IV SA/Gl 1090/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , , po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 4 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę T. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W piśmie procesowym nadanym w dniu [...] skarżący złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyżej opisanego wyroku. Wniósł ponadto o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w którym wskazał, że wraz z żoną utrzymują się ze skromnych emerytur, które przeznaczane są na życie oraz leki. Ponadto podał, że zarówno on, jak i pozostająca z nim we wspólnym gospodarstwie domowym żona są ciężko chorzy, a ich leczenie wiąże się z dużymi kosztami. Skarżący wskazał również, iż ze względu na jego wiek oraz niedostateczną znajomość przepisów zmuszony jest wnosić o przyznanie pełnomocnika z urzędu, który będzie w stanie poprowadzić jego sprawę. Jednocześnie skarżący zadeklarował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Zaznaczył, że jest właścicielem domu o powierzchni około 70 m2. Wskazał również, że jest właścicielem samochodu osobowego marki FORD z 1985 r. o wartości około 1.000 zł. Miesięczny dochód rodziny skarżącego zadeklarowany został na kwotę 2.406,69 zł, na który składają się emerytura pobierana przez skarżącego oraz emerytura jego żony. Przedłożone przez skarżącego dokumenty uznano za niewystarczające dla oceny jego sytuacji materialnej dlatego wezwaniem z dnia 6 grudnia 2011 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W odpowiedzi skarżący nadesłał dokumenty wskazujące na wysokość wydatków dokonywanych z tytułu opłat za zakup leków, telefon, energię elektryczną, węgiel, wodę czy z tytułu podatku od nieruchomości oraz innych wydatków. Z przedłożonych dokumentów wynika, że miesięczny dochód wnioskodawcy to kwota: 1.297,60 zł z tytułu świadczenia emerytalnego natomiast emerytura jego żony wynosi netto 1.109,09 zł. Zatem łączny dochód rodziny to kwota 2.406,69 zł. Koszty utrzymania związane z opłatami za mieszkanie oraz leczenia obciążające rodzinę to kwota: 1.101,49 zł na którą składają się następujące opłaty: węgiel (w rozliczeniu średniomiesięcznym około 1 tony): 600 zł, energia elektryczna: 48,73 zł, opłata za wodę: 63,51 zł, telefon: 37,40 zł, podatek od nieruchomości w rozliczeniu miesięcznym: 51,85 zł oraz wydatki na leki i leczenie w kwocie około 300 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie natomiast z art. 245 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku T. J. należy wskazać, że w myśl zasady sformułowanej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie" nakładające na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale formułujące obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 117). Powyższe oznacza, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę. W tym właśnie kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Zważywszy bowiem na relacje pomiędzy dochodem przypadającym na dwuosobowe gospodarstwo domowe, a rozmiarem wydatków, które obciążają rodzinę skarżącego Sąd uznał, że przesłanka wynikająca z powołanego na wstępie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym miejscu przypomnieć należy, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego, po odliczeniu obciążeń podatkowych wynosi 2.406,69 zł. Jednocześnie na podstawie dokumentów źródłowych przedłożonych przez skarżącego ustalono, że średnie miesięczne koszty stałe obciążające rodzinę wynoszą 1.101,49 zł. Z powyższego wyliczenia wynika, że po odliczeniu niezbędnych wydatków do dyspozycji rodziny skarżącego pozostaje kwota 1.305,20 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 652,60 zł. Nawet zatem uwzględniwszy konieczność pomniejszenia wyżej wskazanej kwoty o wydatki, jakie wiążą się z koniecznością zakupu żywności, oraz środków czystości czy odzieży dla dwuosobowej rodziny kwota 1.305,20 zł powinna umożliwić poczynienie oszczędności wystarczających na uiszczenie kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie nie są wysokie, wynoszą bowiem 100 zł (wpis od skargi kasacyjnej). Posiadane środki umożliwiają również poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie wynagrodzenia dla profesjonalnego pełnomocnika. Wprawdzie skarżący podnosi, że zarówno on sam jak i jego żona są mocno schorowani, co wiąże się z koniecznością zakupu leków oraz pokrywania kosztów leczenia, jednakże Sąd uwzględniając koszty utrzymania rodziny skarżącego przyjął, że w związku ze stanem zdrowia skarżącego i jego żony obciążają ich rodzinę znaczne koszty zakupu lekarstw, a to około 300 zł w skali miesiąca, pomimo, iż tak dużych wydatków na leczenia skarżący w swoim wniosku nie wykazał. Jednocześnie zauważyć przyjdzie, że z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, iż terapia jego żony finansowana jest ze środków pochodzących z Narodowego Funduszu Zdrowia. W tym miejscu godzi się podnieść, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do rodzin i osób żyjących w zasadzie na granicy minimum socjalnego, osób, które w ramach posiadanych środków własnych nie są w stanie zabezpieczyć podstawowych potrzeb bytowych. To właśnie do takich osób skierowane jest prawo pomocy nie można bowiem w każdym przypadku obciążać państwa kosztem prowadzonych we własnym interesie postępowań sądowych. Podstawowym warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż nie jest w stanie ona ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że oceniając możliwości zarobkowe oraz stan majątkowy strony Sąd dochodzi do przekonania, że uiszczenie jakichkolwiek kosztów związanych z toczącą się sprawą jest obiektywnie, rzeczywiście niemożliwe. Zaznaczyć należy, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. W orzecznictwie sądowym powszechnie prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób pozostających w faktycznym ubóstwie. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy powinno być więc udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu oraz bez majątku, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione środków do życia, bądź też ich środki są bardzo ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko podstawowych potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie stronie prawa pomocy, jest bowiem ona w stanie poczynić oszczędności pozwalające na pokrycie kosztów postępowania ze środków, które posiada. Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.