IV SA/Gl 1130/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2015 r. sprawy ze skargi J. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta W. decyzją z dnia [...] uznał, że kwoty świadczeń rodzinnych w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 przyznane J.E. w okresie od [...] do [...] na rzecz J. i K. rodz. E. w wysokości [...] zł łącznie stanowią kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w wyniku rozpatrzenia odwołania J.E. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...] nr [...], przyznano stronie prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na rzecz dzieci; J. i K. rodz. E. Pismem z dnia [...] strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczeń rodzinnych przyznanych na rzecz P., J., K. rodz. E. na okres zasiłkowy od dnia [...] do [...]. Organ I instancji decyzją z dnia [...] uchylił w całości decyzję z dnia [...] przyznającą dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na rzecz K. i J. Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie do Kolegium, Kolegium decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. J.E. na powyższą decyzję wniosła skargę do WSA w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 29.10.2013r. sygn. akt. IV SA/G1 1000/12 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta W. Organ I instancji decyzją z dnia [...] umorzył postępowanie w sprawie weryfikacji prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Pismem z dnia [...] zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Następnie decyzją wydaną w niniejszym postępowaniu organ I instancji uznał, że kwoty świadczeń rodzinnych w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 przyznane J.E. w okresie od [...] do [...] na rzecz J. i K. rodz. E. w wysokości [...] zł łącznie stanowią kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. W przedmiotowej sprawie będą więc miały zastosowanie przepisy obowiązujące przed dniem wejścia w życie przedmiotowej ustawy. W związku z tym podkreślił, że zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; Następnie organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji prawidłowo uznał, iż w przypadku strony zachodzi sytuacja określona w art. 30 ust.2 pkt. 2 w/w ustawy; tj. świadczenia rodzinne zostały przyznane i wypłacone na postawie świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W tym zakresie organ podniósł, że strona zarówno we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami jak i też w decyzji przyznającej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne między innymi o uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pomimo powyższego, strona nie poinformowała organu I instancji o utracie zatrudnienia przez jej małżonka w firmie A i rozpoczęciu od dnia [...] zatrudnienia w firmie B Sp. z o.o. jak i też o uzyskaniu przez męża diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych. W konsekwencji biorąc pod uwagę dochód utracony jak i uzyskany męża strony jak i wysokość diet z tytułu zagranicznej podróży służbowej, dochód rodziny strony w okresie od [...] do [...] wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę uprawniającą stronę do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego. Strona nie spełniała warunków uprawniających ją do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dzieci J. i K. rodz. E. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J.E. podniosła zarzut, że w sprawach dotyczących rozpoznania wniosku o zasiłek rodzinny, ustawodawca nie uwzględnił diet wypłacanych kierowcom. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast według art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe kryteria, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku strony zachodzi sytuacja określona w przepisie art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, według stanu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011, Nr 205, poz. 1212), tj. że świadczenia rodzinne zostały przyznane i wypłacone na postawie świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Uzasadniając powyższe organ odwoławczy – podobnie jak i organ I instancji - wskazał, że skarżąca nie poinformowała organu I instancji o utracie zatrudnienia przez jej małżonka w firmie A i o rozpoczęciu zatrudnienia w firmie B Sp. z o.o. jak też o uzyskaniu przez jej męża diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych. W konsekwencji - biorąc pod uwagę dochód utracony jak i uzyskany męża skarżącej i wysokość diet z tytułu zagranicznej podróży służbowej, organ stwierdził, że dochód rodziny skarżącej w okresie od [...] do [...] wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę uprawniającą stronę do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego. W związku z tym stwierdził, że skarżąca nie spełniała warunków uprawniających ją do pobierania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na dzieci J. i K. rodz. E. Organ odwoławczy utrzymał zatem w mocy decyzję organu I instancji, w której nie wskazano, czy w niniejszej sprawie przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło w wyniku uwzględnienia samego tylko dochodu utraconego i uzyskanego z powodu utraty a następnie podjęcia zatrudnienia przez męża skarżącej, czy do przekroczenia tego kryterium doszło dopiero w wyniku uwzględnienia wysokości diet z tytułu zagranicznej podróży służbowej męża skarżącej. Przedstawione przez organ zestawienia kwot również nie dają odpowiedzi na powyższe pytanie. Natomiast miało to szczególnie istotne znaczenie, gdyż w razie gdyby o przekroczeniu kryterium dochodowego zadecydowało dopiero doliczenie diet z tytułu podróży służbowych, to na organie spoczywał obowiązek wskazania, dlaczego przyjął w tej sprawie odmienną ocenę prawną niż w decyzji z dnia [...] o umorzeniu postępowania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych. Podkreślenia bowiem wymagało, że akta administracyjne zawierają decyzję organu I instancji z dnia [...] o umorzeniu postępowania w sprawie świadczeń nienależnie pobranych, dotyczącą świadczeń rodzinnych przyznanych skarżącej na mocy decyzji z dnia [...], w tym dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2010/2011 na P.E. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że powziął wątpliwość, czy diety z tytułu zagranicznej podróży służbowej, podlegają wliczeniu do dochodu rodziny w oparciu o przepis art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast w zakresie możliwości zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ podniósł, że świadczenia są pobrane nienależnie w przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Podkreślił przy tym, że przemilczenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tylko wówczas rodziłoby skutek z art. 30 ust. 2 pkt 2, gdyby organ stwierdził, że stronie znane były odpowiednie przepisy prawa. Dodał, że nie można mówić o świadomym wprowadzeniu organu w błąd, jeśli strona nie była świadoma prawnego znaczenia określonych faktów. Ponadto podkreślił, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że Państwo E. od początku mieli przekonanie, iż diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych nie podlegają wliczeniu do dochodu, zatem nie zachodzi przesłanka zawinionego wprowadzenia organu w błąd, ponieważ z uwagi na rozbieżną linię orzeczniczą oraz rozbieżne interpretacje przepisów o dietach, strony mogły powziąć przekonanie o braku konieczności udzielenia informacji organowi o uzyskanych dietach. W decyzji wydanej w niniejszej sprawie organ – w sposób diametralnie różny wskazał, że strona nie poinformowała o dochodach męża wynikających z otrzymanych diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych i że trudno uznać, iż mogła być nieświadoma obowiązku zgłoszenia kwoty diet do organu wypłacającego świadczenia. W konsekwencji przyjął, że są podstawy do zastosowania art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pomimo tak daleko idących rozbieżności pomiędzy oceną prawną przyjętą w obydwu tych decyzjach, organ nie wskazał przyczyn tego stanu rzeczy. Podobnie organ odwoławczy – rozpoznając odwołanie od tej decyzji – pominął uzasadnienie w powyższym zakresie. Co więcej – nie wypowiedział się co do zarzutu odwołania, że organ I instancji decyzją z dnia [...] (którą zawierają akta administracyjne k. 121) umorzył już postępowanie dotyczące ustalenia kwoty nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na rzecz J. i K.E., przyznanego decyzją z dnia [...], a więc że umorzył postępowanie co do tych samych świadczeń, których dotyczy decyzja wydana w niniejszej sprawie. Wobec tego, przy rozpoznaniu sprawy doszło do naruszenia art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego nie zostały bowiem przedstawione ustalenia i oceny prawne dotyczące wyżej wymienionych, istotnych w sprawie kwestii. Wobec stwierdzonych uchybień, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.