IV SA/Gl 1035/14

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. Ł. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu [...] listopada 2014 r. R. Ł., odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, uiścił rzeczoną opłatę sądową. Następnie, to jest w dniu [...] grudnia 2014 r. nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniósł, że zarówno on sam jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonka są osobami w podeszłym wieku, inwalidami i uskarżają się na liczne schorzenia, co wiąże się z koniecznością stosowania leków, których miesięczny koszt wynosi 350-500 zł. W tym miejscu skarżący dodał, że jego żona jest zarejestrowana w szpitalu celem wykonania zabiegów operacyjnych, jednak z uwagi na długi czas oczekiwania (termin wyznaczono na rok 2020) gromadzą środki celem sfinansowania tych zabiegów w terminie wcześniejszym. Równocześnie wnioskodawca zadeklarował, że posiada mieszkanie o powierzchni 52 m2, oszczędności w kwocie 20 tysięcy zł oraz "samochód osobowy". Na dochód jego rodziny składają się przy tym pobierana przezeń renta, w wysokości 3.684 zł oraz emerytura małżonki, w kwocie 1.178 zł. Następnie, to jest odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia wniosku (zarządzenie z dnia 16 grudnia 2014 r.) skarżący nadesłał decyzje potwierdzające wysokość świadczeń pobieranych przez siebie i małżonkę oraz dokumenty obrazujące rozmiar obciążających go kosztów utrzymania. Przedłożył nadto pismo procesowe datowane na [...] stycznia 2015 r., w którym przedstawił specyfikację rzeczonych kosztów, a nadto sprecyzował, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy wprawdzie przyznać, że skarżący to osoba w podeszłym wieku (79 lat) i - co jest bezsporne - tak on sam jak i jego małżonka uskarżają się na zły stan zdrowia, a w rezultacie ich sytuacja życiowa jest niewątpliwie trudna. Trzeba jednak podkreślić, że treść przywołanego art. 246 §1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że o przyznaniu prawa pomocy decydują zasadniczo wyłącznie kryteria majątkowe. Prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego zastosowanie tej instytucji prawnej może mieć miejsce wyłącznie w przypadku stron, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący do osób takich nie należy. W pierwszej kolejności trzeba podnieść, że miesięczny dochód netto przypadający na jego dwuosobową rodzinę wynosi 4.226,59 zł, co trudno uznać za kwotę niską (patrz: nadesłane decyzje określające wysokość renty skarżącego, to jest 3.228,37 zł oraz emerytury jego małżonki, wynoszącej 998,22 zł - karty nr 30 i 31 akt sprawy). Równocześnie na podstawie złożonych przezeń oświadczeń i nadesłanych dokumentów źródłowych ustalono, iż suma obciążających go koniecznych kosztów utrzymania to 3.313,02 zł, na co składa: podatek od nieruchomości w kwocie 51 zł na kwartał, co daje miesięcznie 17 zł, wydatki na leki, wynoszące 500 zł (kwota deklarowana potwierdzona nadesłanymi fakturami VAT), opłata za gaz, w kwocie 994,73 zł, opłata za telefon, w wysokości 46,99 zł, należność za energię elektryczną, w kwocie 511,15 zł za dwa miesiące, co daje na miesiąc 255,58 zł , opłata za wodę i odprowadzenie ścieków, w wysokości 367,44 zł za dwa miesiące, co daje miesięcznie 183,72 zł, a ponadto deklarowane przez skarżącego: koszty wyżywienia, w kwocie 800 zł, opłaty za wywóz śmieci oraz za telewizję, w kwotach odpowiednio 39 zł i 26 zł, a nadto wydatki na utrzymanie samochodu, w wysokości 200 zł i na zakup środków czystości, w kwocie 250 zł. Jak wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, po uiszczeniu niezbędnych kosztów utrzymania, do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje miesięcznie ponad 900 zł. Nawet zatem przyjąwszy, iż kwotę tą należy jeszcze pomniejszyć o wydatki związane z badaniami lekarskimi (w tym zakresie przedłożono paragon na kwotę 170 zł) stwierdzić przyjdzie, że wnioskodawca jest w stanie wygenerować stosowne oszczędności. Warto w tym miejscu zaakcentować, że skarżący opłacił już wcześniej wpis od skargi, a zatem na obecnym etapie postępowania nie musi uiszczać jakichkolwiek należności. Obowiązek taki może pojawić się - i to ewentualnie - dopiero w przyszłości, a mianowicie po wydaniu w sprawie wyroku, kiedy - o ile zdecyduje się ten wyrok zaskarżyć - może zostać zobligowany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia, a następnie wpisu od skargi kasacyjnej. Obie te opłaty także jednak wynoszą tylko po 100 zł, a zatem ich uiszczenie nie może narazić skarżącego oraz jego żony na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05 - orzeczenie dostępne w CBOSA). Tymczasem uwzględniwszy relację pomiędzy dochodem wnioskodawcy i rozmiarem koniecznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie jego gospodarstwa domowego - która to relacja umożliwia dokonanie stosownych oszczędności - nie sposób uznać, aby mógł on ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku poniesienia wspomnianych wyżej opłat, jak również wskutek opłacenia profesjonalnego pełnomocnika - o ile jego udział w postępowaniu uzna za niezbędny. Dodatkowym argumentem przemawiającym przeciwko uwzględnieniu żądania strony jest fakt, iż - jak wynika jednoznacznie z jego oświadczeń - posiada on oszczędności, w znacznej kwocie 20 tysięcy zł. Zgodnie z wywodami skarżącego, wspomniana kwota oszczędności jest przezeń gromadzona z przeznaczeniem na pokrycie przyszłych kosztów związanych z opłaceniem prywatnych zabiegów lekarskich niezbędnych dla jego małżonki. Jakkolwiek dokonywanie oszczędności na wspomniany cel jest ze wszechmiar słuszne, to jednak fakt ten nie może sam w sobie decydować o przyznaniu stronie prawa pomocy. Zgodnie bowiem z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa sądowego, fakt iż wnioskodawca zamierza przeznaczyć posiadane oszczędności na inne cele nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 października 2012 r., sygn. akt I OZ 731/12 i z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, a także postanowienia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 28 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2474/07 i w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Go 346/07 - wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Z punktu widzenia prawa pomocy nie jest przy tym ważne na jaki cel wnioskodawca chce przeznaczyć swoje oszczędności, lecz posiadany w dniu składania wniosku majątek. Uwzględniając powyższe stanowisko judykatury warto raz jeszcze zaznaczyć, że w aktualnym stadium postępowania skarżący nie musi ponosić żadnych opłat sądowych, zaś nawet jeżeli będzie musiał takie należności opłacić w przyszłości, wynoszą one jedynie po 100 zł. Nie można zatem zgodzić się, aby ich uiszczenie mogło utrudnić jemu i żonie realizację koniecznych potrzeb życiowych, skoro wydatkowanie takiej kwoty nie będzie nawet stanowiło istotnego uszczerbku dla zgromadzonych przezeń oszczędności. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 1 i 2 tej ustawy.