IV SA/Gl 1049/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant referent – stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2018 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Decyzją Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 17c ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 1518 ze zm.), rozporządzenia Ministra Rodzin, Pracy, Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zwarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń (Dz. U. z 2017r. poz. 1455) odmówiono J. S. prawa do świadczenia rodzicielskiego na córkę K. urodzoną [...]. W uzasadnieniu organ powołał przepis art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W opinii organu przepis ten mówi, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedno świadczenie wybrane przez osobę uprawnioną. Tymczasem wnioskodawczyni ma już przyznane świadczenie pielęgnacyjne na córkę M., a zatem nie spełnia warunków określonych w art. 27 ust. 5 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od tej decyzji strona zakwestionowała stanowisko organu powołując się na art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych. Według odwołującej przepis ten pozwala na odmowę świadczenia rodzicielskiego tylko w przypadku, gdyby dotyczyło tego samego dziecka, na które już pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło in extenso brzmienie art. 17 c i art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych akcentując w szczególności ustęp 5 tego przepisu, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do - świadczenia rodzicielskiego lub świadczenia pielęgnacyjnego, lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Wskazano także na brzmienie art. 24 ust. 9 w/w ustawy regulującego datę początkową, od której przyznaje się świadczenie rodzicielskie. Mając na względzie stan faktyczny sprawy, a to fakt pobierania przez odwołującą świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M., Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Z dniem 1 sierpnia 2017r. na mocy art. 3 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin zmianie uległ bowiem przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dodanie stwierdzenia "także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". W art. 17 ustawy nowelizującej wskazano, że przepisy ustawy zmienianej w art. 6 mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017r. Kolegium zauważyło, że świadczenie rodzicielskie nie jest przyznawane na okres zasiłkowy. Ustawa nie zawiera natomiast przepisów przejściowych i świadczy to o tym, że znowelizowana regulacja zawarta w art. 27 ust. 5 ustawy o oświadczeniach rodzinnych ma zastosowanie także do spraw wszczętych przed dniem wejścia jej w życie . W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J. S. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zarzucając brak podstawy prawnej do odmowy prawa do świadczenia rodzicielskiego w jej sytuacji faktycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Powtórzył, że zmiana brzmienia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy wyeliminowania wątpliwości związanych ze zbiegiem prawa do świadczeń rodzinnych i koniecznością wyboru przez osobę uprawnioną tylko jednego ze świadczeń również w sytuacji, gdy uprawnienia dotyczą różnych dzieci. Zatem strona nie spełnia ustawowych przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego, gdyż pobiera już świadczenie pielęgnacyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej zwanej P.p.s.a. - (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) wynika natomiast, że skarga może zostać uwzględniona wtedy, gdy wystąpi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Po przeprowadzeniu kontroli zaskarżonej decyzji zgodnie z przyznanymi sądom administracyjnym kompetencjami, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na jej uwzględnienie. Zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji, wbrew twierdzeniom strony skarżącej nie zostały wydane z naruszeniem art. 27 ust. 5 ustawy polegającym na jego błędnej wykładni. Jednakże dokonując kontroli ex officio Sąd dostrzegł inną istotną nieprawidłowość w zastosowaniu prawa materialnego, a to błęd w interpretacji przepisu intertemporalnego jakim jest art. 17 ustawy z dnia 7 lipca 2017r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017r. poz. 1428) dalej "ustawa nowelizująca". Co prawda decyzja organu I instancji w swojej podstawie prawnej wskazuje wyłącznie art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej "ustawa"), jednak jak wynika z jej uzasadnienia, a także z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego, podstawą prawną odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego na jej drugie dziecko był w rzeczywistości przepis art. 27 ust. 5 tej ustawy. Przepis ten, w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy nowelizującej, a to do dnia 1 sierpnia 2017r. w orzecznictwie sądów administracyjnych traktowany był jako regulacja dotycząca zbiegu uprawnień do określonych w przepisie tym świadczeń w sensie podmiotowym zarówno po stronie osoby sprawującej opiekę lub wychowanie jak i osoby wymagającej opieki. Zgodnie z przyjętą w orzecznictwie wykładnią przepis ten nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Od 1 sierpnia 2017r. art. 27 ust. 5 ustawy uzyskał nowe brzmienie. Uzupełniono go bowiem o następująca treść “także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami". Przepis art. 27 ust. 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zarówno przy zastosowaniu wykładni literalnej, jak i autentycznej czy celowościowej nie nasuwa już wątpliwości. W uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin wyjaśnia się wyraźnie, że "doprecyzowanie art. 27 ust. 5 ustawy ma na celu zapewnienie jednolitości stosowania przepisów ustawy przez organy właściwe i jednoznacznego wskazania, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowanych z budżetu państwa, które są związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lun innym członkiem rodziny (druk sejmowy nr 1625). Z tej przyczyn, w niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy, gdy skarżąca pobiera już świadczenie pielęgnacyjne, a więc świadczenie finansowane z budżetu państwa, które jest związane z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem, nie można byłoby zarzucić organom braku podstawy prawnej do odmowy świadczenia rodzicielskiego wnioskowanego na drugie dziecko skarżącej. Jak wynika jednak z treści art. 17 ustawy nowelizującej przepisy ustawy zmienianej w art. 6 (a więc przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych ), w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, mają zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od dnia 1 listopada 2017 r. Kontrolowana decyzja wydana została natomiast w dniu 29 września 2017r. Pozbawienie skarżącej uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego nastąpiło zatem bez podstawy prawnej. W przepisie intertemporalnym, jakim jest art. 17 ustawy nowelizującej, ustawodawca wyłączył spod wskazanego vacatio legis wyłącznie art. 16a ust. 9, art. 17 ust. 6, art. 23 ust. 3 pkt 1, ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 5d ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej. Jednocześnie w żadnym z innych przepisów ustawy nowelizującej nie wskazano daty wejścia w życie tych przepisów. Takie rozwiązanie ustawodawcze sugeruje, że wyłączenie w stosunku do tych przepisów, traktowanych jako wyjątek, ustawodawca zrezygnował z dłuższego niż 14 dni vacatio legis. Jest to o tyle słuszne, że regulacje te nie kształtują w sposób odmienny dotychczasowych uprawnień do świadczeń. Odnoszą się do danych wymaganych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia, zawierają delegację do wydania aktu wykonawczego, a także potwierdzają dotychczasowo stosowaną praktykę przy ocenie uprawnień do świadczeń (art. 16a ust 9 i art. 17 ust. 6 ustawy zmienianej w art. 6 ustawy nowelizującej). Błędnie zatem odczytuje organ treść przepisu art. 17 ustawy nowelizującej uznając, że z dniem jej wejścia w życie obowiązywać zaczął także art. 27 ust. 5 ustawy w zmienionej wersji. Skarżąca wystąpiła w dniu 22 sierpnia 2017r. o przyznanie jej świadczenia rodzicielskiego w związku z urodzeniem w dniu [...]r. córki K. Zgodnie z zasadami postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzicielskich prawo do tego świadczenia ustala się począwszy od miesiąca urodzenia dziecka. Prawo skarżącej do świadczenia rodzicielskiego na córkę K. powinno być zatem ustalone począwszy od sierpnia 2017r. W sierpniu 2017r. ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych nie budziła wątpliwości co do tego, że art. 27 ust. 5 ustawy nie dotyczył zbiegu uprawnień z tytułu wychowania lub opieki nad różnymi dziećmi. Skarżącej przysługiwało zatem prawo do wnioskowanego świadczenia. Przepis intertemporalny określa natomiast wyraźnie, że art. 27 ust. 5 w brzmieniu nadanym ustawą nowelizacyjną ma zastosowanie po raz pierwszy przy ustalaniu prawa do świadczeń, począwszy od dnia 1 listopada 2017r. W ponownym postępowaniu organ odwoławczy rozpatrzy sprawę uwzględniając ocenę prawną przedstawioną przez Sąd powyżej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się skuteczna należało orzec jak w sentencji na podstawie ar. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.