IV SA/Gl 1138/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi D.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w toku postępowania wszczętego wnioskiem D.G. złożonym dnia [...], Prezydent Miasta C., na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 39 i art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) odmówił przyznania D.G. świadczenia w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za energię, gaz i wodę. Decyzja powyższa była trzecią, wydaną w sprawie z wniosku D.G., bowiem wcześniejsze rozstrzygnięcia uchylane zostały przez organ odwoławczy ze względu na uchybienia proceduralne, w szczególności, co do sytuacji faktycznej strony i jej rodziny. Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. uchylające kolejne orzeczenia Prezydenta Miasta C. nie były skarżone przez stronę postępowania. W uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji odniesiono się do ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawczyni wskazując, iż D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci a dochód jej rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli [...] wyniósł [...] zł i był niższy niż kryterium dochodowe. Uznano nadto wystąpienie przesłanki w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. W toku prowadzonego postępowania kryterium dochodowe zostało przekroczone, gdyż dochód rodziny w okresie od [...] do [...] wynosił kolejno [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Przy obliczaniu dochodu organ odmówił mocy dowodowej zaświadczeniu wystawionemu przez biuro rachunkowe, a przyznał taki walor dokumentowi wystawionemu przez organ skarbowy. Uzyskany dochód w [...] przez męża wnioskodawczyni z tytułu działalności gospodarczej organ na podstawie art. 8 ust. 5 pkt 1 b ustawy o pomocy społecznej rozliczył na dwanaście miesięcy [...]. W dalszej kolejności organ wskazał, że D.G. w dniu [...] zgodnie z art. 50 K.p.a. została wezwana do uzupełnienia dokumentacji w sprawie toczącego się postępowania, zaś pismem z dnia [...] ponownie wezwana do złożenia wyjaśnień. Została również poinformowana, że Ośrodek wystosował pisma do instytucji w celu zebrania dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji administracyjnej. Ponadto Prezydent podkreślił, że rachunki skarżąca przesłała do organu w dniu [...]. Ustalono, że rachunek z PGNIG na kwotę [...] zł z terminem płatności [...] został zapłacony w dniu [...], zaś faktura z [...] Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji na kwotę [...] zł z terminem płatności na dzień [...] została zapłacona w dniu [...]. Reasumując organ stwierdził, że wnioskowana potrzeba w postaci opłacenia rachunków za energię, gaz i wodę została przez skarżącą zaspokojona we własnym zakresie, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Od powyższej decyzji oraz szeregu innych D.G. wniosła odwołanie. Wskazała, że decyzje organu odwoławczego, w tym zaskarżona, są niezgodne ze stanem faktycznym oraz zawierają argumentację sprzeczną z prezentowaną we wcześniejszych decyzjach. Zarzuciła organowi popełnienie błędów proceduralnych oraz błędną ocenę materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przywołało regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Kolegium wskazało również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ odwoławczy przytoczył również treść art. 39 ustawy oraz stwierdził, że wymogi formalne wymagane do otrzymania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione, gdyż dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny wynoszącego 1.755 zł oraz występuje dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Zaznaczył jednak, że zasiłek celowy, zasiłek celowy specjalny i zasiłek celowy zwrotny przyznawane są w ramach uznania administracyjnego, w oparciu o sytuację świadczeniobiorcy i niezbędne potrzeby bytowe oraz o możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Wyznacznikami przyznania świadczenia są sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany oraz możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Kolegium stwierdziło, że potrzeba w postaci opłacenia rachunków za energię, gaz i wodę została przez stronę zabezpieczona we własnym zakresie. W związku z tym przyznanie pomocy nie jest możliwe ponieważ potrzeba ta została już przez skarżącą zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym nie stanowi potrzeby niezbędnej w rozumieniu art. 3 ust. 1 tej ustawy. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Kolegium stwierdziło również, że skarżąca mogła wnieść zażalenie w trybie art. 37 § 1 K.p.a. w przypadku uznania, że sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. zakwestionowała łącznie 18 decyzji wydanych przez organ odwoławczy, w tym wydaną w niniejszej sprawie. Podkreśliła, że wniosek o przyznanie pomocy został przez nią dawno złożony, a postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, co doprowadziło do zaspokojenia tych potrzeb przez stronę bez udziału środków pomocowych kosztem innych "wierzytelności". Z tego powodu niektóre ze zgłoszonych przez nią potrzeb już się zdezaktualizowały, co zostało uznane przez organy za "fakt rozstrzygający". Ponadto zarzuciła, iż decyzje wydane przez organ odwoławczy, w tym wydana w niniejszej sprawie, pozostają w sprzeczności z motywami decyzji organu odwoławczego wydawanymi w toku postępowania i świadczą o niespójności oceny sytuacji faktycznej. Wniosła również o rozpatrzenie jej sprawy zgodnie ze stanem istniejącym w chwili składania wniosków o przyznanie pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uchylał wcześniejsze decyzje ze względu na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, co nie oznaczało że w tych decyzjach Kolegium orzekło o prawie strony do świadczeń. Kolegium powtórzyło, że wnioskowana potrzeba została przez stronę zaspokojona przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Gdy więc zgłoszona potrzeba w dacie orzekania przez organ już nie występuje, to nie można uznać, że stanowi niezbędną potrzebę w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania stwierdziło, że odwołanie od decyzji organu I instancji wpłynęło do Kolegium w dniu [...], natomiast postanowieniem z dnia [...] wyznaczyło nowy termin załatwiania sprawy do dnia [...]