IV SA/Gl 1031/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Beata Kozicka, Protokolant specjalista Agnieszka Rogowska-Bil, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...] 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącego kwotę 257 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] r. nr [...] Prezydent Miasta B. uznał Ł.W. (dalej jako skarżący) za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie to wydano na podstawie art.8b w związku z art. 2 ust. 9, art. 5 ust. 3 i 3a, 3b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 554) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że dłużnik nie stawił się w wyznaczonym terminie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, a był wzywany pismami z 4 stycznia 2018 r. oraz 15 marca 2018 r. Następnie organ podkreślił, że z zaświadczenia komornika sądowego z 11 czerwca 2018 r. wynika, że przez okres ostatnich 6 miesięcy skarżący nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Po tym ustaleniu organ przytoczył treść art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym pełnomocnik skarżącego zarzucił decyzji organu pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 5 ust. 3 oraz art. 25 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów w związku z art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną wykładnię uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, utożsamiając przedmiotowe uniemożliwienie z niestawiennictwem na wezwanie organu, co spowodowało wszczęcie postępowania i wydanie kwestionowanej decyzji. Podniesiono naruszenie przepisów postępowania to jest art. 25 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów i art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. Wskazano na naruszenie przepisów postępowania jak wyżej oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego sprowadzające się do braku podjęcia niezbędnych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Zarzucono naruszenie art. 10 wyżej wymienionego Kodeksu polegające na niezapewnieniu skarżącemu czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu, a w szczególności wypowiedzenia się co do zaświadczenia przekazanego przez komornika sądowego. W konsekwencji wystąpiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i o umorzenie postępowania organu pierwszej instancji, nadto wystąpiono o dopuszczenie do akt dowodów z dokonanych przelewów oraz o przesłuchanie skarżącego i przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i umożliwienie złożenia wyjaśnień na temat stanu zdrowia oraz przyczyn wcześniejszego niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej do alimentów. W uzasadnieniu stanowiska wyrażonego w odwołaniu przybliżono poszczególne zarzuty i wskazano, że rozstrzygnięcie organu administracji winno być poprzedzone szczególnie wnikliwą analizą sytuacji osobistej strony. Podniesiono, że skarżący w okresie ostatnich kilku miesięcy dokonał szeregu wpłat na rzecz osoby uprawnionej i na potwierdzenie tego dołączył stosowne dokumenty. Podniesiono, że uchybienia w postępowaniu dowodowym nie wystąpiłyby, gdyby organ działał prawidłowo i umożliwił skarżącemu czynny udział w postępowaniu. W ocenie pełnomocnika skarżącego brak było podstaw do wszczęcia i prowadzenia przedmiotowego postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach uzasadnienia Kolegium przedstawiło wpierw dotychczasowy przebieg postępowania oraz przywołano w szerokim zakresie motywy wniesionego odwołania. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w sprawie, a następnie ponownie dokonał przybliżenia poszczególnych czynności, które były podejmowane w sprawie począwszy od ugody zawartej przed sądem powszechnym 19 listopada 2013 r. Następnie organ odwoławczy dokonał własnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego oraz obowiązujących w tego typu sprawach przepisach ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy. W jego ocenie zaistniały przesłanki wszczęcia przedmiotowego postępowania, jak również wystąpiła okoliczność uzasadniająca uznanie, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, ponieważ pomimo dwukrotnego wezwania ze strony organu administracji publicznej nie stawił się w tym organie, jak również nie nawiązał z nim żadnego kontaktu. Według rozpoznającego odwołanie organu brak było przesłanek uzasadniających przesłuchanie strony, ponieważ wszystkie istotne okoliczności sprawy zostały wyjaśnione i nie wymagały wzywania skarżącego do organu odwoławczego. Dodatkowo organ ten zaznaczył, że wywiad środowiskowy przeprowadzany jest w miejscu zamieszkania osoby, albowiem jego celem jest ustalenie sytuacji osobistej i dochodowej, a także ustalenie warunków w jakich mieszka. W odniesieniu do zarzutów o charakterze procesowym, stawianych decyzji organu pierwszej instancji, organ odwoławczy uznał że są one bezzasadne, ponieważ w ramach prowadzonego postępowania one nie wystąpiły. Z decyzją tą nie zgodził się skarżący, który reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania administracyjnego. W motywach skargi zarzucono wskazanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w związku z art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na tym, że organ odwoławczy nie