IV SA/Gl 1062/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie uznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę. Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] roku, nr [...], zobowiązał M.K. (dalej: "skarżąca") do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego na rzecz jej syna G.K. w oparciu o decyzję z dnia [...] r., nr [...], w łącznej kwocie 600,00 złotych, za okres od 1 lipca do 30 czerwca 2013 r. (pkt 1), oraz ustalił na dzień 31 grudnia 2015r. wysokość odsetek ustawowych wraz z dalszymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r., które na dzień wydania decyzji stanowią kwotę 282,51- zł. (pkt 2), a także zobowiązał do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (opisanych w pkt 1 i 2) wraz z dalszymi ustawowymi odsetkami za okres od 12 czerwca 2018 r. do dnia spłaty, w formie wpłaty na podany numer konta bankowego. W odwołaniu, złożonym w dniu 18 czerwca 2018 roku, skarżąca wyraziła niezadowolenie z treści otrzymanego rozstrzygnięcia. Domagała się, na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] roku i umorzenia postępowania w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarzuciła, ż jej sprawa została już prawomocnie rozstrzygnięta innymi decyzjami z dnia [...] roku i z dnia [...] roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] roku, nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] roku. Uznało, iż w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 roku skarżąca nie była uprawniona do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku ze zmianą jej sytuacji dochodowej, spowodowaną przyznaniem emerytury od dnia 1 sierpnia 2011 roku, na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku (dostarczonej do organu I instancji w dniu 30 maja 2014 r.). Z tego powodu organ I instancji decyzją z dnia [...] r., nr [...], uchylił decyzję własną z dnia [...]r. przyznającą skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520,- zł. miesięcznie, na okres od 1 stycznia 2010 r. bezterminowo. W dalszej kolejności wydał decyzję z dnia [...] roku, nr [...], w której uznał świadczenia pielęgnacyjne wypłacone skarżącej, w okresie od dnia 1 sierpnia 2011 r. do dnia 30 czerwca 2013 r., za świadczenia nienależnie przez nią pobrane w kwocie 11 960,- zł. (pkt 1) oraz ustalił wysokość ustawowych odsetek na kwotę 3 399,82 zł. (pkt 2) oraz orzekł o obowiązku ich zwrotu na podany rachunek bankowy (pkt 3). Decyzja ta w zakresie jedynie punktu 1 i 2 została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...], a w pozostałym zakresie (pkt 3) postępowanie organu I instancji zostało umorzone (k. 13 akt administracyjnych). Opisana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., stała się ostateczna i nie została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W tym stanie rzeczy, organ I instancji w dniu [...]roku wydał decyzję, nr [...], zobowiązującą skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych, określonych w decyzji z dnia [...]r., w łącznej kwocie 11 960,- zł. (pkt 1) wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 3 878,22 zł. (pkt 2) oraz orzekł o ich zwrocie wraz z dalszymi odsetkami (k. 16), następnie decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r., nr [...]. Na tą ostatnią decyzję skarżąca wniosła skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił ją wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 503/15 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS"). W ocenie organu odwoławczego pełnomocnik skarżącej niewłaściwie ocenił skutki prawne przywołanego wyroku z dnia 14 kwietnia 2916 roku, który nie rozstrzyga o uprawnieniach do dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 2013-07-01 do 2013-06-30 (pisownia oryginalna, tak jak w treści zaskarżonej decyzji), ale o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem, decyzja mająca oparcie w art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r."), nie ma charakteru uznaniowego, bowiem organ musi jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o uznaniu, że wypłacone świadczenia były nienależnie pobrane. W zaistniałej sytuacji świadczenia w postaci dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego zostały wypłacone, dlatego są pobrane nienależnie i podlegają zwrotowi wraz ustawowymi odsetkami. Dodatkowo pouczył, że na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą ku temu właściwe przesłanki i zostanie w tym zakresie złożony wniosek przez osobę zainteresowaną. W skardze z dnia 18 października 2018 r., skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca podniosła, że istnieje sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciami organu pierwszej instancji przy tym samym stanie faktycznym, za miesiąc listopad i grudzień 2011 r. oraz za kolejne miesiące od lipca do grudnia 2012 r., bowiem zastosowano w nich różne przepisy ustaw. Z tego powodu skarżąca domagała się weryfikacji na jej korzyść wydanych w niniejszej sprawie decyzji dotyczących dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia [...] roku, nr [...], sprostowało błąd pisarski w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]roku, nr [...], polegający na podaniu okresu uprawniającego do pobierania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, prawidłowo jest to okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r. (k. 10 akt administracyjnych). