IV SA/Gl 1121/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi W.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) przyznaje adwokatowi K.H. kwotę 240,00 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu skarżącego. Decyzją nr [...] z dnia [...]r. Burmistrz Miasta M. zobowiązał W.C. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej K.C. do rąk A.C. w okresie od 01.10.2013 r. do 30.09.2014 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...]r. w wysokości 4713,83 zł oraz odsetek wynoszących na dzień wydania decyzji 665,10 zł. Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołał się na brzmienie art.27 ust. 1,1 a, 2 ustawy z dnia 07.09.2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.) nakazujący organowi właściwemu wierzyciela wydanie po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od tej decyzji odwołał się W.C. reprezentowany przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu adwokat K.H., która podniosła, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem art.7,11,77§ 1,80 i 107 k.p.a. Odwołujący wskazał, że organ nie zbadał, czy istniały przesłanki do wydania decyzji przyznającej świadczenia alimentacyjne, nie zgromadził w tej mierze stosownych dokumentów. Wskazał na konieczność zbadania przez organ, czy świadczenia z funduszu zostały prawidłowo przyznane. Dalej strona przywołała obszerny fragment uzasadnienia wyroku tut. Sądu zapadłego w sprawie IV SA/Gl 765/10. Na zakończenie strona wskazał, że nie należycie weryfikowano konto rozrachunkowe, gdyż w tej mierze organ – wydając decyzje w dniu [...]r. - dysponował jedynie oświadczeniem komornika z dnia 18.08.2014 r. oraz oświadczeniem wierzycielki z dnia 15.07.2015 r. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] wydaną m.in.. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji wszczął postępowanie z urzędu w dniu 16.07.2015 r. na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podniósł, że stosownie do brzmienia art. 27 ust. 2 tej ustawy - organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonego wyżej przepisu wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1 ustawy) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2 ustawy). Organ podkreślił, iż decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową, zaś organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Organ zaakcentował przy tym, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na etapie wydawania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Dalej Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest konsekwencją decyzji nr [...] z dnia [...]r. przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz K.C. w kwocie 400 zł miesięcznie w okresie od 01.10.2013 r. do 30.09.2014 r. oraz decyzji [...] z dnia [...]r. zobowiązującej A.C. do zwrotu części otrzymanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 86,17 zł za okres od 01.10.2013 r. do 31.10.2013 r. Organ podkreślił, że łącznie w okresie świadczeniowym wypłacono A.C. kwotę 4800 zł minus zwrot kwoty 86,17 zł, co daje ostateczną kwotę 4713,83 zł świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz K.C. Wskazał, że zaskarżona decyzja określa wysokość należności głównej (4713,83 zł) i odsetek wyliczonych na dzień wydania zaskarżonej decyzji (665,10 zł). Na zakończenie Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem i powinna pozostać w obiegu prawnym. Nadto pouczyło stronę o treści art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący W.C. reprezentowany przez kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu adwokat K.H. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ja poprzedzającej. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mający istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpoznanie poprzez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zarzutów kierowanych względem decyzji Burmistrza Miasta M., a tym samym niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i ich wpływu na decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podobnie jak organ I instancji, nie ustaliło w szczególności, czy istniały przesłanki wydania decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego nr [...] z dnia [...]r., a tym samym nie zweryfikowało, czy istniała podstawa do przyznania i wypłaty świadczeń, albowiem zwrotowi podlegają jedynie świadczenia, które zostały prawidłowo przyznane i wypłacone. Strona skarżąca podniosła, iż organ, powołując się jedynie na funkcjonowanie w obrocie decyzji prawnej przyznającej świadczenie alimentacyjne w żaden sposób nie wykazał spełnienia przez K.C. przesłanek upoważniających do otrzymywania świadczeń alimentacyjnych z funduszu alimentacyjnego, a tym samym brak jest możliwości stwierdzenia, czy decyzja zobowiązująca dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczenia jest prawidłowa. Narusza to przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. W opinii skarżącej organ także nie odniósł się do zarzutu dotyczącego daty na jaką organ I instancji badał stan konta rozrachunkowego nieznanego z miejsca pobytu. W aktach znajduje się jedynie informacja pozyskana od komornika z dnia 18.08.2014 r. oraz oświadczenie wierzycielki z dnia 17.07.2015 r. o braku wpłat ze strony dłużnika alimentacyjnego, podczas gdy decyzja została wydana w dniu [...]r. Nie sposób więc wykluczyć, iż w okresie do dnia wydania decyzji dłużnik dokonał wpłaty w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, ewentualnie bezpośrednio do rąk A.C. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zaprezentowana argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek, bowiem zaskarżone orzeczenie narusza prawo. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. powołało się na treść art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 07.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Kolegium Odwoławcze przy tym nie zauważyło, iż zmienił się stan prawny, albowiem w dniu 18 września 2015 r. weszły w życie przepisy nowelizujące, przyjęte w ustawie z dnia 24.07.2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1302), które w zasadniczy sposób zmodyfikowały zasady dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego przez organ właściwy wierzyciela zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, w tym wyeliminowały wydawanie decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego (na podstawie art. 1 pkt 6 lit. a ustawy nowelizującej uchylono ust. 2 art. 27 omawianej ustawy) oraz przekazały prowadzenie egzekucji tych należności do egzekucji sądowej. Na powyższy skutek nowelizacji wskazano także w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 24.07.2015 r., gdzie wskazano, iż nie będzie już wydawana decyzja administracyjna w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego ani nie będą przeprowadzane czynności konieczne do wszczęcia egzekucji administracyjnej, takie jak wystawienie i przesłanie do administracyjnego organu egzekucyjnego tytułu wykonawczego. Po wprowadzeniu zmian komornik sądowy będzie ściągał od dłużnika alimentacyjnego należności budżetu państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wyegzekwowane od dłużnika kwoty przekazywane będą do wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na wskazany rachunek bankowy organu właściwego wierzyciela jako zwrot należności budżetu państwa. Podstawę przekazania będzie stanowiła przesłana organowi prowadzącemu egzekucję sądową (jest to najczęściej komornik sądowy) przez organ właściwy wierzyciela decyzja przyznająca osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego wraz z informacją o rozpoczęciu jej realizacji i terminie wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego w poszczególnych miesiącach określonych w decyzji (co jest niezbędne do prawidłowego naliczania i dochodzenia wyżej wskazanych należności i odsetek). Zauważyć trzeba, że ustawa nowelizująca z dnia 24.07.2015 r. nie zawiera przepisów przejściowych regulujących kwestię zakończenia, wszczętych przed wejściem w życie nowych przepisów, postępowań administracyjnych w sprawie orzeczenia o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym od momentu wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej brak jest już podstawy do wydawania decyzji administracyjnych w sprawie zwrotu tych należności przez dłużnika alimentacyjnego. Bezspornym jest, że wydanie decyzji administracyjnej mimo braku podstawy prawnej stanowi z kolei kwalifikowane naruszenie przepisów prawa, które skutkuje nieważnością takiej decyzji – art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż wydana przez organ odwoławczy w dniu [...]r., merytorycznie rozstrzygająca sprawę administracyjną co do istoty, decyzja o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wobec uchylenia podstawy prawnej do jej wydania (tj. art. 27 ust.2 ustawy), obarczona jest wadą powodującą jej nieważność. Organ odwoławczy wobec zmiany przepisów dotyczących dochodzenia od dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie miał podstawy do wydania merytorycznej decyzji i winien był uchylić na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. nieostateczną decyzję organu I instancji i umorzyć prowadzone postępowanie jako bezprzedmiotowe. Na skutek zmiany stanu prawnego doszło bowiem do sytuacji gdy przestał istnieć dotychczasowy przedmiot postępowania administracyjnego. Jakkolwiek, w momencie wydania decyzji przez organ I instancji w dniu [...]r. obowiązywał przepis art. 27 ust. 2 omawianej ustawy, niemniej skuteczne wniesienie odwołania do tej decyzji zapobiegło uzyskaniu przez nią waloru ostateczności, co uniemożliwiło jej wykonanie, a postępowanie administracyjne w sprawie było kontynuowane. Z kolei zmiana stanu prawnego przed zakończeniem postępowania odwoławczego uczyniła całe postępowanie administracyjne bezprzedmiotowym, co uzasadniało uchylenie nieostatecznej i niewykonanej decyzji I instancji i umorzenie tego postępowania. W tej sytuacji Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 tej ustawy. Ponadto Sąd uznał, iż nie ma potrzeby odnosić się do zarzutów podnoszonych w skardze. Skoro brak jest aktualnie podstawy prawnej do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, to zarzuty skarżącego nie mogą mieć jakiegokolwiek wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd. Aktualnie bowiem, ewentualne dochodzenie od skarżącego zwrotu wypłaconych na rzecz uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego odbywać się będzie w trybie przepisów o egzekucji sądowej z uwzględnieniem aktualnego brzmienia art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.