IV SA/Gl 1133/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008r . sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 15 i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego stwierdził nienależną wypłatę zaliczki alimentacyjnej za okres od [...] do [...] w kwocie głównej [...] zł na rzecz L.G., zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranych kwot zaliczki alimentacyjnej oraz wskazał, że odsetki ustawowe nalicza się do dnia całkowitej spłaty należności głównej. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dniu [...] strona poinformowała organ pierwszej instancji, iż od dnia [...] podjęła zatrudnienie. Po przeliczeniu dochodu rodziny strony okazało się, że wynosi on [...] zł miesięcznie i przekracza kwotę [...] zł. Z tego też powodu stronie przysługuje zaliczka alimentacyjna w wysokości [...] zł a nie w wysokości [...] zł miesięcznie. W następstwie wznowienia postępowania przyznano stronie decyzją z dnia [...] zaliczkę alimentacyjną w wysokości [...] zł. Z tego też powodu zaistniała konieczność zwrotu wypłaconej różnicy między kwotą wypłaconą, a kwotą określoną w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, jako stanowiącą kwotę nienależnie pobraną. Odwołanie od tej decyzji wniosła strona, która wyraziła niezadowolenie z niej. W motywach odwołania podniosła, że organy administracji w sposób wadliwy interpretują przepisy prawa, ponieważ jej zdaniem podwyższona zaliczka alimentacyjna przysługuje, gdy dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 50 % kwoty [...] zł. Z tego też powodu, pomimo podjęcia zatrudnienia, spełnia wymogi do otrzymywania podwyższonej zaliczki alimentacyjnej. Na potwierdzenie swojego stanowiska przedstawiła wyciąg ze strony internetowej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz stanowisko zamieszczone w wyjaśnieniach przez Gazetę Wyborczą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw przebieg dotychczasowego postępowania, jak również przywołał stan faktyczny w sprawie. Następnie organ wskazał, że organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] przyznającej L.G. (H.) zaliczkę alimentacyjną, a decyzją z dnia [...] uchylił wcześniejszą decyzję z dnia [...] i przyznał zaliczkę od [...] do [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. W dalszej części uzasadnienia organ ten przedstawił unormowania prawne dotyczące przyznania zaliczki alimentacyjnej w tym unormowania dotyczące dochodu uzyskanego i doszedł do przekonania, że do dochodu uzyskanego przez stronę w [...] r. należy doliczyć dochód za pierwszy pełny przepracowany miesiąc to jest za [...]. W świetle przedstawionych rozważań organ odwoławczy uznał, że strona pobrała nienależne świadczenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej w okresie od [...] do [...] w kwocie [...] zł. Nadto organ ten poinformował stronę o możliwości umorzenia nienależnie pobranego świadczenia i wskazał, że jest to uzależnione od sytuacji dochodowej i rodzinnej strony. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniosła L.G. W skardze tej wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również przywołała analogiczną argumentację do tej, jaką zamieściła w swoim odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca ponownie podniosła, że art. 7 ust. 2 wyraźnie mówi o dochodzie na osobę w rodzinie, zatem w sprawie dotyczącej przyznania podwyższonej zaliczki alimentacyjnej, organy administracji winny brać pod uwagę także dochód na osobę w rodzinie. W przypadku wprowadzenia takiego rozwiązania spełnia wymogi do otrzymania podwyższonej zaliczki, a rozstrzygnięcia organów administracji wydane są z naruszeniem przepisów prawa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, jaką zaprezentowało w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesiona skarga musiała zostać uwzględniona, jednakże z innych powodów niż zostały przywołane w skardze. W pierwszej kolejności przyjdzie przywołać stan prawny obowiązujący w zakresie objętym przedmiotem sprawy. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z tą ustawą, a także przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Stosownie do postanowień art. 15 wyżej wymienionej ustawy osoba, która pobrała nienależną zaliczkę alimentacyjną obowiązana jest do jej zwrotu. Natomiast art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zawiera analogiczne rozwiązanie dotyczące świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego, a nadto zawiera unormowania dotyczące określenia przesłanek pozwalających uznać dane świadczenie za nienależnie pobrane. Zgodnie z nim za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania, jak również świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Według art. 32 ust. 1 tej ustawy organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, a po myśli ust. 2 tego przepisu w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Z treści przywołanych przepisów wynika, że ustawodawca wprowadził szczególny tryb dotyczący weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych w sprawach dotyczących zaliczek alimentacyjnych. Kierując się brzmieniem