IV SA/Gl 1031/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Karty Dużej Rodziny w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W dniu 16 listopada 2017 r. J. S., działający w sprawie jako pełnomocnik skarżącego – M. S. (będącego jego pełnoletnim synem) złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W treści tego formularza zawarł dane o stanie majątkowym i rodzinnym dotyczące siebie samego a nie skarżącego, podając jedynie, iż M. S. zamieszkuje z matką. Następnie, w dniu 13 grudnia 2017 r. pełnomocnik skarżącego nadesłał prawidłowo wypełniony formularz "PPF", w którym sprecyzowano, iż zakres wniosku obejmuje jedynie ustanowienie adwokata (skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych). Równocześnie wskazano, iż M. S. nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości, zaś jego dochodem jest wynagrodzenie za pracę świadczoną w wymiarze ½ etatu, w kwocie 768 zł i dlatego pozostaje w dalszym ciągu na utrzymaniu rodziców. Spłaca przy tym pożyczkę wydatkując z tego tytułu 321 zł oraz ponosi koszty dojazdu do pracy, w wysokości 200-250 zł. Ponieważ oświadczenia zawarte w powyższym wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej skarżącego, pismem z dnia 28 grudnia 2017 r. wezwano jego pełnomocnika o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych dotyczących sytuacji materialnej strony. Odpowiadając na powyższe, J. S. w dniu 12 stycznia 2018 r. przedstawił zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez M. S. (zatrudnienie w wymiarze ½ etatu; płaca netto 768,24 zł) oraz zaświadczenie o zarobkach jego matki – B. S. (średnie wynagrodzenie brutto z ostatnich 3 miesięcy to 3.105,70 zł). Nadesłał także pismo procesowe datowane na 12 stycznia 2018 r., gdzie zaznaczył, że ujęta w tym zaświadczeniu kwota obejmuje premię, dodatek i paczkę świąteczną, z kolei zgodnie z oświadczeniami B. S., jej dochód netto to 1.813 zł. Nadto pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że M. S. zajmuje wraz z matką i siostrą połowę domu stanowiącego własność rodziców matki. Dokumenty potwierdzające koszty związane z tą nieruchomością wystawiane są zatem na rodziców B. S., z kolei ona sama oraz M. S. "przekazują kwoty na ich realizację", jednak nie posiadają takich dokumentów. Rodzice B. S. "nie przedstawili" mu natomiast całkowitych kosztów za poszczególne media. W tym stanie rzeczy, kolejnym wezwaniem z dnia 31 stycznia 2018 r. zwrócono się do pełnomocnika strony o nadesłanie - wobec braku możliwości dostarczenia odpowiednich dokumentów źródłowych - oświadczenia właścicieli zamieszkiwanej przez skarżącego nieruchomości, wskazującego wysokość kwoty, jaką pobierają od M. S. i jego matki tytułem ich partycypacji w kosztach związanych z zajmowaną połową domu. W odpowiedzi, pełnomocnik skarżącego nadesłał pismo procesowe, gdzie wywiódł (pkt 1), iż właściciele zamieszkiwanej przez skarżącego nieruchomości "nie chcą wystawić oświadczenia" i wskazał, że "jeżeli jest to istotne" należy wystąpić w tej sprawie z pismem bezpośrednio do nich. Równocześnie podał, że z informacji ustnej uzyskanej od B. S. wynika, iż przekazuje ona swoim rodzicom w tych ramach miesięcznie ogółem 561 zł (na co składają się należności: za gaz 100 zł; za prąd 150 zł; za wodę 70 zł; za odprowadzanie ścieków 90 zł; za wywóz śmieci 51 zł i za "utrzymanie porządku wokół domu" 100 zł), do czego dochodzi opał "na okres zimowy", w kwocie 3.000 zł. Podał nadto wysokość pozostałych kosztów obciążających rodzinę skarżącego wymieniając wśród nich wyżywienie (1.500 zł), opłaty za zajęcia pozaszkolne córki (100-200 zł), koszty dowozu córki (120 zł), środki higieny osobistej (180 zł), środki czystości (120 zł), odzież (200-400 zł), leczenie (200 zł), lekarstwa (150 zł) oraz słodycze i owoce (150 zł). Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Zgodnie z zasadą sformułowaną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba zaznaczyć, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy zbadać stan majątkowy i wysokość dochodów nie tylko samego skarżącego, lecz także wszystkich osób tworzących wraz z nim gospodarstwo domowe, zaś z drugiej strony - wysokość kosztów utrzymania, które to gospodarstwo obciążają (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. Akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13 oraz z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt I OZ 100/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Wypada przy tym zaakcentować, iż zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i dlatego może mieć