IV SA/Gl 1095/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2007r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta C., Naczelnik Wydziału Komunalnego w C. na podstawie art. 104 K.p.a., art. 7 ust. 1, 1a i ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. nr 71, poz. 734 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. nr 156, poz. 1817) odmówił S. W. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu podano, iż S. W. posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej [...] m2, w którym prowadzi trzy osobowe gospodarstwo domowe. Wydatki za mieszkanie za ostatni miesiąc wynoszą [...] zł. Średni miesięczny dochód członków gospodarstwa domowego za okres trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku wynosi zgodnie z deklaracją o dochodach [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę wynosi [...] zł. Organ stwierdził więc, iż wnioskodawca spełnia podstawowe niezbędne przesłanki do przyznania dodatku mieszkaniowego. Stosownie jednak do postanowień art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 8 października 2004 r. o zmianie ustawy o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 240, poz. 2406) odmawia się przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali się, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy wskazująca, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Dalej podano, iż z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia o stanie majątkowym wynika, iż w skład gospodarstwa domowego wnioskodawcy wchodzi samochód osobowy marki [...] (rok produkcji i nabycia [...]) o wartości szacunkowej [...] zł. Z kolei z analizy budżetu domowego wynika, iż wnioskodawca z deklarowanego dochodu w wysokości [...] zł brutto oprócz czynszu ponosi wydatki na energię elektryczną [...] zł, gaz [...] zł, telefon komórkowy [...] zł. Do tego dochodzą wydatki na środki czystości i koszty wyżywienia trzyosobowej rodziny. Zatem w ocenie organu posiadanie samochodu osobowego oraz ponoszenie wydatków związanych z jego utrzymaniem, które w oparciu o analizę kosztów pojazdu określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. wynoszą minimum [...] zł miesięcznie wskazuje, że istnieje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami, a faktycznym stanem majątkowym wskazującym, że wnioskodawca jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Na koniec podkreślono, iż dodatek przyznawany jest osobom, które znajdują się w niedostatku i nie są w stanie samodzielnie zaspokajać podstawowych potrzeb bytowych, natomiast posiadanie i utrzymywanie samochodu do takich potrzeb nie należą. W odwołaniu od decyzji organu I instancji S. W. wskazał, iż odmowa przyznania dodatku mieszkaniowego nie mieści się w granicach "urzędniczej kompetencji" i przekracza zakres jej obowiązków nakazanych przepisami. Podniósł, iż analiza kosztów pojazdu, na którą powołał się organ I instancji nie odnosi się do ustawy o dodatkach mieszkaniowych, jest nieprawidłowa i przytoczona niezgodnie z przepisami. Nie ma więc zastosowania i stanowi przekroczenie kompetencji urzędniczej podobnie jak wliczenie do stałych miesięcznych wydatków kosztu telefonu komórkowego. Wydatki te nie stanowią zdaniem strony innych opłat za używanie lokalu mieszkalnego oraz nie mogą być traktowane jako stałe. Dalej wskazał, iż w obecnej dobie samochód nie stanowi żadnego luksusu i bardzo często miesięczny koszt jego utrzymania jest mniejszy niż koszt zakupu biletów MPK dla trzyosobowej rodziny. Często jest on niezbędny zwłaszcza, gdy dziecko znajduje się pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych klinik w Z. i w K.. Na koniec wskazał, iż wobec faktycznie niskich dochodów wykazanych we wniosku starania o przyznanie dodatku mieszkaniowego są słuszne. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko na wstępie zacytowano treść art. 2, art. 3, art. 5 i art. 7 ust. 3, 4 i 4a tejże ustawy. Dalej wskazano, iż przepis art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych daje organowi I instancji podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli ustali rażące dysproporcje między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Jednakże analiza powołanego przepisu jednoznacznie wskazuje, że nie każda dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi przez wnioskodawcę, a faktycznym jego stanem majątkowym, daje podstawę do podjęcia negatywnego dla strony rozstrzygnięcia administracyjnego. Dysproporcja ta musi bowiem być rażąca, a ponadto tak rażąca, że nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej wnioskodawcy na wydatki mieszkaniowe. Określenie "rażąca dysproporcja" nie posiada swojej ustawowej definicji i należy do pojęć nieostrych, dlatego należy przyjąć, że dysproporcja ta powinna być na tyle duża, że da się stwierdzić bez większych trudności, iż sytuacja materialna danej rodziny odbiega od przeciętnej sytuacji materialnej w kraju czy w danej miejscowości, jednakże każdy przypadek musi być indywidualnie rozpatrywany. Organ może zweryfikować występowanie tej dysproporcji przez ustalenie posiadanych przez osoby dóbr materialnych jak: samochody osobowe, mieszkania, domy, sprzęt RTV, komputery itp. Jednakże sam fakt posiadania tych dóbr nie stanowi o wystąpieniu rażących dysproporcji, albowiem w tych przypadkach organ musi ustalić także, z jakiego okresu te przedmioty pochodzą, jaką posiadają realną wartość i do jakich celów są wykorzystywane. W przypadku powołania się na klauzulę rażącej dysproporcji jako podstawę decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego organ administracji powinien wskazać istnienie dwóch okoliczności, istnienie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy oraz, iż faktyczny stan majątkowy pozwala na pokrycie wydatków związanych z zajmowaniem lokalu. W dalszej kolejności wskazano, iż organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania zasadności stanowiska organu I instancji. Dodatek mieszkaniowy jest szczególnego rodzaju świadczeniem publicznym, stanowiącym pomoc finansową dla najuboższych. Przyznanie tego dodatku będzie zatem uzasadnione, jeżeli rodzina nie będzie w stanie opłacać należności czynszowych wykorzystując własne zasoby pieniężne i majątkowe. Tak wiec własne dochody i zasoby finansowe rodzina powinna w pierwszej kolejności przeznaczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jakimi niewątpliwie w powszechnym odczuciu są potrzeby mieszkaniowe. Natomiast, jeżeli z jednej strony rodzina występuje o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego, a z drugiej zaś posiada i eksploatuje samochód osobowy, to zdaniem organu można wywieść, iż inne potrzeby życiowe, ważniejsze z punktu widzenia egzystencji rodziny, zostały zabezpieczone. Organ przyjął, iż jeżeli przy deklarowanym dochodzie i stanie majątkowym stać rodzinę na pokrycie kosztów utrzymania i eksploatacji samochodu osobowego, to również jest w stanie sama pokrywać koszty utrzymania mieszkania. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której gmina przyznając rodzinie dodatek mieszkaniowy pośrednio współfinansowałaby koszty utrzymania i eksploatacji samochodu. O ile posiadanie telewizora i komputera czy też innych sprzętów RTV i AGD mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu osobowego i to dobrej klasy, standard ten przekracza, szczególnie jeśli chodzi o osoby, które ubiegają się o pomoc ze środków publicznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił jej obrazę przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie, a to art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez przyjęcie, iż zachodzi rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, podczas gdy rażąca dysproporcja nie zachodzi co ma uzasadnienie w zebranej m.in. dokumentacji lekarskiej dotyczącej choroby dziecka, a także obrazę przepisów prawa materialnego poprzez oparcie swojej decyzji na przepisie o charakterze subsydiarnym, podczas gdy właściwymi przepisami są art. 2, 3 i 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W uzasadnieniu podał, iż oświadczył