. Zaskarżona decyzja została wydana z zachowaniem terminu wskazanego, tj. w dniu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz.270) zwanej dalej p.p.s.a. wynika natomiast, że tylko w przypadku, gdy kontrolowany akt narusza prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy, bądź to narusza prawo dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie narusza przepisy postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy sad administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności działania organów administracji publicznej dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w ramach przyznanych mu kompetencji uznał, że skarga nie może być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w rozumieniu przywołanego wyżej art. 145 § 1 p.p.s.a. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Po myśli art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy służyć może w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca zwróciła się o pomoc finansową na zakup środków czystości, co może być traktowane, jako cel pomocy społecznej. Jej dochód, w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłku celowego odpowiadał kryterium dochodowemu, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe wskazywałoby na spełnienie wymaganych dla realizacji wniosku przesłanek. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie można jednak pominąć celu, jakiemu służyć mają środki finansowe przeznaczone na wsparcie osób najuboższych. Art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy, realizujący konstytucyjną zasadę pomocniczości, określa pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wynika z powyższej regulacji bezwzględną przesłanką przyznania środków z pomocy społecznej, oprócz spełnienia kryterium dochodowego, jest brak możliwości samodzielnego przezwyciężenia danej sytuacji przez wnioskującego o wsparcie. Z tych więc względów słusznym było ustalenie dokonane w toku prowadzonego postępowania, co do tego, czy zgłoszona przez skarżącą w jej wniosku potrzeba była nadal potrzebą niezaspokojoną. Samodzielne przezwyciężenie trudnej sytuacji, w jakiej wnioskodawca znalazł się w chwili wystąpienia o zasiłek celowy, zgodnie z przywołanymi powyżej regulacjami, odbiera możliwość dofinansowywania z tego tytułu strony. Zaspokojenie potrzeby przez stronę z jej własnych środków nie uzasadnia udzielenia na ten cel środków z pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 sierpnia 20102r. sygn. akt IV SA/Gl 1149/11), a wnioskowana potrzeba mogła być zaspokojona z środków pochodzących z budżetu rodziny mimo spełnienia kryterium dochodowego w chwili składania wniosku. Tymczasem skarżąca sama przyznaje w złożonej skardze, iż potrzeby swoje zaspokoiła ze względu na długotrwałość postępowania administracyjnego w obawie, by nie popaść w zwłokę w płatności za pobierane media. Twierdzenie to w pełni pokrywa się z ustaleniami organów, a zatem przyjąć należy ten fakt, jako bezsporny. Zwrócić należy jednocześnie uwagę, iż skarżąca nie wskazała, by środki na pokrycie swoich potrzeb pochodziły ze źródeł poza jej budżetem domowym. Opisała wyłącznie, iż zapłaty za energię, wodę i gaz dokonała kosztem innych płatności ("wierzytelności"), co oznacza, iż przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, było możliwe do pokonania w jej rodzinie przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości. Pomoc społeczna jest instrumentem polityki społecznej o ściśle określonym celu. Jest to instytucja o charakterze subsydiarnym i ma za zadanie jedynie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiając im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie jest to natomiast źródło służące dofinansowywaniu budżetu domowego w każdym przypadku niezaspokojonych potrzeb rodziny w celu polepszenia ich sytuacji materialnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż w przypadku, gdy aktualna w chwili sygnalizowania we wniosku o wsparcie ze środków pomocy społecznej potrzeba w toku prowadzonego postępowania administracyjnego zostanie pokryta przez stronę z własnych środków brak jest podstaw do przyznania na żądany cel zasiłku celowego. Nie można zatem przypisać organom rozpoznającym sprawę uchybień skutkujących koniecznością uwzględnienia skargi. Odnosząc się do zgłaszanych w skardze zarzutów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł sprzeczności w stanowisku organu odwoławczego prezentowanym w toku postępowania poprzedzającego zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy uchylając kolejne decyzje organu I instancji nie rozstrzygał kwestii przyznania skarżącej żądanego zasiłku a wręcz przeciwnie, stwierdzał uniemożliwiające załatwienie sprawy braki w postępowaniu dowodowym nakazując wyjaśnienie szeregu istotnych w tym zakresie kwestii. Natomiast kwestionowanie czasu trwania postępowania na obecnym etapie postępowania nie mogło zostać uznane za naruszenie prawa w rozumieniu art. 145 § 1 p.p.s.a. Zważyć przyjdzie, iż skarżącej przysługiwały środki odwoławcze w postaci skargi do sądu administracyjnego od decyzji wydawanych przez organy II instancji, z czego nie skorzystała. Nadto mogła wystąpić ze skargą na bezczynność lub przewlekłość prowadzenia postępowania w jego toku, czego również nie dokonała. Z powyżej przedstawionych względów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.