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia i wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), polega na badaniu zgodności z prawem wydanych w sprawie decyzji. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny mieć w niej zastosowanie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Jednak kontrola nie obejmuje oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani też kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r. sygn. akt I OSK 1403/08, CBOS). W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]roku, utrzymująca w mocy opisaną już wcześniej decyzję Prezydenta Miasta G. dnia [...] roku, dotyczącą wyłącznie nienależnie pobranego świadczenia w postaci dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego i pobranego przez skarżącą w okresie od 1 lipca do 30 czerwca 2013 r., w oparciu o decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r., nr [...], w łącznej kwocie 600,00 złotych, oraz odsetek ustawowych wyliczonych od tej kwoty na dzień 31 grudnia 2015 r. wraz z dalszymi ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 stycznia 2016 r. Podkreślenie to jest istotne z uwagi na sprecyzowane w skardze zarzuty dotyczące innego okresu (od 1 listopada do 31 grudnia 2011 r. oraz od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r.). Nie ulega wątpliwości, że skarżącej zostało przyznane świadczenie w formie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 520,- zł. miesięcznie, na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. bezterminowo, mocą decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. znak: [...] (k. 21 akt administracyjnych). Również bezsporna jest okoliczność, iż od dnia 31 stycznia do 30 czerwca 2013 r. został przyznany skarżącej dodatek do świadczenia pielęgnacyjnego, w kwocie 100,- zł. miesięcznie (k. 5 akt administracyjnych). Skarżąca nie kwestionuje także okoliczności, iż w okresie od dnia 31 stycznia do 30 czerwca 2013 r. pobierała łącznie oba świadczenia, co znajduje potwierdzenie w decyzjach i dokumentach zgromadzonych w aktach administracyjnych niniejszej sprawy. W tym miejscu zaakcentować przyjdzie, że świadczenie w formie dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego zostało wprowadzone od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2013 r., a więc w okresie objętym zakresem niniejszej sprawy, na podstawie art. 12 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Stanowi on, iż za każdy miesiąc w okresie od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 30 czerwca 2013 r., każdemu komu przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przysługuje również dodatek do tego świadczenia w wysokości 100,- zł. miesięcznie. Prawo do niego ustalane jest z urzędu przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r.). Z przywołanej regulacji wynika jednoznacznie, że warunkiem koniecznym przyznania dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego i to wyłącznie w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca 2013 r., było posiadanie w tym samym okresie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającego z wówczas obowiązującej treści art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., w skrócie jak dotychczas: "u.ś.r."). Decyzje w tym zakresie wydawane były automatycznie z urzędu bez konieczności złożenia wniosku, jak to ma miejsce w przypadku innych świadczeń rodzinnych przyznawanych na podstawie przepisów u.ś.r. Jednakże z chwilą, kiedy w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, to również dotyczy to dodatku do tego świadczenia. W konkretnym przypadku rozpatrywanej sprawy organy obu instancji wskazały, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej: "u.