IV SA/Gl 1148/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2017 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. nr [...]. Prezydent Miasta K. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił przyznania A.W. (dalej wnioskodawczyni, strona lub skarżąca) świadczenia wychowawczego na dziecko Ł.W. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków przyznania tego świadczenia ponieważ Ł.W. jest pierwszym dzieckiem w rodzinie, a dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosi 3.381,67 zł i przekracza kryterium ustawowe w kwocie 800 zł. Organ wskazał, że dochód strony za 2014 r. z tytułu umowy o pracę zakończonej w dniu 7 listopada 2015 r. był dochodem utraconym. Również dochód męża strony za 2014 r. z tytułu umowy o pracę zakończonej w sierpniu 2014 r. był dochodem utraconym. Dochód rodziny za 2014 r. wyniósł zero. Dochód powiększono o dochód uzyskany z działalności gospodarczej męża strony (A) w kwocie 10.145,01 zł. W tym stanie rzeczy dochód miesięczny rodziny wyniósł 10.145,01 zł, a dochód na osobę w rodzinie 3.381,67 zł. W aktach sprawy znajduje się między innymi oświadczenie o dochodzie męża strony z dnia 30 czerwca 2016 r., w którym ww. podał, że rozpoczął działalność gospodarczą w dniu 7 lipca 2014 r., pierwszym miesiącem po miesiącu rozpoczęcia działalności gospodarczej, w którym został osiągnięty dochód większy od 0 zł był lipiec 2015 r., a kolejnym miesiącem po miesiącu, w którym osiągnął dochód większy niż 0 jest sierpień 2015 r. Podano wysokość dochodu w kwocie 11.965,53 zł, należny podatek dochodowy od osób fizycznych w kwocie 1.347,00 zł, składkę na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 473,45 zł i składki na ubezpieczenie społeczne w kwocie 0 zł. Nadto w aktach zamieszczono wydruk z CEIDG z dnia 22 sierpnia 2016 r., z którego wynika, że działalność gospodarcza została zawieszona w dniu 24 maja 2016 r. W odwołaniu strona nie zgodziła się z wyliczeniem dochodu wskazując, że wadliwie przyjęto, iż jej mąż co miesiąc będzie osiągał taki sam dochód z działalności gospodarczej, jaki został przedstawiony we wniosku, a w rzeczywistości dochód na członka rodziny wyliczony w oparciu o dochody z działalności gospodarczej męża w 2014 r. wyniósł 0 zł, a w 2015 r. wyniósł 191 zł. Twierdzenie zostało udokumentowane zestawieniami rocznymi z księgi podatkowej za te dwa lata oraz zeznaniami PIT-36. Podała, że mąż w maju 2016 r. zawiesił działalność gospodarczą ponieważ firma nie była dochodowa, a w dniu 15 lipca 2016 r. zatrudnił się w Zakładzie B. Z dołączonego zaświadczenia wynika, że dochód netto z tego tytułu w lipcu 2016 r. wyniósł 1.169,82 zł, a w sierpniu 2016 r. 2.273,63 zł. Strona wskazała, że w związku z powyższym miesięczny dochód na jednego członka rodziny wynosi 760 zł netto. Jednocześnie podała, że od zakończenia zatrudnienia w listopadzie 2015 r. figuruje w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu opisano przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji i zarzuty odwołania. Następnie Kolegium przytoczyło art. 4, art. 5, art. 2 pkt 1, 2 i 19 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195, dalej ustawa). Kolegium stwierdziło, że dochód uzyskany w 2014 r. zarówno przez wnioskodawczynię, jak i jej męża został całkowicie utracony z uwagi na utratę zatrudnienia przez ww. osoby. Z kolei, w lipcu 2015 r. mąż strony rozpoczął prowadzenie własnej działalności gospodarczej. W myśl zaświadczenia z 30 czerwca 2016 r. w miesiącu sierpniu 2015 r. dochód uzyskany z ww. działalności wyniósł 10.145,01 zł. Zatem, dochód na osobę w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł 3.381,67 zł. Kolegium oceniło, że organ pierwszej instancji słusznie przyjął do obliczenia dochodu w rodzinie wnioskodawczyni dochód uzyskany, w następnym, pełnym miesiącu po rozpoczęciu działalności gospodarczej tj. miesiąc sierpień 2015 r. (zgodnie z oświadczeniem męża strony, które zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń). Przy obliczeniu dochodu winien był jeszcze uwzględnić dochód męża strony uzyskany z tytułu stosunku pracy nawiązanego w dniu 15 lipca 2016 r. w Zakładzie B. Z dołączonego do odwołania zaświadczenia z dnia 26 września 2016 r. wynika, że w miesiącu sierpniu 2016 r. dochód netto męża strony wyniósł 2.273,63 zł. Wobec powyższego, do kwoty 10.145,01 należy dodać kwotę 2.273,63 zł i podzielić przez 3 osoby (12.418,64 zł : 3 osoby = 4.139,54 zł). Mając na względzie, że powyższa informacja została uzyskana na etapie postępowania odwoławczego, po wydaniu przez organ pierwszej