IV SA/Gl 1085/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga -Gajewska (spr.) Sędzia NSA Szczepan Prax Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Pisemnym wnioskiem z dnia [...] r., M. D. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. o przyznanie pomocy społecznej, w tym również pomocy finansowej z przeznaczeniem na żywność, leki, opał, obuwie zimowe oraz leki za okres ubiegłego roku [...]. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B.-B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do Spraw Pomocy Środowiskowej i Usług, na podstawie art. 3, art. 6 pkt 14, art. 7, art. 8, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 2, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1 i 5, art. 119 ust. 1 pkt 2 oraz art. 147 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z póżn. zm.) w związku z art. 77 § 1 i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego i rozpatrzeniu wniosku, odmówił M. D. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup żywności, leków, opału, obuwia zimowego i leków za ubiegły rok [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. zobowiązano M. D., na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym. W dniu [...] r. M. D. złożył pisemne oświadczenie, w którym odmówił wypełnienia oświadczenia o swoim stanie majątkowym. Organ pierwszej instancji uznał zatem, że wobec braku możliwości ustalenia sytuacji materialnej i finansowej M. D., nie było możliwe dokonanie właściwej oceny jego sytuacji materialno-bytowej i zaplanowanie pomocy finansowej. W odwołaniu M. D. domagał się uchylenia tej decyzji i uwzględnienia wniosku o przyznanie zasiłku celowego. W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, art. 6 pkt 10 i 14, art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i art. 138 § 2 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B.-B. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę M. D. do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zauważył, że w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie majątkowe odwołującego z dnia [...] r., z którego wynika, że w [...] r. nie osiągnął on żadnych dochodów oprócz [...], a jego sytuacja materialna nie zmieniła się od dnia [...] r. Nadto, w aktach administracyjnych są roczne obliczenia podatku dochodowego odwołującego za rok [...] dokonane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skoro zatem pracownik socjalny miał oświadczenie majątkowe odwołującego z dnia [...] r. i wiedział, od ponad roku, o jego stałej sytuacji finansowej, to niepotrzebnie zobowiązał do wypełnienia i złożenia nowego oświadczenia o stanie majątkowym. W konkluzji zobowiązał organ pierwszej instancji do przedstawienia informacji bądź przypuszczeń w zakresie zmiany sytuacji dochodowej odwołującego, na podstawie których ten organ oparł się zobowiązując do złożenia faktycznie co miesiąc oświadczeń o stanie majątku odwołującego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B.-B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, na podstawie art. 104, art. 106 ust. 1, 4 i 5 K.p.a. w związku z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uwzględniając zalecenia zawarte w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] r. nr [...] ustalił, że w aktach administracyjnych znajdują się oświadczenia M. D. dotyczące jego sytuacji materialno-bytowej, jak również osiąganego dodatkowego dochodu, ale brak jest oświadczenia o stanie majątku, którego złożenia odmawia on już od dnia [...] r. Zdaniem organu pierwszej instancji oświadczenie to wymagane jest od wszystkich klientów pomocy społecznej, a odmowa jego złożenia może wskazywać na posiadanie innych dochodów i zasobów, których M. D. nie chce ujawnić. Potwierdzeniem tego stanowiska jest fakt, że w okresie kiedy M. D. nie korzystał z pomocy społecznej tj. w miesiącach od [...] do [...] r. realizował recepty i wykupywał leki przedkładając faktury za ten okres na kwotę ponad [...] zł., a także na bieżąco opłacał wydatki mieszkaniowe. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji M. D. wyraził niezadowolenie z jej treści i domagał się powtórnego przeanalizowania jego sprawy oraz przyznania zasiłku celowego. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. – B. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaakceptował ustalenia stanu faktycznego oraz ich ocenę prawną, dokonaną przez organ pierwszej instancji. Podkreślił, że przyznanie zasiłku celowego odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, ale jest uzależnione od spełnienia ściśle określonych przesłanek wymienionych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jedną z tych przesłanek jest spełnienie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania wnioskowanego świadczenia, które ustala się w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy. Przeprowadzający ten wywiad pracownik socjalny może na podstawie art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej domagać się złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, co wynika wprost z § 7 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Odmowa zatem złożenia przez odwołującego oświadczenia o stanie majątkowym, zdaniem organu odwoławczego, jest argumentem wystarczającym do odmowy przyznania mu wnioskowanej pomocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie krzywdzącej dla niego decyzji wskazując na bardzo trudną sytuację finansową i zdrowotną. Wyraził pogląd, że pracownik socjalny może żądać oświadczenia majątkowego, ale nie musi. Zatem bezpodstawnie wymaga się od niego tego oświadczenia. Zaznaczył, iż wysokość osiąganych przez niego miesięcznych dochodów jest niewspółmierna do wydatków niezbędnych do zapewnienia mu godnego życia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz przywołał okoliczności i argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzając, że nie znajduje podstaw do jej zmiany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa, określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa p.p.s.a., Sąd może zaskarżoną decyzje uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwana dalej w skrócie ustawa o pomocy społecznej, reguluje prawo do świadczeń z pomocy społecznej a sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wypływających z tej ustawy. Oznacza to, że Sąd w ramach swojej właściwości nie jest uprawniony do przyznania skarżącej zasiłku celowego ani też innego świadczenia przyznawanego na podstawie o pomocy społecznej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego ani też przepisów prawa procesowego i to w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Stosownie do treści art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie zatem zasiłku celowego ma zatem charakter fakultatywny, a decyzje w tym przedmiocie podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Jednocześnie uznanie to nie jest dowolne, ale wynika z zasad ogólnych ustawy o pomocy społecznej (art. 3 , art. 4, art. 7 i art. 8 ustawy o pomocy społecznej). Pierwszą i zasadniczą przesłanką kwalifikującą do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest spełnienie warunków określonych w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w jej art. 7 pkt 1-15. W rozpatrywanej sprawie nie może budzić wątpliwości, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i został wezwany, w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. do uzupełnienia niezbędnej dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym. Jednakże w dniu [...] r. złożył pisemne oświadczenie o treści: "Odmawiam wypełnienia oświadczenia o stanie majątkowym zostałem poinformowany o zasadności wypełnienia w/w dokumentu i konsekwencjach jego braku (zostało to wyjaśnione w Samorządowym Kolegium Odwoławczym).", w którym jednoznacznie odmówił wypełnienia tego oświadczenia. Organ pierwszej instancji prawidłowo uznał zatem, że wobec braku możliwości ustalenia sytuacji materialnej i finansowej skarżącego, nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji materialno-bytowej i zaplanowanie pomocy finansowej. Zdaniem Sądu, w związku z odmową złożenia przez skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym organy administracji orzekające w sprawie nie mogły dokonać pełnej oceny sytuacji materialnej skarżącego i stwierdzić czy kwalifikuje się on do przyznania zasiłku celowego z pomocy społecznej oraz czy spełnia przesłanki określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 7 pkt 1 i 5 ustawy o pomocy społecznej. Dlatego nie można uznać, że odmowa przyznania skarżącemu zasiłku celowego nastąpiła z przekroczeniem granic uznania administracyjnego i przysługującego tym organom prawa swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a. w związku z art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Reasumując, przychylić się zatem należy do stanowiska organu odwoławczego, że organ pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia granic uznania administracyjnego podejmując decyzję o odmowie przyznania świadczenia na zaspokojenie zgłoszonych przez skarżącego potrzeb. Okoliczność odmowy uzupełnienia dokumentacji w postaci oświadczenia o stanie majątkowym nie była kwestionowana przez skarżącego, który przedmiotem skargi uczynił zobowiązanie nałożone przez pracownika socjalnego do złożenia przez niego tego oświadczenia. Zdaniem skarżącego wyrażonym w skardze, pracownik socjalny nie powinien się domagać oświadczenia o stanie majątkowym, bowiem żaden przepis prawa nie nakładał na niego takiego obowiązku. W tym miejscu przywołać trzeba przepisy art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i § 7 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672), obowiązujące od dnia 19 maja 2005 r., które wskazują, że sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby wnioskodawcy, czyli skarżącego ustala się na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym. Fakt użycia przez ustawodawcę w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej słowa "może" domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym nie wskazuje, że istnieje zakaz żądania takiego oświadczenia, bowiem odmowa złożenia tego oświadczenia jest według tego przepisu podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Tym samym oznacza to, że jednym z uprawnień pracownika socjalnego jest zobowiązanie strony postępowania administracyjnego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący konsekwentnie już od dnia [...] r. odmawia złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja podjęta została w wyniku poprawnej interpretacji art. 39, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 7 pkt 1 i 5 oraz art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 7 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego i doprowadziła do wydania prawidłowej decyzji w oparciu o zasady ogólne pomocy społecznej określone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 3 tej samej ustawy. Odnosząc się do wniosku skarżącego z dnia [...] r. w sprawie przyznania mu kosztów postępowania w przypomnieć należy, że w oparciu o treść art. 199 w związku z art. 209 ustawy p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania w związane ze swym udziałem w sprawie, a Sąd rozstrzyga wniosek strony o zwrot kosztów jedynie w orzeczeniu uwzględniającym skargę, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 ustawy p.p.s.a. Tym samym mając na uwadze powołane przepisy ustawy p.p.s.a. nie sposób uznać, że oddalenie skargi jest równoznaczne z jej uwzględnieniem, dlatego wniosek skarżącego nie mógł być uwzględniony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.