IV SA/Gl 1102/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Kowalczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi D. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta na podstawie art. 20 ust. 1 i 3, art. 30 ust. 1 i 2 pkt. 1 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 104 K.p.a. uznał, że kwota pobranego przez D. L. zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 maja 2008 r. do 28 lutego 2010 r. (to jest za 22 miesiące) w łącznej wysokości 3.366 zł. była nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym. Nakazał również zwrot kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 3.366 zł. wraz z wyliczonym ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją nr [...] z dnia [...] uchylono od dnia 1 maja 2008 r. decyzję [...] z dnia [...] przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny. Organ zaznaczył, że zgodnie z regulacją art. 30 ust. 1 oraz ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która nienależnie pobrała świadczenie jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. W odwołaniu od wyżej przywołanej decyzji D. L. wskazał, że zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie może następować w oderwaniu od stanu faktycznego danej sprawy, w szczególności należy uwzględnić element złej woli pobierającego. Zaakcentował, że gdy składał wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, w lutym 2008 r. nie pobierał dodatku pielęgnacyjnego z ZUS i we wniosku podał prawdę. Przyznał, że od maja 2008 r. pobierał dodatek pielęgnacyjny z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie otrzymał od niego żadnej decyzji ani nie składał tam oświadczenia, że nie pobiera zasiłku pielęgnacyjnego z pomocy społecznej. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] na mocy art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Dokonując ustaleń faktycznych organ odwoławczy wskazał, że D. L. złożył w dniu [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. We wniosku podpisał oświadczenie, że nie jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego oraz pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Jednocześnie zobowiązał się do niezwłocznego informowania organu pomocy społecznej o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie decyzją z dnia [...] nr [...] przyznano stronie zasiłek pielęgnacyjny na okres od dnia 1 lutego 2008 r. do 28 lutego 2010 r. w kwocie 153 zł. miesięcznie. Doręczona stronie decyzja również zawierała pouczenie, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba do nich uprawniona jest zobowiązana niezwłocznie powiadomić o tym organ wypłacający świadczenie. Pismem z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił Ośrodek Pomocy Społecznej, że D. L. od 1 maja 2008 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny. Zatem decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T. uchylił z dniem 1 maja 2088 r. decyzję własną przyznającą stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania strony utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję organu I instancji. Organ pomocy społecznej wszczął więc postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o czym zawiadomił stronę. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do renty lub emerytury, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia. Kolegium zaznaczyło, że w przypadku osiągnięcia przez emeryta lub rencistę 75 roku życia Zakład Ubezpieczeń Społecznych w praktyce przyznaje dodatek pielęgnacyjny bez konieczności składania wniosku w tym przedmiocie. Sytuacja taka nie ma natomiast miejsca wówczas, gdy dodatek pielęgnacyjny jest przyznawany z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. W tej sytuacji konieczne jest złożenie stosownego wniosku i dołączenie do niego zaświadczenia lekarskiego na druku ZUSN-9. Zatem organ uznał, że strona w momencie składania wniosku o przyznanie dodatku pielęgnacyjnego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych była zobowiązana do poinformowania o tym organ pomocy społecznej. Kolegium przytoczyło regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując, że w myśl art. 16 zasiłek pielęgnacyjny, stanowiący zupełnie odrębne świadczenie od wyżej opisanego przysługuje: 1. niepełnosprawnemu dziecku; 2. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3. osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia; 4. osobie, która ukończyła 75 lat. Zasiłek ten stosownie do treści art. 16 ust. 5, 5a, 6 wskazanej ustawy nie przysługuje: 1. osobie umieszczonej w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie; 2. osobie, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z pielęgnacją tej osoby, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej; 3. osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Organ zaznaczył, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego określone w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ zaznaczył również, że strona może zwrócić się do właściwego organu z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może ponadto zawnioskować o rozłożenie ich na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. L. ponownie wskazał, że w 2008 r. nie składał wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz po badaniu przez lekarza orzecznika przedłużono mu rentę do 2015 r. oraz określono stopień niepełnosprawności na: "całkowita niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji" zatem dodatek pielęgnacyjny otrzymał niejako z urzędu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie stronie określonego prawa czy uprawnienia wynikającego z przepisów prawa. Sąd administracyjny ocenia czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materalnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 z późn. zm.). Określa ona między innymi warunki ustalania, przyznawania i wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego oraz zmiany lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej w tym właśnie zakresie, jak również przesłanki zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Stosownie do treści art. 16 ust. 1 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osobie w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Przysługuje on między innymi osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wynika z regulacji art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczenia rodzinnych. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący spełnia wyżej opisaną przesłankę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia od dnia 11 stycznia 2008 r. Skarżący wnioskiem z dnia [...] wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W powyższym wniosku zawarte zostało pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje między innymi osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., nr 39, poz. 353 ze zm.). Oświadczenie to zostało przez skarżącego własnoręcznie podpisane. Organ uznając więc, że spełnione zostały przesłanki przyznania stronie wnioskowanego świadczenia opiekuńczego wydał decyzję z dnia [...] nr [...] mocą której przyznał stronie zasiłek pielęgnacyjny na okres od 1 lutego 2008 r. do 28 lutego 2010 r. w wysokości 153 zł. Jednocześnie wskazano, że wypłata świadczenia będzie następowana przelewem na konto bankowe. Organ w decyzji tej zawarł równie ż pouczenie o konieczności informowania o wystąpieniu jakichkolwiek zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Następnie pismem z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w T., że D. L. od dnia 1 maja 2008 r. pobiera dodatek pielęgnacyjny. W konsekwencji organ pomocy społecznej uchylił, z dniem 1 maja 2008 r. decyzję własną przyznającą stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...]. Organ wszczął więc postępowanie administracyjne w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, ustalając ostatecznie ich wysokość na kwotę 3.366 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W tym miejscu wskazać należy, że stosownie do treści art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Godzi się podnieść, że dodatek pielęgnacyjny oraz zasiłek pielęgnacyjny stanowią dwa odrębne świadczenia, które uregulowane zostały w różnych ustawach oraz są przyznawane przez inne organy. Oceniając jednak charakter wskazach świadczeń stwierdzić należy, że są one porównywalne, choć dodatek pielęgnacyjny ma charakter ubezpieczeniowy, a zasiłek jest świadczeniem z pomocy społecznej. Zbieg prawa do wskazanych świadczeń został wyłączony przez ustawodawcę, który w art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych wykluczył z kręgu podmiotów uprawnionych do uzyskania zasiłku pielęgnacyjnego, niezależnie od podstaw jego uzyskania, osoby uprawnione do dodatku pielęgnacyjnego. W myśl natomiast przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Zgodnie ust. 2 pkt 1 cytowanej normy za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Kwoty świadczeń rodzinnych, nienależnie pobranych, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osoba przestała być uprawniona do świadczeń rodzinnych (art. 30 ust. 8). W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżący pobrał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny. Skarżący we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożył oświadczenie, że zapoznał się z warunkami uprawniającymi do zasiłku pielęgnacyjnego oraz że zobowiązuje się do zgłoszenia organowi pomocy społecznej wszelkich zmian mających wpływ na prawo do wypłacanych świadczeń. Dlatego organ uchylił decyzję przyznającą skarżącemu omawiane świadczenie oraz w dalszej kolejności ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń zobowiązując stronę do ich zwrotu. Skarżący nie wywiązał się ze swoich obowiązków niezwłocznego informowania organów pomocy społecznej o zmianach w swojej sytuacji mogących mieć wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponownie zaznaczyć należy, że D. L. złożył oświadczenie, zobowiązał się więc do konkretnego zachowania wówczas gdy dochodzi do zmiany jego sytuacji i ze zobowiązania tego się nie wywiązał. Jednocześnie nadmienić należy, że również w decyzji ustalającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, która została skarżącemu doręczona znajdowało się pouczenie o konieczności niezwłocznego informowania organów o zmianach mogących mieć wpływ na prawo do otrzymanego świadczenia rodzinnego. Zarówno oświadczenie zawarte we wniosku, jak i pouczenie nie jest obszerne, sformułowane zostało w sposób zrozumiały, zawiera tylko niezbędne treści, nie wymaga znajomości przepisów prawa, trudno tu więc o pomyłkę, czy niedopatrzenie. Nie sposób więc uznać, że skarżący nie był świadom swoich obowiązków zatem celowo nie poinformował organu pomocy społecznej o uzyskaniu dodatku pielęgnacyjnego. Podnoszone w skardze okoliczności, dotyczące wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu decyzji w sprawie dodatku pielęgnacyjnego, nawet gdyby były prawdziwe i tak nie mają wpływu na ustalenia dokonane w sprawie. Skarżący bowiem w momencie ewentualnej wypłaty dodatku pielęgnacyjnego winien zgłosić organom pomocy społecznej, że takowe świadczenie uzyskał. Skarżący w czasie tym składał między innymi wniosek o zmianę sposobu wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego wnioskując o wypłatę w kasie organu I instancji. Również przy tej okazji nie powiadomił organu o uzyskaniu dodatku pielęgnacyjnego. Przepis art. 30 ust. 1 ustawy stanowiący, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu, nie daje możliwości odstąpienia przez organ administracji od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Dlatego organy administracji, rozpoznające sprawę niniejszą, nie miały podstaw do odstąpienia od nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu świadczeń. Stosownie jednak do przepisu art. 30 ust. 9 ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Postępowanie w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, odroczenia jego płatności lub rozłożenia na raty prowadzone jest jednak w odrębnym trybie. W postępowaniu tym skarżący może powoływać się na swoją trudną sytuację materialną, zdrowotną i rodzinną w celu wykazania, że w jego przypadku zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, pozwalające na umorzenie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Decyzje wydane w tym postępowaniu podlegają zaskarżaniu na zasadach ogólnych. Konkludując, Sąd uznał, że organy prowadziły w prawidłowy sposób postępowanie dowodowe, oparły się na niezbędnym materiale dowodowym, który został w sprawie zebrany i właściwie uzasadniły swoje stanowisko w motywach rozstrzygnięć. Mając wszystko powyższe na uwadze uznać należało, że skarżone decyzje organów administracji są zgodne z obowiązującym prawem brak jest więc podstaw do ich eliminowania z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.