IV SA/Gl 1136/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2008 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta C. Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w C., na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135 poz. 950), po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r. postanowił odmówić przyznania J. M. zasiłku celowego na [...] i [...]. W uzasadnieniu wskazał, że dochód wyżej wymienionego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z [...] r. wyniósł [...] zł. i przekroczył kryterium ustawowe osoby [...] gospodarującej wynoszące [...] zł. Z dochodu potrącana była kwota po [...] zł. z tytułu [...]. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów pomniejszonych o miesięczne obciążenia podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składkę na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wobec tego od dochodu nie ma możliwości odliczenia kwot [...]. Na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobom i rodzinom, które nie spełniają kryterium dochodowego może być przyznany zasiłek celowy specjalny, który nie podlega zwrotowi lub – na podstawie art. 41 pkt 2 - zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z dokumentacji wynika, że J. M. w [...] r. ponosił opłaty; z tytułu [...] - [...] zł., za [...] zł., za [...] zł., za energię elektryczną [...] zł., za opał [...] zł., tj. łącznie [...] zł. Analiza dochodów i wydatków wskazuje, że po potrąceniach komorniczych w kwocie [...] zł. i poniesieniu bieżących kosztów utrzymania mieszkania, pozostawała mu kwota [...] zł. na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Wobec tego w okresie składania wniosku tj. w [...] r. nie występowały szczególnie uzasadnione okoliczności, przemawiające za przyznaniem pomocy. Natomiast dochód J. M. z [...] r. wyniósł [...] zł. przy obowiązującym kryterium dochodowym w kwocie [...] zł. Z renty potrącana była kwota [...] zł. z tytułu [...], a stałe miesięczne wydatki wynosiły; [...] - [...] zł., opłata za [...] - [...] zł., za [...] – [...] zł., za [...] – [...] zł., [...] za [...]– 50 zł., [...] - [...] zł. Ponadto organ podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W odwołaniu z dnia [...] r. J. M. zarzucił, że przy wydaniu decyzji nie uwzględniono wszystkich ponoszonych przez niego wydatków, a także potrzeb [...] oraz [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. Nr 79, poz. 856 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Decyzja dotycząca przyznania zasiłku celowego, specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku specjalnego zwrotnego jest z mocy prawa decyzją podejmowaną w granicach uznania administracyjnego, polegającego na możliwości dokonania przez organ I instancji wyboru jednego z kilku dopuszczalnych przez ustawę rozwiązań, po dokonaniu ustaleń stanu faktycznego i jego oceny. Wyznacznikami przyznania świadczenia są z jednej strony – sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony możliwości finansowe organów pomocy społecznej (por. wyrok NSA z 12 stycznia 1994 r. sygn. akt ISA 1649/93). W rozpatrywanej sprawie ustalono, że miesięczny dochód J. M. w [...] r. wyniósł [...] zł., natomiast wydatki bieżące z uwzględnieniem kosztów [...] wyniosły [...] zł. Ponadto z [...] była kwota [...] zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – w [...] r., dochód J. M. wynosił [...] zł., a łączna suma wydatków na bieżące i najbardziej niezbędne potrzeby wyniosła [...] zł. z uwzględnieniem kosztów związanych z zakupem [...]. W wyniku analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wysokości wydatków z [...] r. organ odwoławczy uznał, że w sytuacji J. M. nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek motywujący przyznanie pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Dochód strony zarówno w lipcu 2005 r., jak i w maju 2007 r. znacznie przekraczał kryterium dochodowe, które poprzednio wynosiło 461 zł., natomiast obecnie wynosi [...] zł. w przypadku osoby [...] gospodarującej. Ponadto suma miesięcznych wydatków w [...] r. wynosiła [...] zł., a składnikami tych wydatków były; [...] zł., rachunek za [...] zł., [...] za [...] zł. Wydatki te nie stanowią niezbędnych potrzeb bytowych. Jeśli strona ocenia swoją sytuację jako bardzo ciężką, nieuzasadnione jest obciążanie niedużego budżetu domowego [...]. W związku z powyższymi ustaleniami organ odwoławczy stwierdził, że J. M. jest w stanie zaspokoić najbardziej niezbędne potrzeby z posiadanych przez siebie środków. