA/Gl 10/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...] r. Zastępca Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G. uznał zasiłek okresowy pobrany przez M.L. we wrześniu 2009 r. w wysokości 535,17 zł oraz w październiku 2009 w wysokości 535,17 zł., w listopadzie 2009 w wysokości 585,17 zł, w grudniu 2009 w wysokości 768,01 zł. oraz od stycznia do marca 2010 r. w wysokości 492,01 miesięcznie, za świadczenie nienależnie pobrane i zażądał zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 3899,55 zł. w terminie do 31.12.2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył definicję świadczenia nienależnie pobranego i stwierdził, że po przeprowadzeniu ponownego postępowania administracyjnego, na skutek decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. uchylającej poprzednie rozstrzygnięcie, ustalił, że w dniu 18.08.2009 r. M.L. zakupił samochód marki [...] za kwotę 5000 euro otrzymaną od matki oraz ojczyma. Wobec tego wartość samochodu została rozliczona na 12 części i ponownie ustalono wysokość dochodu. Organ dodał ponadto, że ocena sytuacji bytowej i finansowej rodziny strony nie wskazuje, aby występowały szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Podniósł, że sytuacja rodziny poprawiła się, strona prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stałe dochody, a wobec tego jest w stanie spłacać nienależnie pobrane świadczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania M.L., decyzją z dnia [...]r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył art. 6 pkt. 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 175 z 2009 r. poz. 1362 z późn. zm.), według którego świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Następnie organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie, sytuacja majątkowa skarżącego uległa zmianie w trakcie pobierania świadczeń z pomocy społecznej. W dniu 18.08.2009 r. M.L. kupił samochód osobowy marki [...] za kwotę 5000 euro, co potwierdza umowa sprzedaży, określająca go jako kupującego. Ponadto z dowodu rejestracyjnego pojazdu, wydanego przez Prezydenta Miasta G. wynika, że w/w pojazd stanowi współwłasność skarżącego i jego żony. M.L. jest również stroną umowy polisy ubezpieczeniowej [...]. W związku z tym organ odwoławczy podniósł, że nieprawdziwe są twierdzenia skarżącego podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, według których samochód został zakupiony przez męża jego matki. W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie poinformował organu wypłacającego zasiłek okresowy o zmianie sytuacji materialnej spowodowanej uzyskaniem dochodu z tytułu darowizny na zakup pojazdu. W konsekwencji powyższego, organ wypłacił skarżącemu świadczenia, w sytuacji, gdy już były nienależne. W związku z tym, na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej, organ I instancji był zobligowany orzec o zwrocie kwoty świadczeń, którą skarżącemu wypłacono nienależnie. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, M.L. wskazał, że samochód marki [...] został zakupiony przez męża jego matki, a zarejestrowany na skarżącego z uwagi na to, że mąż matki był inwalidą i nie mógł kierować pojazdami mechanicznymi. Dodał, że po śmierci męża matki, wymieniony samochód został sprzedany, a pieniądze zostały zwrócone jego matce. Ponadto w skardze skarżący przedstawił swoją obecną sytuację materialną. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżący wnosił i wywodził jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn, niż w niej wskazane. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji uznającą za nienależnie pobrane świadczenie, zasiłek okresowy przyznany skarżącemu za wymienione w decyzji miesiące i orzekającą obowiązek zwrotu tego świadczenia. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, wskazaną w decyzji organów obydwu instancji stanowił art. 6 pkt. 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. Nr 175 z 2009 r. poz. 1362 z późn. zm.), według którego świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W związku z wyżej określonym przedmiotem postępowania, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 106 ust. 5 cytowanej ustawy, według stanu obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody, w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, a także w razie pobrania nienależnego świadczenia. Z powyższych przepisów wynika zatem, że ustawodawca wprowadził szczególny tryb dotyczący weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych przyznających prawo do świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Ponadto z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika obligatoryjność uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej w razie wystąpienia jednej z wymienionych w tym przepisie przesłanek, a więc, m. in. w razie pobrania nienależnego świadczenia. Dopiero po wydaniu decyzji o zmianie lub uchyleniu ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie organ administracji wszczyna kolejne postępowanie zmierzające do orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Tymczasem uzasadnienie zaskarżonej decyzji – podobnie jak i decyzji organu I instancji - nie zawiera żadnych stwierdzeń dotyczących tego, czy w dacie orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń, istniała w obrocie prawnym ostateczna decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznających skarżącemu przedmiotowe świadczenia. Akta administracyjne również nie zawierają wyżej określonych decyzji. Natomiast z zamieszczonej w aktach decyzji organu odwoławczego z dnia [...]r. wynika, że organ ten, w ramach kontroli jednej z poprzednich decyzji organu I instancji wydanych w sprawie orzeczenia obowiązku zwrotu przedmiotowych zasiłków okresowych, stwierdził wadliwość postępowania, polegającą na niezastosowaniu szczególnego trybu weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych, określonego w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy orzekł wówczas o uchyleniu decyzji organu I instancji i umorzeniu postępowania tego organu z uwagi na to, że żądanie zwrotu nienależnego świadczenia nastąpiło w wyniku uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie w trybie wznowienia postępowania przewidzianego w przepisach K.p.a., a nie w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Z tego samego powodu organ odwoławczy, na mocy zawartego w aktach postanowienia z dnia [...]r., z urzędu wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji, którymi zostały uchylone – w wyniku wznowienia postępowania – decyzje przyznające skarżącemu przedmiotowe świadczenia. Akta administracyjne nie zawierają jednakże żadnej informacji dotyczącej sposobu zakończenia wymienionego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji uchylających decyzje przyznające skarżącemu świadczenia, uznane za nienależne. Z uwagi na to, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji – jak już była o tym mowa wyżej - nie zawiera żadnych stwierdzeń dotyczących tego, czy w dacie orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnych świadczeń, istniała w obrocie prawnym ostateczna decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznających skarżącemu przedmiotowe świadczenia, nie było możliwości przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia. W związku z tym stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja, została wydana z naruszeniem art. 8 K.p.a., według którego organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest obowiązany podjąć wszelkie działania niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy poszczególne okoliczności zostały udowodnione. W konsekwencji uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia warunków określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie ulega wątpliwości, że naruszenie w powyższy sposób przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wymienione pominięcia dotyczyły przecież kwestii o znaczeniu podstawowym dla orzeczenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń socjalnych. W ramach podsumowania stwierdzić zatem należało, że z wymienionych wyżej powodów - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ orzekający uwzględni powyższe wskazania i uzupełni istotne stwierdzenia, które zostały szczegółowo wymienione w powyższych rozważaniach. Na podstawie art. 152 P.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.