zastosowanie wyłącznie w przypadku osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych, podstawowych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8, z dnia 21 września 2017 r., sygn. akt II OZ 917/17 oraz z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1481/16 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Zdaniem rozpoznającego wniosek, w toku postępowania nie wykazano, aby skarżący zaliczał się do takich osób. Na miesięczny dochód netto jego gospodarstwa domowego składają się wynagrodzenia za pracę pobierane przez niego (768,24 zł) i jego matkę (nieco ponad 1.800 zł), a także alimenty (700 zł) przekazywane matce przez J. S. (okoliczność ta wynika z akt innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. IV SA/Gl 1232/17 - vide: pismo stanowiące kartę nr 24 tych akt). Rodzina skarżącego uzyskuje zatem regularne dochody, których suma wynosi prawie 3.300 zł, co wprawdzie nie jest kwotą wysoką, jednak z drugiej strony też nie na tyle niską, aby mówić o ubóstwie zwłaszcza, że w toku postępowania nie podnoszono, aby zachodziły tu szczególne okoliczności (jak np. ciężka choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, straty wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych), które mogłyby świadczyć o trudnym położeniu lub powodować konieczność ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich, a równocześnie niezbędnych wydatków. Z oświadczeń pełnomocnika strony nie wynika także, aby gospodarstwo domowe skarżącego miało problemy z regulowaniem swoich zobowiązań, zaś charakterystyka ponoszonych kosztów (vide: pismo z dnia 18 lutego 2018 r.) nie wskazuje na egzystencję w niedostatku, o czym świadczy choćby fakt, iż na same środki czystości i higieny osobistej przeznaczane jest miesięcznie 300 zł. Warto tu dodać, że złożone w sprawie oświadczenia o kosztach utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego nie są w pełni przekonywujące. Jak wywodził pełnomocnik strony, na koszty te składają się następujące kwoty: 561 zł - deklarowana partycypacja w kosztach utrzymania zamieszkiwanej połowy domu; od 2.720 zł do 3.020 zł - pozostałe koszty wymienione w piśmie tego pełnomocnika z dnia 18 lutego 2018 r.; 321 zł - spłata pożyczki na samochód; 200-250 zł - koszty dojazdu skarżącego do pracy. Trzeba do tego jeszcze doliczyć partycypację w należnościach za ogrzewanie domu w sezonie zimowym (pełnomocnik skarżącego podał tu kwotę 3.000 zł przypadającą na sezon - co daje około 500 zł na miesiąc). Jak więc wynika z powyższego, suma wszystkich wymienionych kosztów utrzymania to około 4.300-4.650 zł. W toku postępowania nie wskazywano, aby skarżący i jego matka mieli kłopoty z opłacaniem tych należności, co może budzić wątpliwości, skoro przekraczają one znacznie - o ponad tysiąc złotych - deklarowany dochód ich gospodarstwa domowego (niecałe 3.300 zł), a zatem nie mają w tym dochodzie pełnego pokrycia. Nadto, na negatywne rozstrzygnięcie niniejszego wniosku wpłynęła okoliczność, iż pełnomocnik skarżącego, pomimo dwukrotnego wezwania nie uprawdopodobnił w żaden sposób kosztów, jakie strona wraz z matką ponosi w związku z zamieszkiwaną częścią domu. Jakkolwiek przy tym można jeszcze zaakceptować jego wyjaśnienia, iż właściciele domu (dziadkowie strony) nie podali mu wartości kosztów utrzymania całej nieruchomości ani nie udostępnili dokumentów źródłowych potwierdzających ich wysokość, to już trudno uwzględnić wywody o tym, jakoby nie chcieli sporządzić zwykłego odręcznego oświadczenia o wysokości kwot, które - zgodnie z deklaracjami zawartymi we wniosku - mają przecież przyjmować od rodziny skarżącego w ramach partycypacji w rzeczonych kosztach. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, aby wnioskodawca spełnił wymóg, od którego ustawa uzależnia przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem podkreślić, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku pełnego i wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i to na niej spoczywa obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak pełnego i należytego wykonania przez stronę obowiązków nałożonych nań w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest więc przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Odnosząc się przy tym do sugestii wyrażonych przez pełnomocnika skarżącego w pkt 1 pisma procesowego z dnia 18 lutego 2018 r. godzi się wyjaśnić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - dostępne CBOSA). Mając na uwadze zaprezentowane wyżej rozważania, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy.