IV SA/Gl 1088/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi J.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - zwanej dalej K.p.a. w związku z art. 106 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), Kierownik Dzielnicowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Z., zmienił decyzję własną z dnia [...], nr [...] o przyznaniu J.L. zasiłku stałego i składki na ubezpieczenie zdrowotne, w ten sposób, że określił wysokość zasiłku stałego od dnia [...] do odwołania na kwotę [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu wskazano, powołując się na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, że wyżej wymieniony jest osobą samotnie gospodarującą, zaś począwszy od [...] jego dochód uległ zmianie spowodowanej otrzymywaniem zadośćuczynienia pieniężnego w kwocie [...] zł miesięcznie, w wyniku czego wynosi on [...] zł. W tym stanie rzeczy, począwszy od kolejnego miesiąca, nową wysokość zasiłku stałego należało ustalić jako różnicę pomiędzy ustawowym kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej (477 zł) a wspomnianą wyżej kwotą dochodu strony. W odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. J.L. zgodził się z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez organ pierwszej instancji kwestionując jednak "prawidłowość przeliczenia wysokości zasiłku". Oświadczył bowiem, że zadośćuczynienie, o którym mowa w uzasadnieniu wydanej decyzji uzyskał na podstawie wyroku sądowego i ma ono charakter jednorazowego dochodu w wysokości [...] zł, a w rezultacie do jego dochodu należało doliczyć 1/12 tej kwoty, czyli [...] zł (a nie jak przyjęto [...] zł). W tym miejscu odwołujący podkreślił, iż jest osobą ubogą, niepełnosprawną i utrzymuje się wyłącznie ze świadczeń z pomocy społecznej, a w konsekwencji, przywołana kwota [...] zł nie powinna zostać uwzględniona przy obliczaniu przysługującego mu zasiłku, gdyż byłoby to niesprawiedliwe i niezgodne z zasadami współżycia społecznego. Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, a organ pierwszej instancji prawidłowo obliczył zarówno miesięczny dochód J.L., jak i na jego podstawie zasiłek stały w kwocie [...] zł. Zaakcentowało przy tym, że konieczność zmiany dotychczasowej wysokości zasiłku wynikała z treści art. 106 ust. 3a i 5 ustawy o pomocy społecznej, które nakazują uwzględnić przy obliczaniu dochodu każdą zmianę sytuacji dochodowej strony w rozmiarze przekraczającym 10 % kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, to jest 10 % z 477 zł, czyli 47,70 zł. Skoro zatem J.L. od [...] uzyskał w następstwie wykonania wyroku sądu dodatkowy, miesięczny dochód w kwocie [...] zł, to kwotę pobieranego przezeń zasiłku stałego słusznie zmieniono począwszy od [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.L. domagał się uchylenia decyzji wydanej przez organ drugiej instancji wywodząc, iż narusza ona obowiązujące prawo. Skarżący ponownie podkreślił, że zasądzone mu zadośćuczynienie zostało wprawdzie rozłożone na raty, jednak nie zmienia to faktu, że ma ono charakter świadczenia jednorazowego, a w konsekwencji wynikła stąd zmiana dochodu powinna zostać przyjęta w kwocie [...] zł, stanowiącej 1/12 wysokości uzyskanego zadośćuczynienia. Powoławszy się przy tym na zasady współżycia społecznego oraz na swoją bardzo trudną sytuację materialną i życiową podkreślił, że uzyskany przezeń z omawianego tytułu dochód "nie powinien być wiążący dla organu, gdyż jest niezależny od jego woli" oraz "nie zmienia istotnie jego sytuacji dochodowej". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację z uzasadnienia swojej decyzji wywiodło, iż nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Stosownie przy tym do treści art. 134 §1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 przywołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że decyzja ta odpowiada wymogom prawa. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), przewidują różne formy i rodzaje pomocy udzielanej przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. Zasadniczy cel pomocy społecznej zdefiniowany został jako zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionych, przy jednoczesnym umożliwieniu osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji, których nie są w stanie same pokonać. Jednym ze świadczeń przewidzianych w cytowanej ustawie z dnia 12 marca 2004 r., jest zasiłek stały, który stosownie do treści art. 37 ust. 1 przywołanej regulacji przysługuje między innymi osobie pełnoletniej, samotnie gospodarującej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu wieku lub niepełnosprawności, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego wynoszącego, w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy 477 zł. Wysokość przysługującego zasiłku ustala się tu jako różnicę pomiędzy wskazanym wyżej kryterium dochodowym a dochodem osoby samotnie gospodarującej (art. 37 ust. 2 pkt 1 cytowanej regulacji), przy czym nie może ona być większa niż 444 zł. Równocześnie należy podkreślić, że w myśl art. 106 ust. 5 wskazanej ustawy, zmiana sytuacji dochodowej strony stanowi przesłankę upoważniającą organ pomocy społecznej do uchylenia lub zmiany decyzji administracyjnej o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej. Nie dotyczy to jedynie przypadku, o którym mowa w ust. 3a omawianego przepisu, to jest gdy zmiana nie przekracza 10% odpowiedniego ustawowego kryterium dochodowego, czyli dla osoby samotnie gospodarującej - kwoty 47,70 zł. Mając na względzie treść powyższych unormowań Sąd uznał, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie nie narusza prawa obowiązującego w dacie jego podjęcia. W sprawie jest bowiem bezspornym, że począwszy od [...] J.L. otrzymywał miesięcznie kwotę [...] zł z tytułu zadośćuczynienia, które zostało mu przyznane przez sąd od innej osoby (A.Ś.), w kwocie ogółem wynoszącej [...] zł. Fakt ten znajduje potwierdzenie w notatce służbowej z rozmowy przeprowadzonej z A.Ś. przez pracownika socjalnego (karta nr 24 akt administracyjnych) i nie był on przez skarżącego kwestionowany ani w toku postępowania administracyjnego ani też w skardze. Tym samym, zasadnie przyjęto, że nastąpiła zmiana w sytuacji dochodowej strony, która uzasadniała zmianę wcześniejszej decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, poprzez ustalenie nowej wysokości świadczenia począwszy od [...], czyli miesiąca następującego po miesiącu, w którym omawiana zmiana zaistniała. Z kolei argumentacja podniesiona w skardze nie mogła odnieść skutku. Należy bowiem wyjaśnić, że w świetle art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego w ten sposób nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczeń w naturze oraz świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie (art. 8 ust. 4 cytowanej ustawy). W ustawie o pomocy społecznej brak jest natomiast przepisów, które wyłączałby z pojęcia dochodu zadośćuczynienie pieniężne przyznane przez sąd. Nie budzi zatem wątpliwości, że środki otrzymane w tym zakresie stanowią składnik dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości zasiłku stałego. Chybiony jest także podnoszony w skardze zarzut dotyczący nieprawidłowego określenia nowej wysokości spornego świadczenia. W szczególności trzeba wyjaśnić, że postulowany przez skarżącego sposób obliczenia wysokości dochodu, mający polegać na rozłożeniu zasądzonej kwoty zadośćuczynienia w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy (a co za tym idzie doliczeniu do jego miesięcznego dochodu 1/12 tej kwoty, czyli [...] zł) nie mógł mieć w rozpoznanym przypadku zastosowania. Jakkolwiek tryb taki przewidziany został w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, to jednak stan faktyczny niniejszej sprawy nie odpowiada hipotezie tego unormowania. Wspomniany przepis dotyczy bowiem sytuacji, w której następuje jednorazowe uzyskanie dochodu, zaś wbrew twierdzeniom J.L., zasądzone na jego rzecz zadośćuczynienie nie jest tego rodzaju dochodem. Byłoby tak jedynie w sytuacji, gdyby zobowiązany wypłacił mu jednorazowo całość zadośćuczynienia, tymczasem choć zostało ono mu w całości przyznane jednym orzeczeniem sądu (jak wyżej wymieniony wywodził w skardze), to jest poza sporem, że jego wypłata (otrzymanie), czyli uzyskanie przez skarżącego - nie nastąpiło jednorazowo lecz w miesięcznych ratach w wysokości po [...] zł. Dodatkowo warto zwrócić uwagę, że przywołany art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. określa wyraźnie, iż wskazana w nim metoda obliczenia dochodu ma zastosowanie wyłącznie w przypadku, gdy jednorazowo uzyskany dochód przekracza pięciokrotnie kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, czyli kwotę 2.385 zł (podczas gdy zasądzone stronie zadośćuczynienie wynosiło tylko [...] zł). Przyjętą przez organy obydwu instancji metodę obliczenia dochodu skarżącego należy więc uznać za prawidłową, albowiem kluczowe znaczenie mają w niniejszej sprawie nie tyle kwestie związane z samym przyznaniem skarżącemu prawa do otrzymania środków pieniężnych, ile to, że faktycznie otrzymywał je w miesięcznych ratach po [...] zł miesięcznie. To właśnie ta druga okoliczność kształtowała bowiem w sposób bezpośredni jego rzeczywistą sytuację dochodową, która w świetle celu pomocy społecznej sformułowanego w art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. powinna stanowić wyznacznik rozmiaru pobieranych świadczeń z pomocy społecznej. Skoro przy tym kwota zmiany dochodu J.L. przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, nie można było uznać, że nie wywiera ona wpływu na wysokość pobieranego przezeń zasiłku. Dodatkowo - odnosząc się do wywodów zawartych w skardze i w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej - należy wyjaśnić, że organy pomocy społecznej w żadnym razie nie były upoważnione do potraktowania mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa jako "niewiążących" z uwagi na zasady współżycia społecznego. Trzeba bowiem podkreślić, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i nie mogą odstąpić od stosowania bezwzględnie obowiązujących norm prawnych, nawet ze względu na szczególnie trudną sytuację materialną i życiową strony. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.