IV SA/Gl 1038/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Ewa Pasiek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2019 r. sprawy ze skargi L.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K. odmówił przyznania L. P. prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Organ orzekający powołał się na art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195), dalej: ustawa o pomocy, zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza 800 zł, a w niniejszym przypadku taka okoliczność wystąpiła. W odwołaniu wnioskodawca zarzucił, że organ wziął pod uwagę zarobki jego żony z grudnia 2015 r., kiedy wypłacono jej jednorazową premię świąteczną. Ponadto w dniu 4 lutego 2016 r. została ona zatrudniona na czas określony z zarobkiem kwalifikującym jego rodzinę do otrzymania przedmiotowego świadczenia. W toku postępowania odwoławczego skarżący przedłożył zmianę umowy o pracę dotyczącą jego żony, obniżającą wymiar czasu pracy do ½ etatu i określającą wynagrodzenie na kwotę 975 zł – od 1 sierpnia 2016 r. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając jej ustalenia i wnioski. Jednocześnie przyjęło, że zmniejszenie wymiaru pracy z całego na pół etatu nie jest utratą dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy, gdyż nie doszło do utraty źródła dochodu. Natomiast obniżenie wynagrodzenia skutkować będzie w zakresie prawa do świadczenia wychowawczego w kolejnych okresach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego L. P. zakwestionował wynik postępowania administracyjnego zarzucając naruszenie prawa materialnego a także naruszenie procedury administracyjnej. Skarżący w szczególności wskazał na stałe obniżenie dochodów jego żony z tytułu wynagrodzenia za pracę, co powinno być potraktowane jako utrata dochodu. Stanowisko organu odwoławczego uznał za sprzeczne z orzecznictwem sądowoadministracyjnym. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem w świetle ustalonych przez organ odwoławczy okoliczności faktycznych nie można uznać prawnej poprawności zaskarżonej decyzji. Odnosi się to do spornej kwestii utraty dochodu żony skarżącego wynikłej ze zmniejszenia wymiaru jej pracy i wynagrodzenia. Obecnie dominująca linia orzecznicza sądów administracyjnych przeczy stanowisku zajętemu przez organ odwoławczy. Obowiązujące na gruncie ustawy o pomocy, analogicznie jak w ustawie o świadczeniach rodzinnych, pojęcie utraty dochodu w postaci utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie daje podstaw do przyjęcia, że chodzi jedynie o całkowitą utratę zatrudnienia. Zdaniem Sądu, pojęcie utrata zatrudnienia obejmuje również utratę zatrudnienia lepiej płatnego na rzecz gorzej wynagradzanego, nawet jeżeli do tego dochodzi w drodze wypowiedzenia zmieniającego. Nie sposób bowiem przeprowadzić wykładni w oderwaniu od kontekstu powyższego przepisu, całej ustawy oraz obowiązujących wartości. Podkreślić należy, iż celem przepisów zawartych w ustawie, a zwłaszcza art. 7, jest ustalenie dochodów osoby ubiegającej się o pomoc państwa oraz jej rodziny wprawdzie w oparciu o dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres na jaki ustalane jest prawo (przy czym w przypadku pierwszego świadczenia wychowawczego jest to rok 2014), jednakże w sposób jak najbardziej odzwierciedlający aktualny poziom dochodu takiej osoby oraz członków jej rodziny, uwzględniający dynamikę zmian w tej sferze (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. Z dnia 9 lutego 2017 r., sygn. akt II SA/Go 1079/16). Takie rozumienie dochodu utraconego jednolicie przyjmowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych w odniesieniu do świadczenia wychowawczego przyznawanego na podstawie ww. ustawy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1503/16, z dnia 18 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1802/16, wyrok WSA w Kielcach z dnia 11 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 821/16, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Po 774/16, wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 595/16). Zauważyć również należy, że omawiana regulacja przypomina unormowanie z art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym przez utratę dochodu należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ten ostatni przepis był zaś przedmiotem rozważań w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z dnia 20 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 153/07). W konsekwencji zastosowanie przez Kolegium wyłącznie wykładni językowej art. 2 pkt 19 lit. c ustawy bez uwzględnienia wykładni systemowej i celowościowej jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Pojęcie "utrata dochodu" powinno być bowiem interpretowane jako utrata sumy wpływów albo ich ubytek. Nie można ograniczać tego pojęcia tylko do sytuacji, gdy dany podmiot traci całkowicie dochód z określonego źródła. Jako utratę dochodu należy więc traktować również utratę dochodu w jego dotychczasowej wysokości, spowodowanej np. obniżeniem wynagrodzenia w ramach tego samego stosunku pracy, w związku ze zmianą wymiaru czasu pracy (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1376/17, dostępny w internecie). Odmienne stanowisko organu odwoławczego mogło mieć wpływ na prawidłowe ustalenie wysokości dochodu rodziny skarżącego. W tym zakresie sprawa nie została zatem należycie wyjaśniona, co narusza również art. 7 i 77 § 1 kpa. Dlatego też zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy, w związku z czym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. mr