IV SA/Gl 1040/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2015 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] roku nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Burmistrza R. uznał, iż kwoty wypłacone A. K. na rzecz córki J. K. za okres od stycznia do września 2012 r. w łącznej wysokości 2.700 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami z funduszu świadczenia alimentacyjnego. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, iż stosownie do art. 2 pkt.7c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. Jak wyjaśniono dalej, A. K. uzyskał prawo do przedmiotowego świadczenia na podstawie decyzji z dnia [...], u podstaw której legło postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] o zabezpieczeniu roszczeń alimentacyjnych. Następnie, stosownie do informacji uzyskanych od komornika sądowego ustalono, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w W. umorzył postępowanie w przedmiocie zabezpieczenia alimentów. Wobec czego strona na dzień wydania decyzji przyznającej świadczenie nie spełniała warunków do jego uzyskania. Wbrew obowiązkom wynikającym z art. 19 ust. 1 ustawy nie powiadomiła o tym organu. W tej sytuacji pobrane świadczenia za wskazany wyżej okres uznano za nienależne. Od tej decyzji odwołanie wniósł A. K. podnosząc to, iż nie wiedział o umorzeniu postępowania w sprawie zabezpieczenia alimentów na rzecz jego córki. Informację o tym powziął dopiero z treści decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest osobą niepełnosprawną, sam wychowuje córkę i nie jest w stanie zwrócić wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wskazał także na wyrok z dnia [...] sygn. akt [...] na mocy którego rozwiązano jego małżeństwo z T. K. i pozbawiono ją władzy rodzicielskiej nad J. K. oraz zobowiązano byłą żonę do łożenia na rzecz córki alimentów w kwocie 300 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji w całości, przy czym w uzasadnieniu podniosło, iż zachodzą podstawy do uznania świadczenia za nienależnie pobrane ze względu na postanowienie art. 2 pkt. 7 lit. a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przedmiotowe świadczenie zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Tą okolicznością był brak uprawnień córki A. K. do uzyskania świadczenia ze względu na umorzenie przez Sąd postępowania w sprawie zabezpieczenia alimentów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A. K.podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, dające podstawę do wznowienia postępowania (nie precyzując na czym naruszenia te miałyby polegać). Wniósł o uchylenie w całości decyzji organu odwoławczego, ponowne rozpatrzenie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz zwolnienie z kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazuje na okoliczności analogiczne jak w odwołaniu, w szczególności na brak wiedzy o umorzeniu postępowania w sprawie zabezpieczenia alimentów. Jak ponownie podkreśla, jest osobą niepełnosprawną, sam wychowuje córkę i nie jest w stanie zwrócić wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Nie zgadza się ze stanowiskiem zaprezentowanym w kwestionowanej decyzji jakoby został pouczony o obowiązku powiadamiania organu o zmianach w swojej sytuacji. Nie studiował prawa i nie musi znać wszystkich przepisów, W jego ocenie, Sąd powinien brać pod uwagę dobro dziecka i bronić słabszych. Ponadto, jak twierdzi, postępowanie przed organem odwoławczym toczyło się bez udziału strony, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty analogiczne jak w uzasadnieniu swojej decyzji. Na podstawie art. 8 § 2 p.p.s.a. udział w postępowaniu zgłosił Rzecznik Praw Dziecka, wnosząc o unieważnienie decyzji wydanej przez organ odwoławczy oraz organ pierwszej instancji. Obu rozstrzygnięciom zarzucił rażące naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 2 pkt. 7 lit. c ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ze względu na uchylenie wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt. IV SA/Gl 451/14, wydanej w wyniku wznowienia postępowania, decyzji uchylającej rozstrzygnięcie przyznające świadczenie i odmawiające prawo do jego uzyskania. Jak podniesiono w uzasadnieniu, źródło wadliwej zmiany decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego tkwi w nieważności decyzji Burmistrza R. z dnia [...]. Wznowienie postępowania w sytuacji, w której zachodzi wada nieważności decyzji, było niedopuszczalne. Na powyższe pismo procesowe Rzecznika Praw Dziecka odpowiedziało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w dniu 28 kwietnia 2015 r., podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Kolegium podkreśliło, iż ostateczna decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego kształtowała sytuację uprawnionej J. K. w okresie od 1 stycznia 2012 r do 30 września 2012 r., a więc do końca okresu świadczeniowego. Natomiast decyzja organu I instancji z dnia [...] o uchyleniu powyższej decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, wyeliminowana następnie z obrotu prawnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., która z kolei została prawomocnie uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Gliwicach z dnia 16 stycznia 2015 r. sygn. akt iV SA/GI 451/14, została wydana już po upływie okresu świadczeniowego. Zatem decyzja ta nie mogła już na przyszłość modyfikować sytuacji prawnej skarżącego skoro z chwilą jej wejścia do obrotu prawnego nie przysługiwało mu już uprawnienie do dalszego pobierania świadczeń wynikające z uchylonej decyzji. W takim przypadku winna znaleźć zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia określona w art. 2 pkt. 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 145 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie - niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia z dnia [...] nr[...], którą Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza R. z dnia [...] nr [...] sprawie uznania za nienależne pobrane przez A. K. na rzecz J. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 30 września 2012 r. w wysokości 2 700 zł. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 2 ust. 7 lit. a w zw. z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2015 r, poz. 859, dalej: ustawa), zgodnie z którym nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Analiza przepisu prowadzi do wniosku, że świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w jego treści, ma miejsce w dwu przypadkach: po pierwsze – jeśli zaistniały okoliczności powodujące ustanie wypłaty świadczeń; po drugie – jeśli zaistniały okoliczności powodujące wstrzymanie świadczeń. Sytuacje, w których następuje wstrzymanie wypłaty świadczeń reguluje art. 21 ust. 1 ustawy. Ma to miejsce wtedy, gdy osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego: 1) odmówili udzielenia lub nie udzielili, w wyznaczonym terminie, wyjaśnień co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń; 2) odmówili udzielenia organowi prowadzącemu postępowanie egzekucyjne informacji mających wpływ na skuteczność egzekucji lub udzielili informacji nieprawdziwych; 3) nie podejmują świadczeń przez trzy kolejne miesiące kalendarzowe. W tym miejscu należy zauważyć, iż w przedmiotowej sprawie żadna z tych sytuacji nie zaistniała. Ustawodawca nie wyjaśnia kiedy dochodzi do ustania wypłaty świadczeń, ale, zdaniem Sądu, trzeba to wiązać z przesłankami warunkującymi uzyskanie prawa do świadczenia. Jeśli jedna z konstytutywnych przesłanek odpadnie następuje utrata prawa do świadczenia, co z kolei skutkuje ustaniem ich wypłaty. Skoro prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego w przypadku bezskuteczności egzekucji (art. 1 pkt. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy), to niespełnienie tej przesłanki powoduje, iż nie zachodzi okoliczność powodująca ustanie wypłaty, ale brak podstawy do przyznania prawa do świadczenia już w dacie podejmowania decyzji z dnia [...] Wobec tego, wbrew stanowisku przyjętemu przez Kolegium, nie zachodzi w rozpatrywanej sprawie, podstawa do uznania świadczeń za nienależnie pobrane określona w art. 2 ust. 7 lit. a ustawy. W dalszym postępowaniu organy orzekające w sprawie będą zobligowane do ustalenia w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy w kontekście przesłanek uznania świadczeń uzyskanych w okresie od stycznia do września 2012 r. przez A. K. za nienależne pobrane w kontekście norm zawartych w art. 2 ust. 7 ustawy. Pozostają jednocześnie związane wyrażoną wyżej oceną prawną oraz wskazówkami co dalszego postępowania stosownie do art. 153 p.p.s.a. W świetle powyższych ustaleń, w odniesieniu do sprawy stanowiącej przedmiot rozpoznania Sądu nie znajdują uzasadnienia zarzuty podnoszone przez Rzecznika Praw Dziecka, które w istocie rzeczy odnoszą się nie do problemu ustalenia nienależnie pobranych świadczeń, ale do kwestii wzruszenia decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec naruszenia prawa materialnego mającego wpływ na wynik postępowania, polegającego na tym, że zastosowano normę zawartą w art. 2 ust. 7 lit. a ustawy w sytuacji, kiedy stan faktyczny sprawy nie odpowiadał jej hipotezie, Sąd postanowił uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza R. z dnia [...] nr [...].