instancji zaskarżonej decyzji, a powstała kwota przekracza ustawowe kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia wychowawczego, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podkreślił, że wyliczenie dochodu jest uwarunkowane faktem, iż mąż strony w maju 2016 r. dokonał jedynie zawieszenia, a nie wyrejestrowania działalności gospodarczej. Jedynie wyrejestrowanie działalności gospodarczej stanowi utratę dochodu - jej zawieszenie nie zostało uwzględnione w katalogu zdarzeń skutkujących utratą dochodu w rozumieniu definicji legalnej. Zatem w aktualnym stanie prawnym mąż strony otrzymuje dochód z tytułu świadczonej pracy na rzecz Zakładu B oraz z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, albowiem potencjalnie może uzyskiwać z niej dochód. Dopiero w sytuacji wyrejestrowania działalności gospodarczej przez ww. będzie można uznać dochód uzyskany przez tę osobę za utracony, a w wyliczeniu dochodu zostanie uwzględniony jedynie dochód uzyskiwany przez męża ze stosunku pracy. Wówczas będzie istniała możliwość ponownego złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła decyzji organu odwoławczego – jak to określiła -naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej k.p.a.), art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 5 ust. 3 ustawy, a tym samym uniemożliwienie jej nabycia prawa do świadczenia wychowawczego na syna Ł.W. w okresie od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Wniosła o zmianę tej decyzji poprzez przyznanie żądanego świadczenia wychowawczego, zasądzenie i przekazanie tego świadczenia na konto bankowe za każdy miesiąc - poczynając od kwietnia 2016 r., zasądzenie odsetek ustawowych od dnia wniesienia skargi, zasądzenie kosztów postępowania. Alternatywnie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W obszernym uzasadnieniu opisała wadliwości dostrzeżone w zaskarżonej decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego i podtrzymała co do istoty zarzuty dotyczące wyliczenia dochodu z działalności gospodarczej męża opisane w odwołaniu. Podtrzymała również pogląd, że również dochód z pracy męża zainicjowanej w lipcu 2016 r. nie powoduje przekroczenia kryterium dochodowego. Nadto podała, że w jej sytuacji nastąpiła zmiana, gdyż od 1 listopada 2016 r. podjęła pracę i jest świadoma tego, że w przypadku pozytywnego rozpatrzenia skargi świadczenie może przysługiwać jedynie za okres od kwietnia do października 2016 r. włącznie. Wskazała, że w sprawie zasiłku rodzinnego organ pierwszej instancji również odmówił jej przyznania świadczenia, ale Kolegium uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie; w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2016, poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna. Zaskarżona została decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania stronie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Zasadniczy spór koncentruje się wokół sposobu uwzględnienia w wyliczeniu dochodu, dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z tytułu działalności gospodarczej. W ocenie Sądu przy ustalaniu dochodu rodziny skarżącej błędnie został zastosowany wyłącznie przepis art. 7 ust. 3 ustawy – natomiast pominięto art. 7 ust. 2 tej ustawy; jakkolwiek organy odwoławczy do żadnego z tych przepisów się nie odwołał. W sprawie niesporne jest to, że dochód osiągnięty w bazowym (w rozumieniu art. 48 ustawy) 2014 r. przez - składającą się z trzech osób - rodzinę skarżącej jest dochodem utraconym w rozumieniu ustawy. Zarówno bowiem umowa o pracę skarżącej, jak i umowa o pracę jej męża zostały zakończone w 2014 r. Zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. c ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o utracie dochodu oznacza to utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Natomiast w myśl ust. 3 art. 7 ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Ponieważ wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego został złożony w czerwcu 2016 r. rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, jest rok 2015 r. W tym też 2015 r. mąż skarżącej uzyskał dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Przypomnieć trzeba, że co prawda działalność gospodarcza została zainicjowana w 2014 r., ale pierwszy dochód uzyskano w lipcu 2015 r. Zgodnie z art. 2 pkt 20 lit. e ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o uzyskaniu dochodu oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej. Stosownie do art. 7 ust. 2 ustawy organ powinien więc był ustalić wysokość dochodu uzyskanego