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, J. M. wniósł o jej uchylenie. Podniósł zarzut błędnej interpretacji pojęcia niezbędnych potrzeb życiowych przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Podkreślenia bowiem wymagało, że na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis art. 39 ust. 2 tej ustawy określa, że w szczególności świadczenie powyższe może być przyznane na pokrycie części lub całości kosztów zakupu opału. Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego przysługuje w razie spełnienia określonego w tym przepisie kryterium dochodowego, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Według zaś art. 7 pkt 5 cytowanej ustawy, pomocy społecznej udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu niepełnosprawności. Ponadto dodać należało, że na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź też zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Rozstrzygnięcie co do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego – z uwagi na jego uznaniowy charakter – jest uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że miesięczny dochód J. M. w [...] r. wyniósł [...] zł., natomiast wydatki bieżące z uwzględnieniem kosztów [...] - [...] zł. Ponadto z [...] była kwota [...] zł. z tytułu [...]. Kryterium dochodowe wynosiło [...] zł. Natomiast w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – w [...] r., dochód wyżej wymienionego wynosił [...] zł. i przekroczył kryterium dochodowe tj. [...] zł., przy czym suma wydatków na bieżące potrzeby stanowiła kwotę [...] zł., z uwzględnieniem kosztów związanych z zakupem [...]. W wyniku analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, organ pierwszej instancji uznał, że w sytuacji J. M. nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek przemawiający za przyznaniem pomocy na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W ramach kontroli przez Sąd zgodności z prawem rozstrzygnięcia organu - podkreślenia wymagało, że w świetle przytoczonych ustaleń trafna była powyższa ocena organu, przyjęta jako podstawa odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na [...] i uiszczenie opłaty za [...]. W związku z tym prawidłowe było także rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który przyjął, że należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu organu pierwszej instancji i w konsekwencji utrzymał w mocy powyższą decyzję. Przeprowadzając kontrolę w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto nie stwierdzono przekroczenia granic uznania administracyjnego, które ma zastosowanie przy podejmowaniu decyzji w zakresie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Uwzględnione zostały bowiem wszystkie okoliczności sprawy, a więc przede wszystkim została przeprowadzona ocena co do tego, czy wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za przyznaniem zasiłku celowego, pomimo, że dochód J. M. przekroczył kryterium ustawowe. Zgodnie bowiem z art. 41 pkt 1 w związku z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zakres stosowania zasiłku celowego specjalnego jest bardzo ograniczony w stosunku do innych świadczeń pomocy społecznej. Zasadność przyznania bądź odmowy przyznania tego świadczenia, w bezpośredni sposób zależy nie tylko od tego, w jakim stopniu podstawowe potrzeby w ogólności – mogą zostać zaspokojone z własnych środków wnioskodawcy, ale przede wszystkim od wystąpienia szczególnych okoliczności, w związku z którymi konieczne jest udzielenie wsparcia pomimo przekroczenia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 stycznia 2006 r. wyraził pogląd, że przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób nie mogący budzić wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. (wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05, LEX nr 194414). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela przytoczony wyżej pogląd. Podobnie jak i wielokrotnie wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zapatrywanie, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. (wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 272/07, LEX nr 328249). Bezzasadny był zatem zarzut skargi dotyczący przyczyn odmowy przyznania zasiłku celowego. Nie tylko bowiem okoliczność, że wniosek o przyznanie pomocy społecznej dotyczy potrzeby z zakresu niezbędnych potrzeb bytowych, ma znaczenie dla rozstrzygnięcia tego wniosku. Analizie podlegają bowiem pozostałe przesłanki, omówione w powyższych rozważaniach, które zostały także wskazane w uzasadnieniach obydwu decyzji. Jak już była o tym mowa, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę, nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie naruszyły przepisów prawa materialnego tj. wyżej cytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.