IV SA/Gl 1148/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 1 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) odmówił D.G. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na realizację podstawowych potrzeb życiowych rodziny. W uzasadnieniu decyzji przywołano wpierw podstawowe unormowania warunkujące skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, następnie organ pierwszej instancji podkreślił, że w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku dochód rodziny strony nie przekraczał kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania świadczenia pieniężnego przewidzianego dla tego typu rodziny wynoszącej 1 755 zł, a odmowa przyznania świadczenia spowodowana została odmową podpisania kontraktu socjalnego, a okoliczność ta wyczerpuje przesłankę odmowy przyznania zasiłku celowego. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się D.G., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z jej treści, jak również podkreśliła, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji obowiązany jest do precyzyjnego określenia zakresu żądania kierowanego przez stronę wobec organu administracji publicznej. Nadto organ ten nakazał organowi pierwszej instancji przeprowadzenie wnikliwego postępowania dowodowego w sprawie zmierzającego do wyjaśnienia sytuacji faktycznej w jakiej znajduje się rodzina strony. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust.1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362, ze zm.) odmówił D.G. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia w opłatach za gaz. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że rodzina strony spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku jest niższy niż przewidziane kryterium dochodowe dla tego typu rodziny, a ponadto występuje jedna z przesłanek – to jest niepełnosprawność i długotrwała choroba. Odmowa przyznania świadczenia spowodowana została tym, że spłata zadłużenia nie jest celem pomocy społecznej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się D.G., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z jej treści, jak również podkreśliła, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał wpierw na wymogi jakie należy spełniać, aby otrzymać świadczenie pieniężne z pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia organ ten odniósł się do funkcji i roli pełnionej przez kontrakt socjalny i doszedł do przekonania, że ustalenia w tym zakresie poczynione przez organ pierwszej instancji nie są wystarczające i wyjaśniające wszystkie okoliczności prowadzonej sprawy. Nadto organ odwoławczy dostrzegł uchybienia w zakresie wyjaśnienia sytuacji dochodowej strony, które powinny zostać wyjaśnione w ramach ponownie prowadzonego postępowania. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz.1362, ze zm.) odmówił D.G. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia w opłatach za gaz. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że rodzina strony spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku jest niższy niż przewidziane kryterium dochodowe dla tego typu rodziny, a ponadto występuje jedna z przesłanek – to jest niepełnosprawność i długotrwała choroba. Odmowa przyznania świadczenia spowodowana została tym, że spłata zadłużenia w opłatach za gaz nie stanowi niezbędnej potrzeby i nie jest celem pomocy społecznej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się D.G., która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Z uwagi na fakt, iż mocą tego odwołania strona zakwestionowała szereg rozstrzygnięć wydanych przez organ pierwszej instancji, problematyce związanej z przedmiotem tego postępowania nie poświęciła odrębnych rozważań. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z jej treści, jak również podkreśliła, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym i na tę okoliczność odwołała się do licznych dokumentów pochodzących z organów skarbowych. Nadto zarzuciła tej decyzji, że jest niejasna i sporządzona w sposób pokrętny, jak również wydana została po upływie długiego okresu od dnia złożenia wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wpierw przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazał na wymogi jakie należy spełniać, aby otrzymać świadczenie pieniężne z pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia organ ten podkreślił, że spełnianie wymogów do otrzymania świadczenia pieniężnego ocenia się na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień wydawania decyzji administracyjnych. Z tego też powodu organ odwoławczy dostrzegł uchybienia w zakresie wyjaśnienia sytuacji dochodowej strony, które powinny zostać wyjaśnione w ramach ponownie prowadzonego postępowania. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust.1 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362, ze zm.) odmówił D.G. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie zadłużenia w opłatach za gaz z wniosku z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił wpierw wymogi jakiej należy spełnić, aby otrzymać świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, a następnie ustalił, że strona stanowi rodzinę z mężem oraz trojgiem dzieci. Rodzina strony spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego dzień złożenia wniosku jest niższy niż przewidziane kryterium dochodowe dla tego typu rodziny, a ponadto występuje jedna z przesłanek – to jest niepełnosprawność i długotrwała choroba. W tym zakresie organ pierwszej instancji odmówił mocy dowodowej zaświadczeniu wystawionemu przez biuro rachunkowe a moc taką przyznał dokumentowi wystawionemu przez organ skarbowy. W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji odniósł się do sytuacji dochodowej rodziny strony z końcowych miesięcy [...] r. Następnie organ ten podkreślił, że wniosek strony dotyczy uregulowania rachunku za gaz w wysokości [...] zł, który winien być uiszczony do [...], natomiast w dniu [...] rachunek ten został uregulowany. W konkluzji swojego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji stwierdził, że odmowa przyznania świadczenia spowodowana została tym, że spłata zadłużenia w opłatach za gaz nie stanowi niezbędnej potrzeby i nie jest celem pomocy społecznej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się D.G., która pismem z dnia [...] wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Z uwagi na fakt, iż mocą tego odwołania strona zakwestionowała szereg rozstrzygnięć wydanych przez organ pierwszej instancji, problematyce związanej z przedmiotem tego postępowania nie poświęciła odrębnych rozważań. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z jej treści, jak również podkreśliła, że jest ona niezgodna ze stanem faktycznym. Nadto strona zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu powoływanie się na argumentację zamieszczoną we wcześniejszych decyzjach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przedstawił wymogi jakie należy spełniać, aby otrzymać świadczenie pieniężne z pomocy społecznej, jak również dokonał własnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ odwoławczy podkreślił, że potrzeba wymagająca zaspokojenia a zgłoszona przez stronę potrzeba została przez nią zaspokojona we własnym zakresie przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji. Fakt ten oznacza, że potrzeba ta już nie występuje i nie wymaga zaspokojenia w ramach świadczeń z pomocy społecznej. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do zarzutu strony dotyczącego braku zapewnienia czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu i uznał, że nie znajduje on potwierdzenia w aktach sprawy. Z decyzją tą nie zgodziła się D.G., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej skarżąca zakwestionowała szereg decyzji wydanych przez organ odwoławczy. Okoliczność ta spowodowała, że zarzuty zamieszczone w skardze posiadają charakter generalny, a nie adresowane są do konkretnie wskazanych decyzji. Skarżąca zaakcentowała, że kwestionowana przez nią decyzja dotyczy wniosku już dawno złożonego, a postępowanie w sprawie trwało bardzo długo. W tym zakresie skarżąca podniosła, że następstwem takiego prowadzenia postępowania stało się to, że szereg zgłoszonych żądań zdezaktualizowało się, ponieważ nie mogła długo czekać na rozpatrzenie zgłoszonej potrzeby i zmuszona była ją zaspokoić we własnym zakresie. Sytuacja taka dotyczy między innymi opłat za gaz. W końcowej części skargi D.G. zarzuciła organom administracji, że kwestionowana przez nią decyzja pozostaje w sprzeczności z wcześniej wydawanymi decyzjami. Nadto wystąpiła o rozpatrzenie jej żądań zgodnie ze stanem prawnym i faktycznym istniejącym w dniu składania wniosków o przyznanie pomocy, a nie rozpatrywanie ich w kontekście jej obecnej sytuacji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) nie wykazała, aby zaskarżona decyzja naruszała wymogi prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., Nr 270) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Po myśli art. 134 wyżej wymienionej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, że sąd administracyjny uwzględnia wniesioną skargę z powodu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z takiej treści przepisu wynika, że nie każde naruszenie przepisów postępowania administracyjnego będzie stanowiło podstawę uwzględnienia wniesionej skargi, a jedynie takie, które będzie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zatem tylko takie naruszenie przepisów postępowania, które będzie rzutowało na końcowy wynik sprawy będzie dawało podstawę do uwzględnienia wniesionej skargi. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dostrzegł takich uchybień, które uzasadniałyby uwzględnienie wniesionej skargi. Na wstępie prowadzonych rozważań przyjdzie przywołać unormowania prawne stanowiące podstawę dla przyznania przez organ pomocy społecznej świadczenia pieniężnego osobie składającej stosowny wniosek. Zgodnie z treścią art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Po myśli art. 8 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł; osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł oraz rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Obok przywołanych unormowań uwagę należy zwrócić na treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ zgodnie z tym unormowaniem potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Po przedstawieniu stanu normatywnego w sprawie niezbędnym jest odwołanie się do stanu faktycznego, ponieważ on będzie determinował treść podejmowanego przez organy administracji rozstrzygnięcia. Na wstępie tej części rozważań przyjdzie zwrócić uwagę na dwie okoliczności, po pierwsze wniosek o przyznanie świadczenia złożony został w siedzibie organu pierwszej instancji w dniu [...], a po drugie organ odwoławczy już kilkakrotnie w sprawie się wypowiadał, ponieważ podzielał stanowisko skarżącej prezentowane w odwołaniach od decyzji wydawanych przez organ pierwszej instancji. Pierwsza z sygnalizowanych okoliczności posiada znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie, natomiast druga z nich nie wpływa na prawidłowość bądź wadliwość kwestionowanej przez skarżącą decyzji, posiada natomiast znaczenie dla oceny prawidłowości działań prowadzonych przez organy administracji. Jak zostało to powyżej zaznaczone postępowanie w przedmiotowej sprawie uruchomione zostało wnioskiem z dnia [...]. We wniosku tym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej na zaspokojenie potrzeb bytowych. Nadto do wniosku tego strona dołączyła bieżący rachunek opłat za gaz na kwotę [...] zł, który miał być płatny do [...]. Pierwsza decyzja Prezydenta miasta C. odmawiająca przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb bytowych wydana została w dniu [...]. Mocą tej decyzji organ odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, natomiast organ odwoławczy uwzględnił wniesione odwołanie i nakazał organowi pierwszej instancji doprecyzowanie zakresu żądania kierowanego przez skarżącą względem organu pomocy społecznej. Następstwem tego rozstrzygnięcia stało się ustalenie przez organ pierwszej instancji przedmiotu prowadzonego postępowania, a mianowicie sprowadzający się do pokrycia opłat za gaz w kwocie [...] zł. Przedstawione powyżej informacje posiadają kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego przez organy administracji. Przedłożone przez organy administracji akta administracyjne pozwalają stwierdzić, że w momencie składania wniosku do organu pomocy społecznej skarżąca i jej rodzina spełniała wymogi formalne do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku czyli w [...] wynosił [...] zł i był niższy od wysokości kryterium dochodowego przewidzianego dla tego typu rodziny, to jest składającej się z pięciu osób i wynoszącego 1755 zł. Ponadto w przypadku rodziny organy pomocy społecznej stwierdziły występowanie przesłanek wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15, a mianowicie niepełnosprawność i długotrwałą chorobę. Zatem z punktu widzenia formalnego rodzina skarżącej spełniała wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego. W tym miejscu przyjdzie zwrócić uwagę na fakt, iż spełnianie wymogów formalnych nie oznacza jeszcze tego, że osoba lub rodzina otrzyma świadczenie z pomocy społecznej, ponieważ muszą być spełnione jeszcze dodatkowe wymogi przewidziane przepisami prawa, a mianowicie to co wynika z treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, czyli potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej mogą być zaspokojone, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy akcentuje, że potrzeba zgłoszona przez stronę we wniosku z dnia [...] została przez nią zaspokojona, zatem brak jest podstaw do przyznania świadczenia na zaspokojenie tej potrzeby. W tym miejscu przyjdzie podzielić stanowisko zajęte przez organ odwoławczy. Jak bowiem wynika z akt sprawy strona wnioskiem z dnia [...] wystąpiła o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych przy czym do żądania tego dołączyła fakturę do zapłaty na kwotę [...] zł. Termin płatności tej faktury przewidziany był na [...], natomiast jak wynika z informacji przekazanych przez skarżącą oraz uzyskanych od podmiotu wystawiającego fakturę została ona uregulowana [...], a zatem przed wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji w sprawie, co nastąpiło w dniu [...]. Fakt uchylenia tej decyzji przez organ odwoławczy, jak również zamieszczona w nim argumentacja z perspektywy kwestionowanej decyzji nie posiada decydującego znaczenia. Podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że w momencie podejmowania rozstrzygnięć potrzeba zgłoszona przez stronę została przez nią zaspokojona we własnym zakresie. Mając zatem na uwadze zasadę pomocniczości jak również treść art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zgodzić się należy z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K., że zgłoszona przez stronę potrzeba nie jest już niezbędna potrzebą wymagającą zaspokojenia przez organ pomocy społecznej. Na marginesie należy dostrzec, że w okresie późniejszym skarżąca regulowała znacznie większe zaległości w opłatach za gaz, zatem unormowanie przedmiotowej faktury nie stanowiło warunku dla dalszego korzystania z tego źródła energii, a tym samym uznać należy, że jej uregulowanie stanowiło naturalną formę realizacji obowiązku spoczywającego na rodzinie. W świetle powyższego uznać należy, że argumentacja zaprezentowana przez organ odwoławczy nie narusza obowiązujących unormowań prawnych, a tym samym nie wyczerpuje przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniesionej skargi. W skardze do tutejszego Sądu D.G. z uwagi na znaczny upływ czasu domaga się rozpatrywania jej sprawy w kontekście sytuacji prawnej i faktycznej, która obowiązywała w dniu złożenia wniosku. Stanowisko skarżącej można zrozumieć, jednakże organy administracji publicznej rozpatrujące sprawę z zakresu pomocy społecznej, obowiązane są kierować się zasadą pomocniczości jak również winny dążyć do zaspokojenia podstawowego celu pomocy społecznej, a mianowicie zapewnienia życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. W tej sytuacji organ administracji zobowiązany jest badać spełnienie wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego zgodnie z regułami określonymi w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, natomiast podejmując rozstrzygnięcie obowiązany jest również mieć w polu widzenia aktualną sytuację osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenie, ponieważ podkreślić należy, iż pomoc społeczna nie jest tym instrumentem polityki społecznej, przy pomocy którego można domagać się polepszenia własnej sytuacji w takim momencie, w którym sytuacja nie wymaga już wsparcia ze strony organów pomocy społecznej. Zatem badanie bieżącej sytuacji materialnej rodziny zmierzało do ustalenia, czy rodzina jest w stanie samodzielnie zaspokoić zgłoszoną potrzebę i czy bez udziału środków publicznych nie będzie w stanie samodzielnie funkcjonować. D.G. w skardze formułując zarzut, iż wcześniejsze decyzje organu odwoławczego były inne, ponieważ zawierały one korzystne dla niej rozstrzygnięcia. Analiza tych rozstrzygnięć doprowadza do wniosku, że nie zawierały one stwierdzenia, że skarżącej przedmiotowe świadczenie przysługuje. Z treści tych decyzji wynikało jedynie to, ze organ odwoławczy uznawał działania organu pierwszej instancji w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego za niezadowalające i nakazywał ponowne jego prowadzenie. Z uwagi na fakt że, decyzje te są decyzjami ostatecznymi i nie wnoszone były wobec nich środki odwoławcze, zatem w ramach tego postępowania wymykają się one spod kontroli tutejszego Sądu, a ewentualne uchybienia, jak podkreślane to było wyżej nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniesionej skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego podjętych rozstrzygnięć. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 wyżej wymienionej ustawy należało skargę oddalić. mw