IV SA/Gl 105/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Protokolant Referent Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2007 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B.-B. z dnia [...] Nr [...] Decyzją z dni [...] Nr [...] Prezydent Miasta B. –B. odmówił D. A. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej dla K. A. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na syna K. A. Zgodnie z art., 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. 86, poz. 732) w przypadku świadczenia alimentacyjnego dochodzonego od dłużnika zamieszkałego poza granicą Rzeczypospolitej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wraz z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej informację Sądu Okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentację. Na mocy zaś art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy – bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję w wyniku której niw wyegzekwowano należności z tytułu należnych świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Z dołączonego zaś w tej spawie zaświadczenia Sądu Rejonowego z dnia [...] wynika, że stan prawny uniemożliwia przeprowadzenie na podstawie wyroku sądu polskiego skutecznej egzekucji świadczeń alimentacyjnych od osoby przebywającej na ternie[...]. Oznacza to że w sprawie nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, a zatem nie zostały spełnione przesłanki sformułowane w ustawie zacytowanej powyżej. W odwołaniu od tej decyzji D. A. podniosła , iż nie ma możliwości nawiązania kontaktu z ojcem dziecka ani osobiście, ani za pośrednictwem Ambasady Polskiej w [...] i nie zna obecnego adresu pobytu ojca dziecka. Wskazując na swoją trudną sytuację materialną wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. –B., działając na podstawie art. 17 i 18, 21 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U Nr 79 poz. 856 z 2001 r. ze zm.), art. 10 ust. 1a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U Nr 86 poz.732 ze zm. oraz art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż powodem odmowy jest nie spełnienie przesłanki wymienionej w art. 10 ust. 1a i art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W myśl art. 2 ust 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej -bezskuteczność egzekucji - to egzekucja, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Natomiast z art. 10 ust 1a tej ustawy, wynika, że w przypadku gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. W ocenie organu przedłożone przez stronę zaświadczenie stwierdza, że obecny stan prawny uniemożliwia przeprowadzenie egzekucji od osoby przebywającej na ternie [...]. Kolegium wyjaśniło, iż zaświadczenie to nie wskazuje, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Skoro więc strona nie spełnia wymogu do przyznania zaliczki alimentacyjnej wynikającego z wyżej przywołanych przepisów ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to nie może być jej przyznane wnioskowane świadczenie. Zaliczka alimentacyjna nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym uznaniowo, lecz przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia przez wnioskodawcę ustawowo określonych kryteriów. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca D. A. domagała się przyznania zaliczki alimentacyjnej na syna, dodając, że jest samotną matką i pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Dodała, że ojciec jej syna przebywa za granicą, jest obywatelem [...] i nie ma z nim żadnego kontaktu. Wyjaśniła, że żądaną dokumentację odnośnie wnioskowanej zaliczki przedłożyła orzekającym w sprawie organom administracyjnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. B. wniosło o jej oddalenie i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreśliło, że przedłożone w sprawie zaświadczenie Sądu Okręgowego nie wskazuje, że egzekucja alimentów w ogóle została wszczęta oraz że jest bezskuteczna. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując sprawę zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie na wniosek skarżącej złożony w dniu [...] w którym wystąpiła ona o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla syna K. A. Postępowanie administracyjne w tej sprawie przeprowadzono na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732), o czym informuje przepis art. 1 pkt 2, stwierdzając, że ustawa określa m.in. zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Jak należy rozumieć "bezskuteczność egzekucji" określa art. 2 pkt 1 przywołanej ustawy, stwierdzając, że egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w wyniku jej przeprowadzenia nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. W postępowaniu o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, bezskuteczność egzekucji musi być potwierdzona stosownym zaświadczeniem komornika (art. 10 ust. 1 ustawy). Natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a cytowanej ustawy). Tym samym użyte w art. 10 ust. 1a ustawy