IV SA/Gl 1083/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Iwona Wiesner (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2018 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania K.M. od decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w R., działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta R., z [...]r., nr [...] odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2017.1952 t.j.) ze względu na sprawowanie osobistej opieki nad synem D., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Powyższą decyzję wydano na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257.; dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym. W wyniku rozpatrzenia wniosku K.M. z [...] r. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad synem D., ur. [...] r., orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z [...]r. zaliczonym do lekkiego stopnia niepełnosprawności od urodzenia do [...]r. uznano brak podstaw do jego uwzględnienia. Ustalono, że syn wnioskodawczyni nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, nie dotyczy go wskazanie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na skutek odwołania strony powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy przez Wojewódzki Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] orzeczeniem z [...] r. Od orzeczenia tego strona złożyła odwołanie do Sądu Rejonowego w G., Wydz. Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, który wyrokiem z [...]r. zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] oraz poprzedzające go orzeczenie organu pierwszej instancji i ustalił, że D.M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wyrok ten jest prawomocny z dniem [...]r. Ponadto rozpoznając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne ustalono, że matka dziecka, wnioskodawczyni, nie pracuje, nie prowadzi działalności gospodarczej, ani rolnej, jak również nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie wyjeżdża za granicę w celach zarobkowych, nie ubiega się o świadczenie w żadnej innej instytucji w kraju i za granicą. Natomiast matka oświadczyła, że sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ syn strony legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Kwestionując prawidłowość rozstrzygnięcia Strona wniosła odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego, pominiecie treści wyroku Sądu Rejonowego z [...]r., tym samym przyjęcie, że nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem, ponieważ syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Podkreśliła, że syn nie wychodzi sam z domu do szkoły, jest niesamodzielny. Zaskarżoną decyzją z [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszo instancyjne w pełni podzielając wyrażone w nim stanowisko. Wyjaśniając podstawy warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia stwierdziło, że nie zostały spełnione przesłanki ustawowe z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem. Kolegium stwierdziło, że ustalenie lekkiego stopnia niepełnosprawności nie pozwala na przyznanie wnioskowanego świadczenia, a w orzeczeniu nie wskazano konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ostateczną strona zakwestionowała jej prawidłowość powielając zarzuty odwołania i wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa. Zauważyć należy, że materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji był art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: - matce albo ojcu, - opiekunowi faktycznemu dziecka, - osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Na gruncie takiego brzmienia przepisu organy wywodziły, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia jest legitymowanie się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pogląd ten jest rezultatem wykładni systemowej omawianego przepisu, przy której uwzględniono odmienny sposób orzekania o stanie niepełnosprawności przyjęty w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2046), w zależności od tego czy dotyczy to osoby poniżej 16 roku życia, czy też starszej. W stosunku do drugiej grupy osób niepełnosprawnych wedle tej ustawy orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność obligatoryjnie określa stopień niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany, lekki), a w stosunku do pierwszej jedynie stwierdza zaliczenie do osób niepełnosprawnych (vide: art. 4 i art. 4a ust. 1 powołanej ustawy). W powyższym zakresie pogląd taki zaprezentował WSA w Warszawie w wyroku z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/15 i wskazał, że posiadanie przez syna skarżącej orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności nie może stanowić przesłanki negatywnej, uniemożliwiającej przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok z 7.02.2018 r. WSA w Gliwicach sygn. akt IV SA/Gl 974/17). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na gruncie rozpoznawanego stanu faktycznego, jest błędna i prowadzi do rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie ma ją w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcie opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowaniem sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie podkreślić także należy, że orzeczenie o niepełnosprawności nie może mieć decydującego i przesądzającego waloru w zakresie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego skoro z innych dokumentów zebranego w sprawie materiału dowodowego wynikają odmienne okoliczności co do stanu dziecka, jego zaradności życiowej i umiejętności samodzielnej egzystencji. Powyższe okoliczności znalazły odzwierciedlenie w treści powołanego przez skarżącą wyroku Sadu Rejonowego z [...]r., który zmienił zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] oraz poprzedzające go orzeczenie organu pierwszej instancji i ustalił, że D.M. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Powyższe okoliczności znajdują odzwierciedlenie w przedłożonej przez wnioskodawczynię dokumentacji, w tym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wraz z zaleceniami i diagnozą. W tym stanie stwierdzić należało, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego) czy inne orzeczenia obrazujące stan zdrowia dziecka, o ile w treści takich orzeczeń, w tym wypadku na skutek orzeczenia dotyczących kształcenia, zawarte zostały wskazania dotyczące znacznie ograniczonej możliwości dziecka do samodzielnej egzystencji, a w efekcie konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Takie okoliczności występują w niniejszej sprawie, co całkowicie zostało pominięte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji dostrzegł istnienie wyroku Sądu Rejonowego z [...]r. jednakże w żaden sposób nie odniósł się do jego treści, nie wskazał jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w światle treści art. 17 ustawy, w szczególności odnośnie kryterium sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Spójnik "albo" w tym zapisie należy rozumieć jako łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że tylko jedna część jest prawdziwa (alternatywa wykluczająca), jako łączący dwa zdania równorzędne, oraz dwie części zdania, wskazujący, że przynajmniej jedna część jest prawdziwa. (Jan Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny, oprac. Monika Zaśko-Zielińska, Tomasz Piekot, wydawnictwo Europa, Wrocław 2002, s. 23). Takie rozumienie spójnika "albo" winno towarzyszyć wykładni językowej, w oparciu o którą organ winien zastosować w sprawie. Nadto winien odnieść się do zalegającej w aktach administracyjnych kserokopii legitymacji osoby niepełnosprawnej, z której wynika, że syn wnioskodawczyni jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności do [...]r. Nadto z informacji skarżącej wynika, że wystąpiła do Sądu Rejonowego w G. o wykładnię wyroku z [...]r., która jednak nie znalazła się w aktach sprawy. To zaś oznacza, że przy stwierdzeniu spełnienia pozostałych przesłanek określonych w art. 17 powołanej ustawy wnioskodawczyni winna uzyskać prawo do żądanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w wyroku oraz przedstawioną wyżej wykładnię. W tym stanie rzeczy działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.