IV SA/Gl 112/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.Z. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie nadzoru sanitarnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. ustanowić radcę prawnego dla skarżącego; 2. odmówić zwolnienia od kosztów sądowych; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi H.Z. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 21 lutego 2013 r., w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika powołując się na okoliczność pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie z dnia 5 marca 2013 r. skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania dla jego czeroosobowej rodziny, którą tworzy wraz małżonką i dwoma małoletnimi córkami, jest dochód z działalności gospodarczej. Dochód ten, w wyniku problemów związanych z kryzysem oraz toczącymi się sprawami karnymi spadł do kwoty około 5 tysięcy złotych miesięcznie. Wnioskodawca dodał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość gruntową o powierzchni 1 ha. Nie posiada przy tym żadnych zasobów pieniężnych i obciąża go zadłużenie, które zabezpieczono hipoteką na nieruchomości "na poziomie 15 mln zł". Ponieważ oświadczenia ujęte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, wezwaniem z dnia 28 marca 2013 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał. W tym zakresie wnioskodawcę wezwano o: - nadesłanie kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przezeń w zakresie działalności gospodarczej za trzy ostatnie miesiące; - udokumentowanie faktu, iż jego małżonka nie uzyskuje dochodu. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzające, iż jest ona osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku lub zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego potwierdzające, iż nie osiągnęła w ostatnim roku podatkowym (2011) dochodu lub nie składała zeznania podatkowego za ten rok; - przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego (zarówno prywatnych jak i związanych z prowadzoną działalnością), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W przypadku, gdyby (np. w związku z zajęciem rachunków) uzyskanie takiego wyciągu nie było możliwe, należy nadesłać zaświadczenie banku informujące o wysokości zajęć, o sposobie ich spłaty oraz o wszelkich innych obciążeniach rachunku w okresie ostatnich trzech miesięcy, w szczególności o środkach wypłaconych na rzecz posiadacza rachunku; - udokumentowanie tytułu prawnego, jaki przysługuje skarżącemu do wykazanych we wniosku nieruchomości (to jest domu o powierzchni 200 m2 i gruntu o powierzchni 1 ha). Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć np. wypis z księgi wieczystej lub kopię stosownego aktu notarialnego. Niezbędne jest nadto sprecyzowanie charakteru posiadanego gruntu (tzn. czy chodzi o grunt budowlany, rolny czy też rekreacyjny); - nadesłanie kopii raportu kasowego obrazującego stan gotówki w kasie prowadzonego przez skarżącego przedsiębiorstwa na koniec ostatniego miesiąca; - udokumentowanie spoczywającego na skarżącym zadłużenia. Wskazano, iż należy w tym celu nadesłać np. umowy zaciągniętych kredytów lub pożyczek wraz z harmonogramami spłat, stosowne tytuły wykonawcze itp.; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego, to jest opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, ogrzewanie, wywóz śmieci, telefony itp.) oraz wydatków na zakup żywności, środków czystości, leczenie, zakup leków, itd. Wskazano, że wydatki z tytułu opłat za tzw. media oraz ponoszone na leczenie i zakup leków powinny zostać nadto udokumentowane stosownymi dowodami wpłaty, fakturami VAT, paragonami itp. Należy także sprecyzować, czy skarżący i jego małżonka są obciążeni w tym zakresie zaległościami płatniczymi, a jeżeli tak - przedłożyć stosowne zaświadczenia bądź inne dokumenty potwierdzające wysokość tych zaległości. W odpowiedzi na powyższe H.Z. nadesłał pismo procesowe, w którym zawarł wyszczególnienie jego wierzycieli hipotecznych (5 podmiotów) wskazując kwoty zabezpieczone hipotekami, w wysokości ogółem 10.363.533,30 zł. Określił również miesięczną wysokość ponoszonych opłat związanych z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości, jako 8.500 zł - za gaz, 4.000 zł - za energię elektryczną, 100 zł - za wywóz śmieci oraz 157 zł - za radio i telewizję, a także 10.000 zł - z tytułu kosztów postępowania komorniczego. Wraz z powyższym pismem wnioskodawca przedłożył zestawienie przychodów i kosztów za styczeń, luty oraz marzec 2013 r., raporty kasowe dotyczące marca 2013 r., zeznania podatkowe za rok 2011 wykazujące dochód w kwocie 205.104,55 zł, wniosek o wydanie aktualnego odpisu z księgi wieczystej złożony w dniu 13 kwietnia 2013 r., a także zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego. Skarżący nie przedstawił natomiast jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby, że jego małżonka nie uzyskuje dochodów ani też nie udokumentował w żaden sposób obciążających go kosztów utrzymania. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku strony należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy uzasadniają uwzględnienie wniosku aczkolwiek tylko w zakresie częściowym. Z oświadczeń H.Z. wynika, że obciąża go bardzo wysokie zadłużenie (co częściowo udokumentował przedkładając zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, potwierdzające fakt zadłużenia - wraz z odsetkami i kosztami postępowania - na kwotę znacznie przekraczającą 2 miliony zł). Zważywszy powyższe uznano za wystarczająco uprawdopodobnione, że opłacenie pełnych kosztów niniejszego postępowania, a w szczególności wydatków jakie mogą wiązać się z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika, mogłoby narazić jego i rodzinę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, a tym samym, że została spełniona przesłanka określona w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Dlatego rozstrzygnięto o ustanowieniu dla skarżącego radcy prawnego. W ocenie rozpoznającego wniosek, za wyborem takiej postaci częściowego prawa pomocy przemawia również fakt, iż skarżący jest osobą pochodzenia chińskiego i - jak podnosił w piśmie z dnia z dnia 21 lutego 2013 r. - choć zasadniczo zna język polski, to może mieć problemy ze zrozumieniem używanych w tym języku prawniczych sformułowań. Tym samym należało przyjąć, że ustanowienie fachowego pełnomocnika niewątpliwie przyczyni się do realizacji przysługującego mu prawa do sądu. Równocześnie uznano, że w sprawie brak jest przesłanek, aby wnioskodawcę zwolnić nadto od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w cytowanym art. 246 §1 p.p.s.a. słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a tym samym rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że jakkolwiek skarżący wykazał, iż zachodzi w jego przypadku przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, to jednak nie zdołał wykazać, aby prawo to mogło mu zostać przyznane w zakresie całkowitym. Po pierwsze, wnioskodawca nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić fakt, iż jego małżonka nie osiąga dochodu. Uniemożliwia to w pełni miarodajną ocenę jego sytuacji materialnej pod kątem wystąpienia przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Należy bowiem podkreślić, że pojęcie "stan majątkowy strony" użyte w art. 252 §1 p.p.s.a. nie jest tożsame z "jej majątkiem", lecz obejmuje swoim zakresem również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, publ.: LEX nr 181557), Po drugie, wnioskodawca w ogóle nie udokumentował wysokości obciążających go bieżących kosztów utrzymania. Bierność procesowa w tym zakresie stanowi niewątpliwie istotny brak, zwłaszcza w kontekście rozmiaru kosztów z tytułu opłat stałych, jakie wyżej wymieniony deklarował w swoim piśmie z dnia 17 kwietnia 2013 r. Skarżący podawał mianowicie, że obciążające go miesięczne wydatki z tytułu opłaty za zużycie prądu to 4.000 zł, z kolei z tytułu opłaty za gaz: 8.500 zł. H.Z. nie wywodził przy tym, aby należności te wiązały się z prowadzoną działalnością gospodarczą, lecz wskazywał, że są one "kosztami utrzymania mieszkania", a tym samym ich bardzo wysoki rozmiar budzić mógł uzasadnione wątpliwości, których usunięcie wymagało przedłożenia stosownych dokumentów. Skarżący nie ustosunkował się do wskazanych wyżej kwestii, pomimo że był o to wyraźnie wezwany w zarządzeniu z dnia 28 marca 2012 r. Tymczasem należy zaakcentować, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Warto dodać, że na obecnym etapie niniejszego postępowania, koszty sądowe sprowadzają się do wpisu od skargi, w wysokości zaledwie 200 zł. Już więc samo zestawienie przywołanej kwoty z dochodem uzyskiwanym przez wnioskodawcę w ostatnim okresie z tytułu prowadzonej działalności, w wysokości 5.474,83 zł (co stanowi średnią z dochodów za styczeń, luty i marzec 2013 r., wykazanych w nadesłanym "zestawieniu przychodów i kosztów") wskazuje, że nie powinna ona przekroczyć jego możliwości płatniczych. Skoro zatem równocześnie nie uprawdopodobnił, aby jego małżonka nie uzyskiwała dochodu i nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów pozwalających na ustalenie wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie rodziny, to nie sposób zgodzić się, aby zasadnym było zastosowanie wobec niego zwolnienia od kosztów, do uiszczenia których jest w sprawie zobowiązany. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.