IV SA/Gl 1067/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści pisma procesowego nadanego do Sądu w dniu [...]r. I.M. wniósł o ustanowienie adwokata z urzędu. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia [...]r., wystosowanym na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 października 2011 r., stronę wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według załączonego wzoru. Skarżący złożył rzeczony formularz w dniu [...]r., precyzując, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata lub radcy prawnego. Równocześnie wnioskodawca podał, że posiada mieszkanie o powierzchni "52 lub 54 m2" oraz oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z byłą małżonką i pełnoletnim synem (z akt sprawy wynika jednak, że skarżący przebywa aktualnie we F., gdzie został osadzony w placówce penitencjarnej). Nadto I.M. zadeklarował, iż posiada zasoby pieniężne na "kontach bankowych" nie określając ich ilości. Dodał również, że pieniądze na rachunkach bankowych posiadają także jego była żona i syn. Zarządzeniem z dnia 7 listopada 2011 r. wnioskującego wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wezwano go do: - sprecyzowania wysokości kwot pieniężnych, jakie posiada na wymienionych we wniosku "kontach bankowych". Wskazano przy tym, iż należy przedłożyć wyciągi bankowe obrazujące stan tych kont na dzień [...]r. podkreślając, że chodzi wyłącznie o konta bankowe należące do skarżącego, nie zaś do jego byłej małżonki oraz syna; - nadesłanie zaświadczenia wydanego przez administrację zakładu penitencjarnego, w którym aktualnie przebywa, wskazującego czy jest on w tej placówce zatrudniony odpłatnie (a jeżeli tak, to jakie osiąga z tego tytułu zarobki) oraz czy posiada środki pieniężne w depozycie tej instytucji. W wyznaczonym czternastodniowym terminie skarżący nie udzielił na powyższe wezwanie żadnej odpowiedzi. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Na wstępie należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona na decyzję administracyjną wydaną w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stanowią formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Tymczasem z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. wynika, że strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wnioskujący korzysta więc ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w rezultacie jego wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku I.M. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego godzi się przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 cytowanej regulacji, mogącym obejmować ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania. Należy bowiem podkreślić, iż treść przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w nim słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W niniejszej sprawie wnioskodawca nie zdołał wykazać, że zachodzą w jego przypadku przesłanki uzasadniające zastosowanie prawa pomocy. Wbrew wyraźnemu wezwaniu referendarza sądowego nie podał kwoty posiadanych środków pieniężnych zgromadzonych na "kontach w banku" ani nie nadesłał zaświadczenia, które wskazywałoby, czy w placówce penitencjarnej, w której aktualnie przebywa wykonuje pracę zarobkową oraz czy posiada środki pieniężne w depozycie tej instytucji. Wspomniane wyżej wezwanie z dnia [...]r. zostało wysłane na wyraźnie wskazany przez skarżącego we wniosku (rubryka nr 2.2 formularza "PPF") adres do pełnomocnika do doręczeń (A.M., ul. [...] R.) i jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru (vide: karta nr 36), zostało ono doręczone w dniu [...]r., kiedy to odebrał je dorosły domownik – Z.W., będący bratem A.M. W wyznaczonym czternastodniowym terminie, który upłynął z dniem [...]r. nie udzielono na powyższe wezwanie jakiejkolwiek odpowiedzi. W tym stanie rzeczy nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy strony został zobrazowany w sposób dostatecznie dokładny. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. W rezultacie, uchylenie się wnioskującego od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie mu rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia 7 listopada 2011 r. - wyjaśnień i dokumentów, skarżący nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie spełnił przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Z tych względów, działając na podstawie przywołanego unormowania w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.