ś.r."), w myśl którego osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis ten stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym powołana wyżej treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymienia dwa warunki, których zaistnienie powoduje, że mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem. Pierwszy warunek to istnienie okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo uzyskanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, drugi to pouczenie osoby pobierającej świadczenia o braku prawa do ich pobierania. Wymienione warunki miały miejsce w sprawie, bowiem w przywołanym okresie okolicznością wykluczającą możliwość pobierania przez skarżącą dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego był fakt utraty prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z dniem przyznania emerytury przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, czyli od dnia 1 sierpnia 2011 r. W dniu 30 maja 2014 r. skarżąca dostarczyła decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., na podstawie której od dnia 1 sierpnia 2011r. została jej przyznana emerytura, w związku z tym decyzją z dnia [...]r. organ I instancji uznał za nienależnie pobrane, wypłacone skarżącej w okresie od dnia 1 sierpnia 2011 do dnia 30 czerwca 2013 r., świadczenia pielęgnacyjne, czyli również w okresie objętym pobieraniem przez nią dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja ta była przedmiotem kontroli Samorządowego Kolegium Odwoławczego (por. decyzja z dnia [...]r., nr [...]). W tym postępowaniu administracyjnym mogły i powinny być podnoszone zarzuty związane z zasadnością uznania przyznanych skarżącej świadczeń pielęgnacyjnych za nienależnie pobrane (np. co do prawidłowości pouczeń o obowiązkach skarżącej). Od tej decyzji nie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Następstwem wydania decyzji o uznaniu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane jest również obowiązek zwrotu dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z treści art. 30 ust. 1 oraz ust. 3-9 u.ś.r. Przy czym postępowanie to odnosi się jedynie do kwestii samego zwrotu pobranych świadczeń, bowiem kwestie ustalenia przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, o jakich mowa w art. 30 ust. 2 u.ś.r. zostały już uprzednio rozstrzygnięte opisanymi powyżej decyzjami, toteż nie było podstaw do ich ponownego badania. Mając na uwadze powyższe, zawiadomieniem z dnia [...] r. organ I instancji wszczął z urzędu, na podstawie art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie w sprawie nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń, w tym dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego (k. 34 akt administracyjnych). Ostateczna decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane wiąże nie tylko organ przy rozstrzyganiu o obowiązku zwrotu tych świadczeń, ale również sąd administracyjny. Dlatego też, jak uczyniły to orzekające w sprawie organy, po uprawomocnieniu się decyzji uznającej świadczenie pielęgnacyjne za nienależnie pobrane odniosły się do zwrotu dodatku do tego zasiłku. W związku z tym niedopuszczalne jest poddawanie ponownej analizie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istniały przesłanki do uznania pobranego przez skarżącą świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane. Sąd informacyjnie tylko zauważa, że orzecznictwo sądów administracyjnych wskazywało w przeszłości na to, że każda z tych kwestii powinna być rozstrzygana odrębną decyzją. Pogląd ten stracił jednak aktualność z chwilą wejścia w życie z dniem 18 września 2015 r. ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. poz. 1302). Ustawa ta znowelizowała przepisy art. 30 ust. 3 i 5 u.ś.r. które uzyskały następujące brzmienie: "art. 30 ust. 3 - Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna.", "art. 30 ust. 5 - Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat.". Wprowadzono zatem pojęcie jednej "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych". Tym samym z woli ustawodawcy organy administracji uzyskały uprawnienie do tego, by w drodze jednej decyzji administracyjnej stwierdzać zarówno istnienie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jak i orzekać o ich zwrocie. W tej sytuacji brak jest podstaw prawnych do uchylenia zaskarżonej decyzji, gdyż materiał zebrany w sprawie świadczy o wyczerpującym zbadaniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych z nią związanych, a tym samym nie narusza przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że zasadnie organy postanowiły uznać kwotę pobranego przez skarżącą dodatku do świadczenia pielęgnacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane. Konsekwencją tego była konieczność zobowiązania skarżącej do zwrotu tejże kwoty wraz z odsetkami, gdyż taki skutek wynika wprost z cytowanego wyżej art. 30 ust. 1 u.ś.r., który mówi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Podnoszone w skardze okoliczności mogą stanowić podstawę ubiegania się przez skarżącą o udzielenie ulgi w zapłacie tej kwoty. Na mocy art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności lub rozłożyć na ratę, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Jest to jednak odrębne postępowanie od obecnie kontrolowanego, dla którego wszczęcia wymagane jest złożenie odrębnego wniosku przez skarżącą. W tym stanie sprawy, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego skarga, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.