IV SA/Gl 1142/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną po kilkakrotnym rozpatrywaniu wniosku D.G.z dnia 26 czerwca 2009 r., Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 39 i art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania D.G. świadczenia w postaci zasiłku celowego na dofinansowanie do kolonii letnich dla syna C. G. W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepisy regulujące zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Następnie wskazał, że w toku postępowania ustalono, że D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Dochód rodziny strony z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli z maja 2009 r. wyniósł 1.037 zł i był niższy niż kryterium dochodowe dla rodziny, a jednocześnie występowała przesłanka w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. Natomiast w toku dalszego postępowania nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego wynoszącego 1755 zł, gdyż dochód rodziny w okresie od października do grudnia 2010 r. wynosił kolejno 5.376,07 zł, 4.886,07 zł oraz 5.866,07 zł. W dalszej kolejności organ stwierdził, że z pisemnego oświadczenia strony z dnia [...] r. wynika, że kwota na wyjazd została pożyczona od babci, a więc wnioskowana potrzeba została przez stronę zaspokojona we własnym zakresie, wobec czego nie można jej było uznać za niezbędną. Organ podkreślił, że konieczność spłacenia pożyczki uzyskanej od babci nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej oraz celu pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). W odwołaniu, które dotyczyło kilkunastu decyzji, strona nie zakwestionowała wyraźnie ustaleń organu pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Zarzuciła natomiast generalnie organowi popełnienie błędów proceduralnych oraz błędną ocenę materiału dowodowego. Nadto zarzuciła, że należy brać pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili złożenia wniosku oraz wskazała na trzyletni okres rozpoznawania wniosków. Decyzją z dnia [...]r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). Wskazał również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Przytoczył także treść art. 39 ustawy. Następnie stwierdził, że wymogi formalne wymagane do otrzymania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione, gdyż dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny wynoszącego 1.755 zł oraz występuje dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Zaznaczył jednak, że zgłoszona przez stronę potrzeba w postaci opłacenia kosztów pobytu na kolonii letniej jej syna została przez nią zaspokojona we własnym zakresie (kwota potrzebna na wyjazd została pożyczona od babci), a tym samym nie stanowi niezbędnej potrzeby w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ zaznaczył, że zasiłek celowy przyznawany jest z przeznaczeniem na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowej, a nie na refundację poniesionych już przez stronę kosztów wyjazdu dziecka na kolonie. Kolegium stwierdziło, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Wskazało również, że strona mogła wnieść zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a. w przypadku uznania, że sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. zakwestionowała kilkanaście decyzji wydanych przez organ odwoławczy, w tym wydaną w niniejszej sprawie. Stwierdziła, że decyzje te dotyczą spraw podobnych, natomiast sposób ich rozpatrywania świadczy o celowym przedłużaniu postępowania przez organy. Podkreśliła, że spowodowało to konieczność zaspokojenia potrzeb życiowych, których dotyczyły wnioski kosztem innych jej wierzytelności, a okoliczność zaspokojenia tych potrzeb organy orzekające uznały za rozstrzygającą. Zdaniem skarżącej takie działanie podważa zaufanie obywatela do organów państwa, a pomoc społeczna staje się iluzoryczna. Podniosła także, że wymienione w skardze decyzje przeczą uprzednio wydanym przez Kolegium decyzjom. Wobec tego skarżąca wniosła o rozpatrzenie jej wniosków zgodnie ze stanem istniejącym w chwili ich składania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uchylał wcześniejsze decyzje ze względu na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, co nie oznaczało, że w tych decyzjach Kolegium orzekło o prawie strony do świadczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania D.G. zasiłku celowego na dofinansowanie do kolonii letnich dla syna C. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnoszącego o taki zasiłek przesłanek do jego przyznania. Ponadto spełnienie przez wnioskodawcę warunków ustawowych, zarówno co do kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jak i w zakresie wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 1-15 tej ustawy, nie jest równoznaczne z obowiązkiem przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Orzekając w przedmiocie przyznania zasiłku celowego organ ma bowiem obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy społecznej. Przyznanie bądź odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia, ze względu na jego uznaniowy charakter, uzależnione jest zatem dodatkowo od oceny organu dokonanej w ramach art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z kolei w myśl art. 3 ust. 4 cyt. ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przechodząc zatem do rozstrzygnięcia w kwestii przyznania zasiłku celowego istotne znaczenie miało ustalenie, że potrzeba której dotyczył wniosek z dnia [...] r., została przez skarżącą zaspokojona we własnym zakresie. Z zawartego w aktach administracyjnych oświadczenia skarżącej z dnia [...] r. wynika wprost, że kwota na wyjazd na kolonie syna C. została pożyczona od babci. Wobec tego prawidłowa była ocena organu odwoławczego, że zgłoszona potrzeba została przez stronę zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i nie stanowi już potrzeby niezbędnej, a pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych kosztów wyjazdu dziecka na kolonie. Prawidłowe jest także ustalenie - na podstawie oświadczenia strony skarżącej, że udzielona jej pomoc na pokrycie kosztów wyjazdu dziecka na kolonie jest pożyczką, a więc zobowiązaniem, które skarżąca winna spłacić (w bliżej nie ustalonym okresie). W opinii Sądu – co do zasady, przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyklucza możliwość przyznawania zasiłku celowego na spłatę pożyczek, gdyż nie mieści się ona w pojęciu niezbędnej potrzeby życiowej, wymagającej zaspokojenia, o której mowa w tym przepisie. Wprawdzie art. 39 ust. 2 ustawy zawiera przykładowy katalog tzw. "niezbędnych potrzeb życiowych", jednak charakter i rodzaj wskazanych celów pozwala na przyjęcie, iż chodzi o zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań nie posiada, zdaniem Sądu, takiego charakteru. Wobec powyższego, za trafne należało uznać stanowisko organu I instancji, iż konieczność uregulowania zobowiązania zaciągniętego na pokrycie kosztów wyjazdu dziecka skarżącej na kolonie nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej oraz celu pomocy społecznej. Mając na względzie normy wskazujące zadania cele i kryteria działania organów pomocy społecznej podnieść należy, że świadczenia wypłacane przez te organy mają stanowić pomoc dla danej osoby lub rodziny w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system pomocy społecznej. Stwierdzić należy, że organy wyjaśniły sytuację rodziny skarżącej i wskazały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. Ustalenia stanowiące podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Za błędną należy uznać argumentację skargi, wedle której sprawę należy oceniać według stanu istniejącego w momencie złożenia wniosku. Prowadziłoby to bowiem niejednokrotnie do przyznawania świadczeń ze środków publicznych mimo, iż dana potrzeba już nie występuje, gdyż została przez osobę lub rodzinę zrealizowana, albo gdy na skutek zmiany okoliczności potrzebę tą dana osoba lub rodzina może zaspokoić wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Takie potrzeby nie odpowiadają celom pomocy społecznej, a co za tym idzie – stosownie do treści art. 3 ust. 4 wskazanej ustawy - nie powinny zostać uwzględnione. Pomoc społeczna przysługuje bowiem w przypadku wystąpienia trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia, co znajduje wyraz w podstawowej zasadzie systemu pomocy społecznej jaką jest zasada pomocniczości wyrażona w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie zasługiwały również na uwzględnienie podnoszone w skardze zastrzeżenia dotyczące długotrwałości postępowań administracyjnych. Należy wskazać, że do czasu wydania ostatecznych decyzji w ramach tych postępowań skarżącej przysługiwały środki prawne do zaskarżenia bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, określone w art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a po ich bezskutecznym wyczerpaniu skarga do sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.