przeprowadził pełnego postępowania w sprawie, a jedynie ograniczył się do kontroli prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji. Tym samym zaniechano ponownego merytorycznego jej rozpoznania. Zdaniem skarżącego naruszono art. 4 ust. 1 przywołanej ustawy prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię w zakresie formy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Ponadto wskazano na naruszenie art. 5 ust. 3a wyżej wymienionej ustawy polegające na tym, że w sprawie tej nie zachodzi przesłanka wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, albowiem w okresie ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się z ciążących na nim zobowiązań. Dodatkowo podniesiono naruszenie art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 136 tego aktu polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ odwoławczy możliwości zlecenia organowi pierwszej instancji przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, nadto wskazano na naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego polegające na braku wyjaśnienia wszelkich okoliczności faktycznych sprawy i nie ustalenie okoliczności związanych z płatnościami skarżącego na rzecz osoby uprawnionej. Dopuszczono się naruszenia przepisów art. 7, art. 77 art. 86 wyżej wymienionego Kodeksu, ponieważ zaniechano przesłuchania skarżącego. Zdaniem skarżącego w ramach prowadzonego postępowania dopuszczono się naruszenia zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, ponieważ nie dano możliwości wypowiedzenia się skarżącemu co do zgromadzonych w sprawie materiałów i dowodów. W sprawie tej zdaniem skarżącego organy dokonały dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji wskazano na naruszenie postanowień art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W motywach skargi pełnomocnik skarżącego rozwinął stawiane decyzji organu pierwszej instancji zarzuty, w tym odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych celem potwierdzenia stawianych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto organ ten odniósł się do podniesionych w skardze zarzutów i ich nie podzielił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot nie odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., pozycja 1302) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zauważyć, że celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest skłonienie dłużnika alimentacyjnego do podjęcia działań zmierzających do wywiązywania się z ciążącego na nim obowiązku. Cel ten znajduje uzewnętrznienie w treści art. 3 ust. 1 tej ustawy, w którym stanowi się, że w przypadku bezskuteczności egzekucji osoba uprawniona może złożyć do organu właściwego wierzyciela wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego. Z kolei art. 2 pkt 2 tej ustawy zawiera definicję bezskuteczności egzekucji i oznacza to egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych. Po myśli art. 5 ust. 3 wskazanej ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego; zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika; bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ponadto po myśli art. 5 ust. 6 przywoływanej ustawy uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. W rozpoznawanej sprawie skarżący mocą ugody spisanej 19 listopada 2013 r. zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz syna. Jak wynika z dokumentu wystawionego 4 stycznia 2018 r. zaległości skarżącego z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynoszą 22 494,84 zł, co pozwala uznać, że skarżący do wskazanego dnia praktycznie w żadnym zakresie nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego. Okoliczność ta skłoniła organ pierwszej instancji do uruchomienia postępowania zmierzającego do uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań. W ramach tego postępowania skarżący pismami z 4 stycznia 2018 r. oraz z 15 marca 2018 r. wzywany był do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Pisma te były odbierane przez uprawnioną osobę, a zatem skarżący wiedział o ciążącym na nim obowiązku skontaktowania się z organem administracji, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Skarżący na oba wezwania ze strony organu administracji nie odpowiedział i nie kontaktował się z organem pierwszej instancji. Następstwem takiego zachowania skarżącego stało się wydanie przez organ pierwszej instancji zawiadomienia z 30 maja 2018 r. o wszczęciu postępowania w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W wezwaniu tym skarżący został poinformowany o możliwości zapoznawania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w ramach prowadzonego postępowania. Ze wskazanej możliwości skarżący także nie skorzystał, a organ pierwszej instancji decyzją z [...]r. uznał go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem składu orzekającego wypowiadającego się w niniejszej sprawie do tego momentu działania organu pierwszej instancji były prawidłowe i zasługiwały na akceptację. W odwołaniu od powyższej decyzji pełnomocnik skarżącego zwrócił się do organu pierwszej instancji o przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego w ramach uruchomionego postępowania odwoławczego. Organy obu instancji rozpoznając odwołanie pominęły ten