IV SA/Gl 1052/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Ł.G. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...]r. nr [...]. Skarga została wniesiona na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] r. w sprawie odmowy skierowania Ł.G. do wojskowej komisji lekarskiej celem określenia zdolności do czynnej służby wojskowej. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach sprawy. Pismem z dnia 7 marca 2012 r. Ł.G. zwrócił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. z prośbą "o ponowną weryfikację" orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w K. nr [...] z dnia [...] r. o przyznaniu mu kategorii E (trwale i całkowicie niezdolny do odbycia zasadniczej służby wojskowej). Jako powód złożenia wniosku wskazał "usunięcie niezgodności" występujących w wydanej na jego rzecz w roku 2002 decyzji, której zarzucił brak podstaw prawnych. Dodatkowo poinformował, że nie stwierdzono u niego wrodzonej wady serca, zatem nie było powodu do przyznania mu takiej kategorii. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. odmówił skierowania Ł. G. do wojskowej komisji lekarskiej celem ponownego ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. W uzasadnieniu powołał się na art. 29 ust. 3a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z zawartą w tym przepisie normą, w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. Z ewidencji wojskowej wynika, że Powiatowa Komisja Lekarska Nr [...] w K. uznała Ł.G. za trwale niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (kategoria zdrowia "E"). Od tego orzeczenia Ł.G. nie wniósł odwołania, w związku z tym stało się ono prawomocne i było podstawą do jego skreślenia z ewidencji bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. W tej sytuacji, nie jest możliwe ponowne skierowanie strony do wojskowej komisji lekarskiej. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., po wniesieniu odwołania, decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał powyższe rozstrzygnięcie w mocy, podzielając stanowisko organu pierwszej instancji w kwestii braku podstaw do skierowania. W wyniku skargi złożonej przez Ł.G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 561/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż treść wniosku nie była jednoznaczna, bowiem zawiera prośbę "o ponowną weryfikację" decyzji z [...]r., jako wydanej bez podstawy prawnej, jak też "usunięcie niezgodności", które skarżący upatruje w braku podstaw do przyznania mu kategorii wojskowej E oraz w faktycznym stanie jego zdrowia, zarówno w dniu wydania decyzji, jak i w chwili obecnej. Natomiast w odwołaniu skarżący powołał się na treść art. 156 K.p.a., co wskazywałoby na żądanie wszczęcia nadzwyczajnego postępowania, ale kwestia ta została całkowicie pominięta i nie była wyjaśniona przez oba organy administracji orzekające w sprawie. Z tego powodu, stanowiący przedmiot sprawy wniosek nie został sprecyzowany i w ocenie składu orzekającego zawiera istotne braki, które mogły i powinny być uzupełnione. Jeśli wniosek (podanie) nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, to organ musi wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że ich nieusunięcie spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 K.p.a.). Tymczasem organy administracji obu instancji niejako samowolnie dokonały interpretacji wniosku skarżącego i wydały zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji zdaniem Sądu, brak uzupełnienia wniosku i nie skorzystanie z trybu naprawczego, określonego w art. 64 § 2 k.p.a., stanowiło istotne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 k.p.a.) i nie dawało podstaw prawnych do merytorycznego orzekania przez organy w sprawie wszczętej na wniosek skarżącego. Sąd zobowiązał organ pierwszej instancji, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji zwrócił się do skarżącego o dokładne sprecyzowanie i uzupełnienie treści żądania zawartego we wcześniej złożonym wniosku i, w zależności od udzielonej odpowiedzi, dokonania jego rozpoznania stosownie do obowiązujących w tym zakresie przepisów. Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. pismem z dnia 4 kwietnia 2013 r. wezwał Ł.G. do uzupełnienia wniosku z dnia 7 marca 2012 r. Pismem z dnia 20 kwietnia 2013 r. strona sprecyzowała tenże wniosek, stwierdzając: "...domagam się weryfikacji wcześniej wydanej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. [...] K. poz. [...] w trybie zmiany decyzji w zakresie korekty kategorii wojskowej oraz skierowania na badania do komisji lekarskiej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K.." Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Komendant Wojskowej Komendy Uzupełnień w K. odmówił skierowania Ł.G. do Wojskowej Komisji Lekarskiej, celem ponownego ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Jak wskazano w uzasadnieniu, orzeczeniem nr [...] z dnia [...] r. Ł.G. został uznany za trwale niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (kategoria zdrowia "E"). Od tego orzeczenia Ł.G. nie wniósł odwołania w przewidzianym terminie, w związku z tym stało się ono ostateczne. W konsekwencji został on skreślony z ewidencji bez odbycia zasadniczej służby wojskowej. Jako podstawę prawną decyzji odmownej przywołano na art. 28 ust. 4c i art. 29 ust. 3a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści tych przepisów wynika, iż w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. W odwołaniu od tej decyzji Ł. G. podkreślił, iż wyraźnie doprecyzował swój pierwotny wniosek, żądając weryfikacji decyzji z [...]r. oraz skierowania na badania do wojskowej komisji lekarskiej w celu zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej. W jego ocenie, sprawa powinna zostać przekazana odpowiedniej komisji lekarskiej, w zakresie w jakim należy to do jej kompetencji. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania oraz poczynione w jego wyniku ustalenia. Dokonując oceny prawnej wskazał na przeszkodę uniemożliwiającą skierowanie strony na badania lekarskie wynikającą z art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej. Zgodnie z tym przepisem w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. Jednoznacznie, jego zdaniem, wyklucza on ponowne skierowanie strony na badania lekarskie w celu zmiany kategorii. W tej sytuacji nie zachodzi także obowiązek przekazania sprawy właściwej komisji lekarskiej. W skardze z dnia 29 sierpnia 2013 r. Ł.G., podnosi zarzut prowadzenia w jego sprawie postępowania w sposób nieprawidłowy. Wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie do ponownego rozpatrzenia w celu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. lub jej zmiany w trybie nadzwyczajnym. W uzasadnieniu skargi podnosi, iż przedmiotem jego żądania była weryfikacja orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej Nr [...] w K. nr [...] z dnia [...]r., na mocy którego uznano go za trwale niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny (kategoria zdrowia "E"). Orzeczenie to zapadło ze względu na wrodzoną wadę serca, natomiast specjalista kardiolog w roku 2009 stwierdził brak takiej wady. Diagnozę tą potwierdziły następne wizyty u tegoż kardiologa, co dokumentuje zaświadczenie lekarskie z marca 2012 r. Zdaniem kardiologa w dniu podjęcia orzeczenia skarżący nie mógł mieć tego rodzaju schorzenia z tej racji, że nie mogło ono samoistnie zniknąć. Wobec czego, w ocenie Ł.G., orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Skarżący podkreśla, iż przedmiotem jego wniosku nie była zmiana orzeczenia ze względu na poprawę stanu zdrowia, ale weryfikacja nieprawidłowej decyzji. Przepis art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej przewiduje, iż "Wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa." W dalszej części skargi wywodzi, iż jego wniosek zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. powinien zostać skierowany do organu właściwego do załatwienia sprawy tj. do odpowiedniej komisji lekarskiej. Obowiązek taki spoczywał na Wojskowym Komendancie Uzupełnień w K. oraz Szefie Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazać nadto trzeba, że po myśli art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej P.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] r. w sprawie odmowy skierowania Ł.G. do komisji lekarskiej celem określenia zdolności do czynnej służby wojskowej. Podstawę materialno prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 29 ust. 3a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (t.j. z 2012 r., poz. 461 ze zm., dalej: ustawa). Przepisy zawarte w art. 29 ustawy generalnie rzecz ujmując określają zakres uprawnień wojskowych komisji lekarskich (ust. 1 i 1a) oraz zasady ich działania, w tym podmioty uprawnione do kierowania na badania (ust. 2 i 5), kwestie dotyczące doręczania orzeczeń (ust. 3b), tryb odwoławczy od orzeczeń (ust. 3c) oraz moc wiążącą takich orzeczeń (ust. 3a). Dla rozpatrywanej sprawy zasadnicze znaczenie ma przepis art. 29 ust. 1 ustawy, wyznaczający zakres właściwości podmiotowej i przedmiotowej wojskowych komisji lekarskich. Są one właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej: 1) osób o nieuregulowanym stosunku do służby wojskowej w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska; 2) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową; 3) żołnierzy rezerwy; 4) osób przeniesionych do rezerwy niebędących żołnierzami rezerwy; 5) innych niż wymienione w pkt 1-4 osób, podlegających ze względu na wiek obowiązkowi służby wojskowej, które zgłosiły się ochotniczo do jej odbywania. Poza tym, stosownie do ust. 1a art. 29 wojskowe komisje lekarskie orzekają również o: 1) zdolności do pełnienia służby poza granicami państwa; 2) zdolności do pełnienia służby w rodzajach wojsk i służb oraz na stanowiskach służbowych i funkcjach wojskowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych; 3) potrzebie udzielenia żołnierzowi urlopu zdrowotnego; 4) ustaleniu związku chorób oraz śmierci ze służbą wojskową. Osoby wskazane w ust. 1 pkt 1 i 3-5, do wojskowej komisji lekarskiej kieruje - z urzędu lub na wniosek tych osób - wojskowy komendant uzupełnień, a osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 - dowódca jednostki wojskowej (ust. 2 art. 29). Skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej na wniosek osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 3-5, może nastąpić wyłącznie w przypadku występowania uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych (ust. 5 art. 29). Zgodnie z art. 29 ust. 3a ustawy, w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D albo E. Analiza powyższych przepisów, a zwłaszcza art. 29 ust. 1 w zw. z ust. 2 i 5 ustawy prowadzi do wniosku, iż wojskowy komendant uzupełnień nie dysponuje kompetencją upoważniająca go do skierowania do wojskowej komisji lekarskiej osoby pozostającej poza zakresem hipotezy normy zawartej w ust. 1 art. 29 ustawy. Skarżący nie jest żadną z osób, o których mowa w art. 29 ust. 1 i 1a. W związku z tym także przepis art. 29 ust. 3a ustawy nie mógł stanowić podstawy materialnoprawnej zaskarżonej decyzji. Rację trzeba przyznać Ł.G., że w sytuacji kiedy jego zarzut był skierowany przeciwko faktycznej podstawie rozstrzygnięcia wobec, jak twierdzi, oparcia orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej na przesłance w postaci wrodzonej wady serca, podczas gdy wady takiej obecnie nie ma, jak również nie mógł jej mieć w dacie orzekania, orzeczenie Komisji powinno zostać poddane weryfikacji w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Podstawy materialnoprawnej do prowadzenia takiego postępowania należy upatrywać w normie zawartej w zdaniu pierwszym art. 28 ust. 4d ustawy. Zgodnie z jej treścią, wobec osób, dla których ustalono kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej D lub E, przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej wszczyna z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej, jeżeli ostateczne orzeczenie o stopniu zdolności tych osób do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Organem właściwym do wszczęcia takiego postępowania będzie zatem przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej, natomiast do jego prowadzenia oraz wydania orzeczenia sama komisja. Wojskowy Komendant Uzupełnień w K., jako organ niewłaściwy do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 7 marca 2012 r., sprecyzowanego pismem z dnia 20 kwietnia 2013 r., był zobowiązany do przekazania go podmiotowi właściwemu (art. 65 § 1 k.p.a.) tj. przewodniczącemu powiatowej komisji lekarskiej. W świetle powyższych ustaleń nie budzi wątpliwości, iż zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, obarczone są wadami nieważności. Pierwsza z nich została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt. 1 k.p.a.), bowiem Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. nie dysponował uprawnieniem do podjęcia decyzji w sprawie odmowy skierowania Ł.G. do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia kategorii zdolności do służby wojskowej. Natomiast Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K., jako organ odwoławczy, winien był decyzję tą uchylić i stwierdzić bezprzedmiotowość postępowania w sprawie skierowania (art. 138 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.). Utrzymanie jej w mocy nastąpiło z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego, a w konsekwencji także prawa materialnego (art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.), skoro organ ten orzekał merytorycznie w sprawie pozostającej także poza zakresem jego kompetencji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej.