IV SA/Gl 1059/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska del. Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję i określa że nie może ona być wykonana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Z. odmówił zwolnienia E.W. z odpłatności za pobyt jej syna S.W. w rodzinie zastępczej i zobowiązano ją do uiszczenia opłaty z tego tytułu w kwocie [...] zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 79 ust. 1 – 4, art. 106 ust. 1 i art. 112 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.) i § 14 rozporządzenia z dnia 18.X.2004 r. w sprawie rodzin zastępczych ( Dz. U. Nr 233, poz. 2344 ). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wskazano, że strona zamieszkuje z córką, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Dochód rodziny ( wliczając syna przebywającego w rodzinie zastępczej ) wynosi [...] zł i przekracza kryterium ustawowe o [...] zł. Dochód ten stanowią : [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...]. Od wskazanej kwoty [...] zł organ orzekający odjął [...] zł ponoszone przez stronę w związku z niepełnosprawnością córki i [...] zł jako niezbędne wydatki mieszkaniowe. Pozostała kwota [...] zł jest wyższa od kwoty pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. Organ kierował się przy tym stosowaną wobec wszystkich osób zasadą odliczenia niezbędnych wydatków od kwoty przekroczenia dochodu ustawowego i obciążania pozostałą kwotą, która pozostaje rodzinie do dyspozycji, do wysokości pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej. W motywach decyzji wskazano także uchwałę Rady Miejskiej w Z. z dnia [...], która pozwala na całkowite lub częściowe zwolnienie z przedmiotowej opłaty, np. w przypadku niepełnosprawności. Strona spełnia wprawdzie ten warunek, ale zwolnienie jej z odpłatności nie jest uzasadnione, gdyż z powodu niepełnosprawności córki nie ponosi znaczących wydatków. Co prawda ma zamiar przeprowadzić remont mieszkania związany z likwidacją barier architektonicznych i zakupić sprzęt rehabilitacyjny, ale w chwili wydawania decyzji nie poniosła z tego tytułu jeszcze żadnych kosztów. Stronę obciążono w pełnej wysokości, ponieważ ojciec jej dziecka jest nieznany. W odwołaniu E.W. powołała się na swoją ciężką sytuację materialną i życiową, czekające ją wydatki związane z programami dla niepełnosprawnych oraz na wzrost potrzeb córki. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, zasadniczo podzielając przedstawione w niej ustalenia i wnioski. Kolegium dodatkowo ustaliło, że warunki mieszkaniowe i dochód odwołującej się pozwalają na zamieszkiwanie z nią syna pozostającego w rodzinie zastępczej, a wtedy nie musiałaby ponosić omawianych opłat. W skardze E.W. zakwestionowała wynik postępowania administracyjnego. Podobnie jak w odwołaniu skarżąca opisała swoje problemy związane z opieką i utrzymaniem swojej niepełnosprawnej córki, z powodu stanu zdrowia której zmuszona była [...]. Zwróciła uwagę na charakter jej dochodów oraz na czekające ją wydatki opiewające na kwotę [...] zł. W piśmie procesowym z dnia [...] skarżąca dodatkowo zarzuciła, że dopóki córka nie miała [...], to nie było problemu ze zwolnieniem jej z omawianej odpłatności. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie spełnia kryteriów legalności, a właśnie pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej ( art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.). Otóż kwestia odpłatności za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej uregulowana jest w art. 79 ustawy o pomocy społecznej. W ust. 1 przewiduje on, że do ponoszenia opłat, z tego tytułu do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka, zobowiązani są rodzice. Decyzję o wysokości opłaty wydaje starosta przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, uwzględniając sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową jego rodziców, także pozbawionych władzy rodzicielskiej, albo którym władza ta została zawieszona lub ograniczona ( ust. 2 – 4 ). Kolejny ustęp pozwala staroście na częściowe albo całkowite zwolnienie lub odstąpienie od ustalenia opłaty, a ostatni ust. 6 cyt. artykułu do kompetencji rady powiatu przekazuje określenie warunków częściowego lub całkowitego zwolnienia rodziców z przedmiotowych opłat. Z przytoczonych przepisów wynika, że zasadniczo ustalenie wysokości opłaty następuje przed umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej, natomiast dokonanie tego w późniejszym czasie może nastąpić wówczas, jeżeli przed umieszczeniem dziecka odstąpiono od ustalenia opłaty lub miało miejsce częściowe albo całkowite zwolnienie z tej opłaty. W tym zakresie organy obu instancji nie czynią żadnych ustaleń, chociaż miało to istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Mianowicie z przepisów art. 79 ust. 3 oraz 5 i 6 wynika też, iż zarówno decyzja o ustaleniu opłaty, jak i w przedmiocie zwolnienia lub odstąpienia od ustalenia opłaty, ma charakter uznaniowy, a zatem nie opiera się na sztywnych kryteriach normatywnych. Uznanie administracyjne nie może jednak nosić cech dowolności, lecz winno zasadzać się na wyraźnie sformułowanych, racjonalnych przesłankach. Oznacza to m.in., że organ decyzyjny musi uwzględniać stan rzeczy wywołany jego wcześniejszymi działaniami. O ile więc prawdziwie są twierdzenia skarżącej, że wcześniej była zwolniona z omawianej odpłatności (a na to zdaje się wskazywać materiał sprawy ), to obciążenie jej odpłatnością byłoby uzasadnione w razie wykazania, że jej sytuacja, w granicach określonych w art. 79 ust. 3 i 5, się poprawiła. Wysokość opłaty musiałaby z kolei pozostawać w rozsądnej proporcji do tej poprawy. Tymczasem z naruszeniem wskazanych przepisów organy administracyjne pominęły to zagadnienie. Oznacza to jednocześnie, że z obrazą art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa sprawa nie została należycie wyjaśniona. Brak ustaleń w powyższym zakresie nie pozwala na ocenę, czy i w jakiej wysokości skarżąca winna ponosić opłatę za pobyt jej syna w rodzinie zastępczej. Można jedynie zauważyć, że skarżąca trafnie wskazuje na charakter swojego dochodu, na który składają się wyłącznie [...] i [...] jej córki. Przeznaczenie tych świadczeń na pokrywanie odpłatności ustalanej w obrębie przepisów o pomocy społecznej rodziłoby zasadnicze wątpliwości do spełnienia celu, dla którego zostały one przyznane. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy zatem dokonać ustaleń w nakreślonym wyżej kierunku. Organ administracyjny zadba też, by ustalenia te miały właściwe oparcie w zebranym materiale dowodowym. Podnieść bowiem należy, że pozbawione takiego oparcia są ustalenia Kolegium o możliwości wspólnego zamieszkania skarżącej i jej syna, skoro nawet nie ustalono trybu i przyczyn umieszczenia go w rodzinie zastępczej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. su.