element i na żadnym etapie nie rozważały podjęcia próby przeprowadzenia wskazanej czynności. Podkreślić należy, że organ pierwszej instancji przed przekazaniem odwołania do organu odwoławczego mógł podjąć próbę przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego ze skarżącym, co ewentualnie pozwoliłoby mu na uwzględnienie wniesionego odwołania we własnym zakresie. Także organ odwoławczy po wpłynięciu do niego akt nie skorzystał z możliwości przewidzianej art. 136 Kodeksu postępowania administracyjnego i nie zlecił organowi pierwszej instancji podjęcia próby przeprowadzenia tego wywiadu. Wskazane zaniechania ze strony organów obu instancji wyczerpują przesłankę uwzględnienia wniesionej skargi z uwagi na naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 15 tego aktu, a tym samym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i wyłącznie z tego powodu Sąd wniesioną skargę uwzględnił. Sprawa wymaga więc ponownego rozpatrzenia i to na poziomie organu pierwszej instancji, ponieważ chodzi o przeprowadzenie czynności przewidzianej dla organu właściwego dłużnika. W skardze do tutejszego Sądu pełnomocnik skarżącego zarzucił organom obu instancji szereg naruszeń prawa procesowego, a w szczególności to, że organ odwoławczy nie przeprowadził pełnego samodzielnego postępowania dowodowego w sprawie i tym sposobem naruszył art. 15 Kodeksu postępowania administracyjnego, a wydana przez niego decyzja oparta o stan faktyczny ustalony przez organ pierwszej instancji wyczerpuje znamiona nieważności decyzji. Zarzut ten jest całkowicie bezzasadny, gdyż nie uwzględnia istoty postępowania administracyjnego i tego, że organ odwoławczy przeprowadza postępowania dowodowe jedynie w zakresie, którego nie przeprowadził organ pierwszej instancji, a ponadto z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ ten odniósł się do nowych okoliczności podniesionych w odwołaniu, a związanych z rozpoczęciem płacenia przez skarżącego alimentów osobie uprawnionej. Całkowicie bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 4 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, albowiem pełnomocnik nie odczytał w sposób prawidłowy istoty wywiadu alimentacyjnego i tego, że wymaga on bezpośredniego kontaktu z osobą, z którą ma być on przeprowadzany, nadto wywiad taki winien być przeprowadzony w miejscu zamieszkania takiej osoby, co wynika wprost z treści art. 4 ust. 5 przywoływanej ustawy. Za nieskuteczny uznać należy zarzut postawiony w pkt 3 skargi, a sprowadzający się do naruszenia treści art. 5 ust. 3a przedmiotowej ustawy, ponieważ na dzień wnoszenia skargi skarżący nie mógł wykazać się tym, że przez ostatnie 6 miesięcy w każdym miesiącu płacił osobie uprawnionej minimum 50% kwoty przysługujących alimentów. W tym miejscu przyjdzie skarżącemu zwrócić uwagę na to, że obowiązek ten musi być realizowany w każdym miesiącu, a nie będzie on uwzględniony, gdy będą występowały przerwy w jego realizacji, choćby w następnym przekazał większą kwotę. Zarzut sformułowany w pkt 5 skargi jest całkowicie chybiony, ponieważ organ odwoławczy przeprowadza jedynie postępowanie uzupełniające w zakresie pominiętym przez organ pierwszej instancji. Co do zarzutu sprowadzającego się do nie przesłuchania skarżącego organ odwoławczy wypowiedział się w swojej decyzji i stanowisko jego jest prawidłowe. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie był zobowiązany do przesłuchania skarżącego, ale skarżący obowiązany był zgłosić się do organu pierwszej instancji celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Sformułowany w skardze zarzut naruszenia zasady zamieszczonej w art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie uznać należy za przejaw arogancji, ponieważ to skarżący unika organów administracji i stawianie im zarzutu nie zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu jest niezrozumieniem istoty postępowania administracyjnego. Jak zostało to powyżej zaznaczone sąd nie jest związany zarzutami skargi i z tego powodu dostrzegł sygnalizowane powyżej uchybienie o charakterze formalnym, które uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi. W ramach ponownie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji podejmie działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego w miejscu zamieszkania skarżącego jak również ustali, czy wywiązuje się on z ciążącego na nim obowiązku w każdym miesiącu. Jak zostało to już zaznaczone istotna jest ciągłość realizacji obowiązku i związana z nim wysokość uiszczanych alimentów. Jak zostało to już zaakcentowane nadpłaty nie będą uwzględniane, a przerwy będą skutkowały występowaniem przesłanki uzasadniającej uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 206 i art. 210 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wysokość kosztów została ustalona na poziomie połowy kosztów minimalnych ponieważ w sprawie tej pełnomocnik skarżącego przywołał argumentację, która w znikomym stopniu przyczyniła się do uwzględnienia skargi. Podkreślić trzeba, że po myśli art. 206 przywoływanej ustawy sąd w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części i w niniejszej sprawie okoliczność taka zaistniała. Wobec powyższego, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.