IV SA/Gl 1073/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz - Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2011 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust.1 i 4 oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362) działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. Kierownik Działu Pomocy Środowiskowej odmówił J. G. świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, gazu do butli, leków na receptę i bez recepty, zwrot za leki, wykonanie zdjęć do dowodu osobistego, zakup biletu miesięcznego, radia podręcznego, baterii, okularów, bielizny nocnej i osobistej, dresu, ręczników, przyborów kosmetycznych, pantofli, obuwia jesiennego i zimowego oraz kurtki zimowej w miesiącu [...]r. W ramach ustaleń stanu faktycznego organ zauważył, iż strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jej dochód stanowi świadczenie rentowe w kwocie 616,72 zł z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Uzyskiwana renta obciążona jest potrąceniami komorniczymi do wysokości 440,15 zł. Zwrócono uwagę, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku organ przyznał J. G. zasiłek celowy w zamian za gorący posiłek w kwocie 93 zł. Organ wskazał, iż w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego strona odmówiła udzielenia informacji dotyczących prowadzonej przez nią gospodarki finansowej i oświadczając, iż wydatki jej wynoszą około 2 tys. zł, a pokrywa je dzięki pożyczkom otrzymywanym od osób obcych, nie wskazała danych osobowych pożyczkodawców. Oświadczyła nadto, iż nie utrzymuje kontaktów z jedną ze swoich córek, a z drugą spotyka się poza swoim miejscem zamieszkania. Organ analizując poszczególne, zgłoszone przez stronę potrzeby uznał, iż strona dysponuje środkami pozwalającymi na ich zaspokojenie, a jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Nie opłaca nadto czynszu oraz mediów doprowadzając do zadłużenia w kwocie 892 zł. Wskazując, iż wniosek strony rozpatrzono w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, jako zasiłek celowy specjalny przyznawany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, organ stwierdził, iż ani we wniosku ani w toku prowadzonego postępowania nie wykazano takich okoliczności. Podkreślono, iż decyzja w sprawie zasiłku celowego specjalnego ma charakter uznania administracyjnego, a zatem organ nie jest zobligowany do spełnienia żądania strony nawet jeśli zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie pomocy. Odwołano się do sytuacji finansowej Ośrodka Pomocy Społecznej podając kwoty wydatkowane na pomoc finansową w formie zasiłku celowego specjalnego, a nadto przywołano treść art. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, iż spełnienie się przesłanek opisanych w tych przepisach pozwala organowi na odmowę przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Od opisanej wyżej decyzji J. G. odwołała się stwierdzając, iż nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu, a także z zachowaniem jego pracowników, którzy w sposób niewłaściwy prowadzili postępowanie. Wskutek wniesionego odwołania sprawę rozpoznało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. i decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło w całości decyzję organu I instancji. W obszernym uzasadnieniu Kolegium dokonało analizy stanu faktycznego sprawy zwracając uwagę, iż odwołująca żyje w niedostatku, w bardzo trudnych warunkach mieszkaniowych, a ze względu na stan zdrowia nie może własnymi siłami samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb. Jednocześnie zwrócono uwagę, iż organ I instancji podjął kroki zmierzające do ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej strony i jej potrzeb, co jednak nie było możliwie ze względu na jej konsekwentną odmowę ujawnienia źródeł pomocy finansowej. Ustalono, iż odwołująca zamieszkuje samotnie, posiada jednak dwie córki, które z mocy prawa zobowiązane są do alimentacji J. G., jako matki. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, co do tego, iż świadczenia w ramach zasiłku celowego specjalnego nie mają charakteru roszczeniowego, a decyzja wydana na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest uznaniem administracyjnym. Zwrócono jednakże uwagę na fakt objęcia odwołującej pomocą społeczną w zakresie najniezbędniejszej potrzeby, jaką było przyznanie gorącego posiłku w oparciu o stan faktyczny tożsamy ze stanem faktycznym obecnie rozpatrywanej sprawy. W konsekwencji, jako niezrozumiałe potraktowano stanowisko organu I instancji, co do tego, iż strona dysponuje wystarczającymi środkami pozwalającymi na zaspokojenie zgłoszonych potrzeb. Pozostaje to bowiem w sprzeczności z decyzją przyznająca jej świadczenie z pomocy społecznej w innej sprawie. Wskazano także na wewnętrzną sprzeczność zawartych w uzasadnieniu decyzji organu i instancji stwierdzeń i ustaleń. Wskazując bowiem na zaległości czynszowe i w zapłacie za media organ stwierdził, iż posiada ona wystarczające środki na za zaspokojenie zgłoszonych organowi potrzeb. Nie poczyniono jednak żadnych ustaleń, co do sytuacji związanej z tym faktem. Odmówiono nadto przyznania odwołującej zasiłku celowego na zakup okularów, mimo że zostały one zalecone przez lekarza, a dokument ten został przedstawiony przez stronę. W ocenie Kolegium także nie rozważono należycie sytuacji strony w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku, a zatem przedwcześnie orzeczono o odmowie pomocy. Uznano nadto, iż analiza potrzeb strony, a także sytuacji związanej z jej zadłużeniem dokonana była w sposób nieprawidłowy. Wskazane nieprawidłowości, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, prowadziły do konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze J. G. opisała swoją sytuację materialną i zdrowotną i podniosła, iż żyje dzięki pomocy obcych ludzi. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego oraz przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Zważyć przyjdzie, iż przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wskutek wniesionej przez J. G. skargi stało się rozstrzygnięcie o charakterze kasacyjnym, w którym organ nie był uprawniony do przesądzenia o istocie sprawy. Rola sądu administracyjnego kontrolującego decyzję o charakterze kasacyjnym sprowadza się zatem do analizy przyczyn, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a., bowiem w przypadku uznania, iż uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy nie wynikało z przyczyn wymienionych w tym przepisie sąd jest władny uwzględnić skargę. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego na podstawie art. 138 § 2 k.p.a nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy. Ocena jego legalności sprowadza się zatem w głównej mierze do oceny przestrzegania przez organ odwoławczy przepisów procesowych regulujących dopuszczalność wydawania rozstrzygnięcia kasacyjnego. Przywołany jako prawna podstawa decyzji będącej przedmiotem skargi art. 138 § 2 k.p.a. w brzmieniu na dzień jej wydawania stanowił, że organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Gdyby w uzasadnieniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. znalazły się błędne wskazówki odnośnie okoliczności, jakie organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stanowiłoby to naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego o istotnym dla wyniku sprawy charakterze. Sytuacja taka jednak nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie. Trudno bowiem nie przyznać racji Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu, który po analizie zebranego w postępowaniu pierwszoinstancyjnym materiału dowodowego potraktował sytuację strony jako nie wyjaśnioną należycie. Nie będąc jednocześnie uprawnione do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego we wskazanym w uzasadnieniu zakresie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób prawidłowy skorzystało z możliwości wydania decyzji kasacyjnej. Zwrócić uwagę należy, iż zaskarżona decyzja usuwała z obrotu prawnego rozstrzygnięcie wydane w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodzić się przyjdzie z Samorządowym Kolegium Odwoławczym, iż świadczenie, o które ubiega się skarżąca, należy do świadczeń, którego organ nie musi, lecz które może przyznać, a rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego wydawane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne, stanowiące możliwość wyboru rozstrzygnięcia sprawy, nie jest jednak równoznaczne z całkowitą dowolnością sposobu załatwienia sprawy. Motywy, jakimi kieruje się organ dokonując jednego z możliwych wyborów muszą tym samym zostać przedstawione w sposób przekonywujący i racjonalny po to, by móc ocenić prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy w aspekcie obu interesów (słusznego interesu strony i społecznego) uwypuklonych w treści art. 7 k.p.a. Organ obowiązany jest także uzasadnić, w czym przejawia się interes społeczny, a nadto, w przypadku odmownego załatwienia sprawy, logicznie wytłumaczyć w czym przejawia się nadrzędność interesu społecznego i z jakich względów sprawa nie mogła zostać załatwiona w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela. Ustalenie powyższe nie może być bowiem dokonywane w wyniku abstrakcyjnej wykładni obu pojęć interesu społecznego i słusznego interesu strony, lecz powinno przede wszystkim uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy. Stanowisko orzekającego w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego organu I instancji, co słusznie zauważył organ odwoławczy, jawi się jako arbitralne, nie pozwalające na poznanie jego ratio. Dopiero szczegółowa, a nadto przekonywująco uzasadniona ocena sytuacji skarżącej (życiowej, materialnej i zdrowotnej) mogłaby pozwolić na przyznanie racji organowi, co do braku możliwości załatwienia sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko Kolegium, iż trudno jest na podstawie wywodów organu I instancji ocenić przyczyny niezakwalifikowania skarżącej do kręgu osób, które nie znajdują się właśnie w tej szczególnej sytuacji, o której mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej pozwalającej na wydatkowanie ograniczonych środków finansowych na jej rzecz. Wyrażone przez organ stanowisko nie jest wystarczającym wyjaśnieniem przyczyn odmowy skorzystania z możliwości, jakie daje organowi powyższy przepis i wymaga ich ponownego zbadania. Konieczność wszechstronnej analizy sytuacji skarżącej w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej spełnia przesłankę warunkującą wydanie decyzji organu II instancji w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja podjęta została z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej przepisem art. 138 § 2 k.p.a. znalazły jednoznaczny wyraz w jej uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 kpa, skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji. .