art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zawierającym podwójne odesłanie w sprawach tych zastosowanie mają przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz Kodeksu postępowania administracyjnego. Z uwagi na to, że art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przepisem szczególnym względem postanowień Kodeksu postępowania administracyjnego jest on stosowany w pierwszej kolejności przed rozwiązaniami zamieszczonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z tego też powodu zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji możliwa jest w pierwszej kolejności w tych przypadkach, które są przewidziane w tym przepisie, a zatem także wówczas, gdy osoba pobierze nienależne świadczenie. Natomiast uruchomienie trybów nadzwyczajnych weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej, przewidzianych postanowieniami Kodeksu będzie możliwe jedynie wówczas, kiedy zaistnieje przesłanka nie objęta normą prawną zamieszczoną w art. 32 w związku z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych w powiązaniu z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Po wydaniu decyzji o zmianie lub uchyleniu ostatecznej decyzji przyznającej zaliczkę alimentacyjną organ administracji uruchamia kolejne postępowanie zmierzające do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, w ostatniej kolejności podejmuje rozstrzygnięcie dotyczące odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Należy zauważyć, że każde z tych postępowań jest odrębną procedurą, w trakcie której organ zobowiązany jest zwracać uwagę na inne aspekty. Z treści przywołanych przepisów wynika, że żądanie zwrotu nienależnego świadczenia możliwe jest jedynie we wskazanym trybie, co zarazem oznacza, że nie jest możliwe domaganie się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w tych przypadkach, w których organ administracji dokona weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej w innym trybie. Konsekwencją tego jest to, że uchylenie decyzji przyznającej świadczenie w następstwie wznowienia postępowania nie daje podstaw do żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Za takim ujęciem przemawia fakt, że wznowienie postępowania jest wykorzystywane we wszystkich tych przypadkach, w których nie występuje pobranie nienależnego świadczenia. Przeprowadzone rozważania mają istotne znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, ponieważ organ pierwszej instancji po uzyskaniu wiadomości o zatrudnieniu skarżącej oraz uzyskiwaniu przez nią dodatkowego dochodu, postanowieniem z dnia [...] wznowił postępowanie w sprawie decyzji z dnia [...] przyznającej L.G. zaliczkę alimentacyjna na rzecz córki S.G., a następnie decyzją z dnia [...] uchylił wskazaną powyżej decyzję i przyznał jej zaliczkę w wysokości [...] zł. Zatem dla weryfikacji ostatecznej decyzji administracyjnej wykorzystał nie instrument przewidziany postanowieniami art. 32 oraz art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, lecz instytucję zamieszczoną w Kodeksie postępowania administracyjnego. Jak zostało to ustalone powyżej w ramach analizy stanu normatywnego przeprowadzenie weryfikacji decyzji administracyjnej w oparciu o unormowania zamieszczone w Kodeksie postępowania administracyjnego nie daje podstaw do uruchomienia nowego postępowania zmierzającego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W tej sytuacji do rozważenia pozostaje kwestia, czy ewentualnie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej, czyli z wystąpieniem przesłanki przewidzianej treścią art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej, ponieważ z wydaniem decyzji z rażącym naruszeniem prawa spotykamy się wówczas, gdy naruszenie to jest ewidentne i nie wymaga wykładni obowiązujących przepisów prawa, a w rozpatrywanej sprawie z tego typu sytuacją Sąd się nie spotkał, ponieważ wybór trybu prowadzonego postępowania uzależniony jest od zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Oznacza to, że również druga przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji nie występuje, ponieważ obowiązujące przepisy prawa przewidują możliwość żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (zaliczki alimentacyjnej), jednakże wymagają od organu administracji przestrzegania odpowiedniego trybu dochodzenia do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Skoro brak jest podstaw do uruchomienia takiego postępowania to tym samym wyczerpana została przesłanka uwzględnienia skargi przewidziana treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, że Sąd będąc związany możliwością kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji podejmowanych w ramach tego postępowania nie był uprawniony do badania legalności innych rozstrzygnięć podejmowanych w innych postępowaniach. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu pierwszej instancji, który winien podjąć działania przewidziane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz kierując się wskazaniami i naprowadzeniami zamieszczonymi w niniejszym wyroku do zakończenia uruchomionego przez siebie postępowania. Sąd po myśli art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. SW