poprzez podzielenie dochodu z działalności gospodarczej, osiąganego przez męża skarżącej od lipca 2015 r. przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany – z tym jednak zastrzeżeniem, że uprzednio należało zbadać, czy w sprawie zachowana została zasada kontynuacji. Ustawodawca bowiem wymaga, aby dochód uzyskany był jednocześnie dochodem uzyskiwanym w okresie, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W okolicznościach sprawy jest to kwestia istotna ze względu na zawieszenie przez męża skarżącej działalności gospodarczej jako niedochodowej w maju 2016 r. Ma rację Kolegium wywodząc, że zawieszenie działalności z powodu jej niedochodowości nie może być kwalifikowane jako utrata dochodu. Ustawodawca bowiem uznaje za zdarzenie skutkujące utratą dochodu (art. 2 pkt 19 lit. e ustawy) wyrejestrowanie pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jej zawieszenie, ale jedynie w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r., poz. 584 ze zm.). Powyższe jednak nie zwalnia z obowiązku ustalenia, czy dochód z działalności gospodarczej był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego. Zgodnie z art. 14a ust. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w okresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przedsiębiorca: 1) ma prawo wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, 2) ma prawo przyjmować należności lub obowiązek regulować zobowiązania, powstałe przed datą zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, 3) ma prawo zbywać własne środki trwałe i wyposażenie, 4) ma prawo albo obowiązek uczestniczyć w postępowaniach sądowych, postępowaniach podatkowych i administracyjnych związanych z działalnością gospodarczą wykonywaną przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej, 5) wykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa, 6) ma prawo osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej, 7) może zostać poddany kontroli na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą. Jak wynika z cytowanego przepisu w okresie zawieszenia działalności dochód może – ale nie musi być uzyskiwany; z powyższego wynika obowiązek dokonania ustaleń pozwalających na stwierdzenie, czy zasada kontynuacji została zachowana. Organy obydwu instancji nie wskazały w oparciu o jaki przepis prawny dokonały uwzględnienia dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z działalności gospodarczej, jednak przyjęty sposób uwzględnienia tego dochodu pozwala stwierdzić, że faktycznie doszło do zastosowania art. 7 ust. 3 ustawy i to na dodatek w sposób wadliwy również przez to, że zaniechano ustalenia, czy zasada kontynuacji jest zachowana – co także na gruncie tego przepisu jest obligatoryjne. Sąd nie znalazł podstaw do stosowania art. 7 ust. 3 ustawy w zakresie uwzględnienia dochodu z działalności gospodarczej męża strony, gdyż przepis ten mówi o uzyskaniu dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W niniejszej sprawie przepis ten ma więc zastosowanie do dochodów uzyskanych z umowy o pracę zawartej w lipcu 2016 r. przez męża skarżącej. Przepis ten znajdzie również zastosowanie do dochodu skarżącej uzyskanego z umowy o pracę zawartej już po dniu wydania zaskarżonej decyzji. Nie ma natomiast zastosowania do dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej męża skarżącej, gdyż uzyskanie dochodu z tego tytułu nie nastąpiło po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego (uzyskanie nastąpiło w 2015 r.). Sąd stwierdza, że organy w niniejszej sprawie nie ustaliły, czy zachodzi zasada kontynuacji i czy tym samym doliczenie dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z pozarolniczej działalności gospodarczej jest prawnie dopuszczalne. Powyższe uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie dokonano należytych ustaleń stanu faktycznego sprawy w zakresie wszystkich okoliczności relewantnych prawnie. Nadto sposób uwzględnienia dochodu z tego tytułu (nawet gdyby zostało wykazane zachowanie zasady kontynuacji) byłby wadliwy, gdyż nie odpowiadał wymogom określonym w art. 7 ust. 2 ustawy; organy w sposób nieuprawniony zastosowały inny przepis, a to art. 7 ust. 3 ustawy. Ta wadliwość materialoprawna miała wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji podlegały uchyleniu. Ponownie rozpoznając sprawę organy, badając czy są spełnione przesłanki do przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej, powinny ustalić wysokość dochodu z uwzględnieniem oceny prawnej wyżej sformułowanej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.