IV SA/Gl 1151/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz-Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], w wyniku ponownego rozpoznania wniosku D.G. z dnia [...], Prezydent Miasta C. na podstawie art. 106 ust. 1, art. 39 i art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił przyznania w/wym. świadczenia w postaci zasiłku celowego w formie bonów żywnościowych dla wszystkich członków rodziny, stwierdzając, że dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z [...] przekroczył kryterium dochodowe. Ponadto nie wystąpiły szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku celowego specjalnego. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia D.G. przedstawiła zarzuty dotyczące kilkunastu decyzji wydanych przez organ. Podniosła, że należy uwzględniać sytuację rodziny według stanu z daty złożenia wniosku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony z dnia [...]. Podniósł, że na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji ustalił, iż wyżej wymieniona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci. Dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł. i przekroczył kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Następnie organ podkreślił, że na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej ( art. 3 ust. 4). Następnie organ przytoczył treść art. 8 ust. 1 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto wskazał, że na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Podkreślił, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2010 r., I OSK 803/10, istota formy pomocy, o jakiej mowa w powyższym przepisie sprowadza się do przyznania świadczenia w sytuacji, której można przypisać charakter nadzwyczajny, szczególnie uzasadniony. Dodał, iż w literaturze przedmiotu zwraca się uwagę, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (W. Maciejko, P. Zaborniak. Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Podkreślił, że świadczenie to ma charakter wyjątkowy i nie powinno stanowić trwałego źródła dochodów osób wnioskujących o przyznanie takiej pomocy. Wyjątkowość przyznania tego świadczenia jest uzasadniona przede wszystkim tym, że osoby je otrzymujące w ogóle nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania takiej pomocy. Ich sytuacja materialna jest bowiem na tyle dobra, że powinny samodzielnie przezwyciężyć zaistniałe trudności. Przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji bardzo ograniczonych środków finansowych i dużej liczby wnioskodawców oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości jaką uzna za zasadną. Istotnym bowiem w tej sprawie jest fakt, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter jedynie subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. Powyższe oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do samodzielnego podejmowania działań zmierzających do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może jej zostać przyznana pomoc społeczna w określonej postaci. W podsumowaniu organ odwoławczy podniósł, że w rozpoznawanej sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, który uprawniałby organ do przyznania odpowiedniego świadczenia z pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wskazał, że ze względu na niepełnosprawność, przewlekłą chorobę, rodzina skarżącej niewątpliwie znalazła się w trudnej sytuacji życiowej, jednakże analiza akt sprawy nie wskazuje na zaistnienie w rozpoznawanej sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku w ww. rozumieniu, uzasadniającego przyznanie świadczenia. Podkreślił, że podzielił ponadto ocenę organu I instancji, według której strona jest w stanie zaspokoić wnioskowaną potrzebę z posiadanych środków. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. podniosła zarzuty o charakterze generalnym – dotyczące kilkunastu wymienionych przez nią decyzji organu odwoławczego. Wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie spraw do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, bądź ich zmianę. Zarzuciła, że wskutek przewlekłości postępowania, rozstrzygnięcia są znacznie oddalone w czasie od dat złożenia wniosków. Podkreśliła, że spowodowało to konieczność zaspokojenia potrzeb życiowych, których dotyczyły wnioski, "kosztem innych wierzytelności", a okoliczność zaspokojenia tych potrzeb organ uznał za rozstrzygającą w sprawie. Podniosła zarzut, że wymienione w skardze decyzje pozostają w sprzeczności z wcześniejszymi decyzjami organu odwoławczego. Ponadto wniosła o rozpatrzenie jej wniosków przy uwzględnieniu sytuacji z daty ich złożenia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżonym rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia w postaci zasiłku celowego w formie bonów żywnościowych dla wszystkich członków rodziny. W związku z wyżej określonym przedmiotem postępowania, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175 z 2009 r., poz. 1362 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Jednakże– jak trafnie podniósł organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – w przedmiotowej sprawie dochód rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku - wynoszący [...] zł. przekroczył kryterium dochodowe określone na podst. art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. 1755 zł. Z uwagi zatem na przekroczenie wyżej wymienionego kryterium dochodowego, w motywach zaskarżonej decyzji organ przedstawił również ocenę możliwości przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego – świadczenia, które może być udzielone w razie przekroczenia kryterium dochodowego. Jak bowiem stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Trafnie zatem podkreślił organ odwoławczy, że przyznanie wymienionego świadczenia - na specjalnych zasadach - wymaga wystąpienia wyjątkowych okoliczności przede wszystkim dlatego, iż beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów (tj. dochodowych) otrzymania pomocy. W tym zakresie prawidłowo organ podniósł, że pomimo istnienia w rodzinie skarżącej niepełnosprawności i długotrwałej choroby - a więc wystąpienia przesłanek ogólnych udzielenia pomocy społecznej, wymienionych w art. 7 pkt 5 i pkt 6 cytowanej ustawy - nie stwierdził żadnej szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego. Ponadto podkreślenia wymaga, że nawet spełnienie wyżej wymienionych kryteriów, tj. wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku przy jednoczesnym zaistnieniu jednej z przesłanek określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, nie jest równoznaczne z przyznaniem specjalnego zasiłku celowego. Dodatkowo bowiem przyznanie świadczeń z pomocy społecznej jest uzależnione od spełnienia pozostałych kryteriów, określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie co do przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia pieniężnego w formie specjalnego zasiłku celowego – z uwagi na jego uznaniowy charakter – jest zatem m. in. uzależnione dodatkowo od oceny organu w ramach art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Wymieniony przepis stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Natomiast przepis art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy określa, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W zakresie powyższej regulacji, bardzo istotne znaczenie miało zatem stwierdzenie organów obydwu instancji, dotyczące możliwości zaspokojenia wymienionej we wniosku potrzeby bytowej (w zakresie wyżywienia) poprzez wykorzystanie własnych możliwości rodziny skarżącej. Na podstawie ustaleń, wynikających z trafnej oceny, zebranego w sposób kompletny materiału dowodowego, została bowiem przeprowadzona szczegółowa analiza potrzeb i wydatków rodziny skarżącej. W świetle powyższego, prawidłowe było zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który uznał, że należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji i w konsekwencji utrzymać ją w mocy. Nie było zatem podstaw do uwzględnienia skargi. Podkreślenia przy tym wymaga, że zarzuty i twierdzenia zawarte w skardze nie odnoszą się do motywów przedstawionych przez organ odwoławczy w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji kontroli zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić więc należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto uwzględnione zostały wszystkie okoliczności sprawy, a więc została przeprowadzona ocena w zakresie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, stanowiącego podstawę przyznania specjalnego zasiłku celowego osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe oraz ocena w kwestii zrealizowania pozostałych kryteriów, określonych w przepisach ustawy o pomocy społecznej. Organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę, nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i nie naruszyły prawa materialnego tj. wyżej cytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.