IV SA/Gl 101/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.C. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, M.C. złożył do Sądu pismo procesowe datowane na 17 lutego 2014 r., w którym wniósł o "zwolnienie z kosztów określonych w wezwaniu" powołując się na trudną sytuację materialną wynikającą z faktu, iż nie osiąga dochodów i nie posiada oszczędności. Następnie, to jest w dniu 17 marca 2014 r. skarżący (w odpowiedzi na wezwanie z dnia 25 lutego 2014 r.) złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W jego treści ponownie podkreślił, iż nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów. Oświadczył przy tym, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości oraz, że "nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym". Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, pismem z dnia 24 marca 2014 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie wnioskodawcę wezwano o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (opłaty za tzw. media związane z zamieszkiwanym domem, czyli energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, usługi telekomunikacyjne, rtv itp., a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz inne). Wskazano przy tym, że wydatki ponoszone z tytułu opłat za tzw. media należy nadto udokumentować stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp., zaś w razie istnienia zaległości płatniczych z powyższego tytułu - nadesłać dokumenty (np. zaświadczenia, wezwania do zapłaty itp.) potwierdzające wysokość tych zaległości; - wyjaśnienie, skąd - wobec braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie kosztów swojego utrzymania, o których mowa wyżej; - sprecyzowanie, czy aktualnie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (a w razie odpowiedzi twierdzącej o nadesłanie kopii decyzji, na podstawie których otrzymał świadczenia w okresie ostatnich 3 miesięcy), - nadesłanie zaświadczenia właściwego organu gminy wskazującego wszystkie osoby zameldowane pod jego adresem zamieszkania; Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, wezwanie to zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 14 kwietnia 2014 r. W wyznaczonym w siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 22 kwietnia 2014 r. (21 kwietnia 2014 r. przypadał w dzień wolny od pracy), skarżący nie złożył żadnych wyjaśnień ani nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, o które zwrócono się do niego w powyższym wezwaniu. Zamiast tego nadesłał do Sądu pismo procesowe datowane na 22 kwietnia 2014 r., w którym ponownie oświadczył, iż żąda zwolnienia od kosztów sądowych wywodząc, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, co stanowi skutek "represji za działalność zmierzającą do odzyskania niepodległości i do odtworzenia państwa polskiego". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku M.C. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca podał, iż jest pozbawiony dochodów i nie posiada żadnych oszczędności czy innych środków pieniężnych ani też majątku. W tej sytuacji niezbędne było wyjaśnienie, skąd czerpie on środki na pokrycie - niewątpliwie wszak istniejących - kosztów swojego utrzymania, jaka jest wysokość tych kosztów oraz, czy jest w stanie je opłacać. Należy tu zaznaczyć, że choć wyżej wymieniony deklaruje brak środków do życia, to jednak oświadcza, iż gospodaruje samotnie i nie podaje, aby korzystał z pomocy innych osób bądź instytucji. Pomimo wyraźnego wezwania zawartego w piśmie z dnia 24 marca 2014 r. skarżący nie podał nawet orientacyjnej wartości kosztów jakie wiążą się z jego bieżącym utrzymaniem, nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów mogących pozwolić na ustalenie ich wysokości, nie określił, skąd czerpie środki na pokrycie rzeczonych wydatków ani też nie wyjaśnił, czy obciążają go w tym zakresie zaległości płatnicze. Wnioskujący nie wyjaśnił nadto, czy pobiera świadczenia z pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości, że strona nie zobrazowała swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie jasny. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.