sformułowanie o stanie egzekucji należy rozumieć w ten sposób, że wierzyciel alimentacyjny zainicjował właściwy tryb dochodzenia świadczeń alimentacyjnych od dłużnika zagranicznego, jednak wdrożenie tego trybu nie przyniosło skutku w postaci wyegzekwowania należności alimentacyjnych. Jest to interpretacja odpowiadająca sensowi regulacji ustawy, którym jest udzielenie wsparcia osobom nie mogącym uzyskać od dłużników świadczeń alimentacyjnych mimo posiadania ważnego tytułu wykonawczego i uruchomienia prawnej procedury zmierzającej do wyegzekwowania tych świadczeń. Jeżeli zatem wierzyciel alimentacyjny uruchomił taką procedurę i spełnia pozostałe warunki wynikające z ustawy, to odmowa przyznania przedmiotowej zaliczki nie znajduje prawnego i racjonalnego uzasadnienia W przedmiotowej sprawie skarżąca ubiega się o świadczenie alimentacyjne od ojca dziecka zamieszkałego w [...], w związku z czym skarżąca do wniosku o przyznanie zaliczki dołączyła zaświadczenie Sądu Okręgowego w B. – B. z dnia [...]. Z zaświadczenia tego wynika, że obecny stan prawny uniemożliwia przeprowadzenie na podstawie wyroku sądu polskiego skutecznej egzekucji od osoby przebywającej na ternie [...] , która nie jest stroną Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, podpisanej w Nowym Jorku 20 czerwca 1956 r. Nie została także podpisana umowa dwustronna w przedmiocie uznawania i wykonalności orzeczeń sądowych jak również oba kraje nie są stronami wielostronnej umowy w tym przedmiocie. W świetle powyższego należy zatem przyjąć, iż skarżąca dopełniła niezbędnych czynności zmierzających do wyegzekwowania należnych świadczeń alimentacyjnych. W orzecznictwie tutejszego Sądu zwracano już uwagę na potrzebę szerszego rozumienia przepisu art. 10 ust. 1a ustawy niżby mającego wynikać z czysto literalnej jego interpretacji. Zdaniem Sądu przepis ten obejmuje nawet przypadki, gdy uruchomienie zagranicznego postępowania nie jest możliwe z przyczyn niezależnych od uprawnionego do świadczeń alimentacyjnych i władz polskich. Ponadto w rozpoznawanej sprawie nie można, zdaniem Sądu, tracić z pola widzenia sensu regulacji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którą prawo do zaliczki przysługuje gdy egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Oznacza to, że osoba, która spełnia pozostałe warunki wynikające z ustawy powinna uruchomić procedurę zmierzającą do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, natomiast z przyczyn od niej niezależnych nie jest w stanie na drodze prawnej świadczeń tych uzyskać. Procedura określona w ustawie ma przy tym zapewnić, aby bezzasadnie nie były wydatkowane środki publiczne. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedmiotowego zaświadczenia, strona skarżąca taką procedurę prawną uruchomiła. Zatem dopełniła niezbędnych czynności zmierzających do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Inną rzeczą jest, czy wyegzekwowanie tych świadczeń w tym przypadku jest faktycznie możliwe. Z zaświadczenia Sądu wynika, że nie ma możliwości skutecznego ich wyegzekwowania (egzekucja jest niewykonalna). Zatem nawet gdyby przyjąć, że formalnie egzekucja nie była prowadzona w państwie miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, to taką sytuację, zdaniem składu orzekającego, należałoby traktować na równi z bezskutecznością egzekucji w rozumieniu przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej, skoro z góry wiadomo, że egzekucja będzie bezskuteczna wobec istnienia przeszkody wykazanej przez Sąd, uniemożliwiającej wyegzekwowanie należności z tytułu zasądzonych alimentów. Nieuprawnione jest, w ocenie Sądu, twierdzenie organu, iż w każdym przypadku warunkiem przyznania zaliczki jest prowadzenie egzekucji. Mogą bowiem wystąpić przypadki, gdy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. Oznacza to, że w takim przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. W tej sytuacji treść art. 10 ust. 1 a cyt. ustawy mówiąca o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie jest prowadzone jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe. Dokonanie literalnej interpretacji przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej w omawianym zakresie byłoby nie do pogodzenia z jej celem, tj. udzielaniem pomocy osobom, które na drodze prawnej nie są w stanie przy wykorzystaniu własnych uprawnień wyegzekwować należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej na mocy tytułu wykonawczego do ich uiszczania. Zatem wbrew twierdzeniu organu istotnym dla rozstrzygnięcia danej sprawy mogą okazać się przyczyny, w oparciu o które odmówiono wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji, które mogą niweczyć skuteczne dochodzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego oraz materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu. Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej nie zachodzi okoliczność orzekania w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy o jej wykonalności.