prawdę o swoim stanie majątkowym, nie zataił faktu posiadania samochodu osobowego nadto jego faktyczny stan majątkowy rzeczywiście nie jest w stanie pokryć wydatków związanych z zajmowanym lokalem. W ocenie skarżącego przyjęcie, że samochód jest towarem luksusowym dzięki któremu skarżący może pokrywać koszty mieszkaniowe jest błędne i nie może stanowić odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Posiadany przez niego samochód nie podnosi jego dochodów, nie stanowi źródła utrzymania jego rodziny, ponadto jest on mu niezbędny, gdyż jego małoletni syn znajduje się pod stałą kontrolą poradni specjalistycznych klinik w Z. i w K.. Koszt częstych przejazdów trzyosobowej rodziny na [...] i z powrotem PKP, bądź innymi środkami komunikacji przekracza miesięczny koszt utrzymania samochodu. Wskazał też, iż sytuacja w której decyzje administracyjne zmuszają do pozbycia się majątku i oczywistego zubożenia tylko po to aby uzyskać pomoc gminy w utrzymaniu mieszkania, są zdecydowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Dalej podkreślił, iż dysproporcja w jego przypadku nie zachodzi, a taka nadinterpretacja tego przepisu może prowadzić zawsze do odmowy decyzji. Nadto, iż podstawą prawną do przyznania dodatku mieszkaniowego jest art. 2, art. 3 i art. 5 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, które niewątpliwie są przez niego spełnione. Konkludując stwierdził, iż decyzje odmowne zostały wydane sprzecznie z prawem, przepisami oraz zasadami współżycia społecznego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał, iż wprawdzie organ I instancji w sposób niezasadny do wyliczenia kosztów utrzymania samochodu zastosował przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury i na tej podstawie wyliczył je w wysokości [...] zł, to jednak rzeczywiste koszty utrzymania takiego samochodu niewiele odbiegają od tejże kwoty. Podano też, iż z analizy dokumentacji medycznej syna skarżącego wynika, iż przebywał on na badaniach specjalistycznych, jednakże miało to miejsce w [...] r., [...]r., [...]r. i [...]r. W wyniku tych badań w [...] r. zalecono kontrolę za 6 miesięcy, po pobycie w klinice w [...] r. zaleczono kontrolę za jeden rok, następnie po pobycie w [...] r. zalecono kontrolę za dwa lata. Po pobycie w klinice w [...] i [...] r. nie wskazano na dalsze systematyczne wizyty i kontrole w tej klinice, zalecenia dotyczyły leczenia dziecka w miejscu zamieszkania. Nie uznano zatem argumentu strony o niezbędności posiadanego samochodu osobowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postawione w niej zarzuty obrazy prawa materialnego okazały się chybione. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), określonego dalej skrótowo: ppsa, uchylenie zaskarżonej decyzji z powodu naruszenia prawa materialnego może nastąpić tylko wówczas, gdy takie naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Tymczasem taka okoliczność w niniejszym przypadku nie wystąpiła. Otóż odmowa przyznania skarżącemu dodatku mieszkaniowego oparta została na przepisie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Według niego odmowa taka może nastąpić, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ administracyjny ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Z treści przytoczonego przepisu jasno wynika, że o ile spełnione są określone w nim przesłanki, to stanowi on samodzielną podstawę prawną odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Z tego też względu nie można podzielić zarzutu skargi powołującego się na subsydiarny charakter omawianego przepisu. Natomiast kwestia występowania owej "rażącej dysproporcji" nie budzi wątpliwości w okolicznościach niniejszej sprawy. Nie jest to pojecie ustawowo zdefiniowane, jednak w orzecznictwie za oczywiste przyjęto, że chodzi o przypadki, gdy występuje znaczna, łatwo dostrzegalna różnica między deklarowaną, a rzeczywistą sytuacją majątkową (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. I OSK 757, 1105, 1245/05). Jednocześnie, co trafnie zauważa organ odwoławczy, przesłanki cyt. art. 7 ust. 3 pkt 1 muszą być indywidualnie rozpatrywane na tle konkretnej sprawy. W niniejszej sprawie zaistnienie tych przesłanek organy administracyjne powiązały z posiadaniem i eksploatacją przez rodzinę samochodu osobowego. Dla podważenia tego stanowiska nie wystarczy podniesiony przez skarżącego argument, że faktu posiadania samochodu nie zataił. Niezbędna jest natomiast analiza całokształtu sytuacji materialnej rodziny skarżącego. W tym zakresie organ odwoławczy przedstawił stosowne, nie zakwestionowane przez skarżącego ustalenia, z których wynika, że w [...] r., a więc stosunkowo krótko przed wystąpieniem o dodatek mieszkaniowy skarżący nabył nowy samochód o wartości (w chwili złożenia wniosku) ok. [...] zł. Dysponując dochodem na jedną osobę w rodzinie w wysokości zaledwie [...] zł, nabył więc składnik majątkowy znacznej wartości, który zasadniczo nie ma pokrycia w zadeklarowanych dochodach, przy czym w toku całego postępowania skarżący nie wskazywał na inne źródło nabycia samochodu. Już te okoliczności mogłyby prowadzić do wniosku, że rozpatrywana rażąca dysproporcja ma miejsce. Słusznie jednak organ odwoławczy zwraca także uwagę na koszty utrzymania i eksploatacji samochodu. Uwzględniając wykazane miesięczne wydatki skarżącego na opłaty mieszkaniowe – [...] zł, gaz – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł (wg wywiadu środowiskowego), energię elektryczną – ok. [...] zł (wg faktury), to na jedną osobę w rodzinie skarżącego, po odliczeniu tych opłat, pozostaje kwota ok. [...] zł miesięcznie. Przy uwzględnieniu nadto minimalnych nawet potrzeb żywnościowych, ubraniowych, higienicznych itp., nie jest to kwota umożliwiająca pokrywanie kosztów związanych z posiadaniem samochodu, nawet przy założeniu, że cena jego zakupu została już w całości uiszczona (w oświadczeniu majątkowym skarżący wskazał na współwłasność z bankiem). Można się co prawda zgodzić z twierdzeniem skargi, że na obecnym poziomie cywilizacyjnym samochód nie jest żadnym luksusem, jednak taka konstatacja nie ma żadnego znaczenia dla wyniku sprawy. Istotniejsze jest natomiast to, że dodatek mieszkaniowy, jako socjalne świadczenie publicznoprawne ma służyć osobom mającym rzeczywiście niskie dochody i nie mogącym pokryć wydatków mieszkaniowych przy wykorzystaniu własnych zasobów majątkowych. Patrząc w tych kategoriach należy przyjąć, że posiadanie i eksploatowanie samochodu znacznej wartości może być uznane przez organ administracyjny za przejaw rażącej dysproporcji w rozumieniu art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przy czym ową znaczną wartość odnosić należy do dochodowości konkretnej rodziny. Chybione jest nadto powoływanie się przez skarżącego na niezbędność samochodu spowodowaną koniecznością leczenia syna. W toku postępowania administracyjnego twierdzenie to nie zostało poparte przez niego żadnymi dowodami. Natomiast dokumenty dołączone do skargi wskazują na zupełnie sporadyczne korzystanie przez syna skarżącego z usług medycznych poza miejscem zamieszkania. Nie daje to podstaw do uznania wyjątkowości sytuacji życiowej rodziny skarżącego. W konsekwencji powyższych rozważań trzeba stwierdzić, że posiadanie przez rodzinę skarżącego przedmiotowego samochodu nie jest zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, w związku z czym należy go zaliczyć do zasobów majątkowych, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, mogących służyć pokryciu wydatków mieszkaniowych. Przy podanej przez skarżącego wartości samochodu cel ten byłby realizowany przez ponad 5 lat, abstrahując nawet od możliwości wystąpienia w międzyczasie zmian w sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Ocena stanu faktycznego dokonana przez organ odwoławczy przez pryzmat prawa materialnego okazała się zatem prawidłowa. Z urzędu Sąd nie dopatrzył się w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym takich uchybień, które mogłyby zdyskwalifikować zaskarżoną decyzję. Dlatego też na podstawie art. 151 ppsa orzeczono, jak w sentencji.