IV SA/Gl 1153/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka Protokolant St. sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną w toku postępowania wszczętego wnioskiem D.G. złożonym dnia [...], Prezydent Miasta C. na podstawie art. 106 ust. 1 oraz art. 39 i art. 3 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) odmówił przyznania D.G. świadczenia w postaci zasiłku celowego na zakup środków czystości. Decyzja powyższa była trzecią, wydaną w sprawie z wniosku D.G., bowiem wcześniejsze rozstrzygnięcia uchylane zostały przez organ odwoławczy ze względu na uchybienia proceduralne, w szczególności, co do sytuacji faktycznej strony i jej rodziny. Decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. uchylające kolejne orzeczenia Prezydenta Miasta C. nie były skarżone przez stronę postępowania. W uzasadnieniu wymienionej na wstępie decyzji odniesiono się do ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawczyni wskazując, iż D.G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i trójką dzieci a dochód jej rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, czyli [...] wyniósł [...] zł i był niższy niż kryterium dochodowe. Uznano nadto wystąpienie przesłanki w postaci niepełnosprawności i przewlekłej choroby. W toku prowadzonego postępowania kryterium dochodowe zostało przekroczone, gdyż dochód rodziny w okresie od [...] do [...] wynosił kolejno [...] zł, [...] zł oraz [...] zł. Przy obliczaniu dochodu organ odmówił mocy dowodowej zaświadczeniu wystawionemu przez biuro rachunkowe, a przyznał taki walor dokumentowi wystawionemu przez organ skarbowy. Uzyskany dochód w [...] przez męża wnioskodawczyni z tytułu działalności gospodarczej organ na podstawie art. 8 ust. 5 pkt 1 b ustawy o pomocy społecznej rozliczył na dwanaście miesięcy [...]. Jak wynikało z materiału sprawy, a co zostało zauważone w uzasadnieniu decyzji, D.G. w dniu [...] zgodnie z art. 50 K.p.a. została wezwana do uzupełnienia dokumentacji w sprawie toczącego się postępowania, zaś pismem z dnia [...] ponownie wezwana do złożenia wyjaśnień. Została również poinformowana, że Ośrodek wystosował pisma do instytucji w celu zebrania dokumentacji niezbędnej do wydania decyzji administracyjnej. Ponadto Prezydent podkreślił, że w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego w dniu [...] oraz w trakcie wizyty w dniu [...] strona została poproszona o dokonanie analizy potrzeb i wydatków. Oświadczyła jednak, że nie może podać dokładnych kwot za energię, wodę oraz wywóz śmieci, gdyż rachunkami zajmuje się mąż. Z analizy wydatków, które zostały dokonane z udziałem strony z wniosku z dnia [...] wynikało, że D.G. w wydatkach podała tylko leki na kwotę [...] zł. Natomiast wydatki ustalone zgodnie z limitem Ośrodka wynosiły [...] zł z uwzględnieniem wydatków na środki czystości w wysokości [...] zł. W trakcie przeprowadzonej w dniu [...] ponownej analizy potrzeb i wydatków ustalono, że miesięczne wydatki rodziny wnioskodawczyni wynosiły [...] zł. Uwzględniając fakt zmiany wysokości dochodu rodziny strony ([...] zł) uznano, że do jej dyspozycji pozostała kwota [...] zł. Reasumując organ stwierdził, że wnioskowana potrzeba w postaci zakupu środków czystości leży w możliwościach finansowych rodziny wnioskodawczyni, co stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Od powyższej decyzji D.G. wniosła odwołanie. Wskazała, że zaskarżona decyzja jest niezgodna ze stanem faktycznym oraz nie uwzględnia interpretacji i wskazań, co do rozstrzygnięcia zawartych we wcześniejszych decyzjach organu odwoławczego. Zarzuciła organowi popełnienie błędów proceduralnych oraz błędną ocenę materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przywołało regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Kolegium wskazało również, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł oraz osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ odwoławczy przytoczył również treść art. 39 ustawy oraz stwierdził, że wymogi formalne wymagane do otrzymania wnioskowanego świadczenia zostały spełnione, gdyż dochód rodziny nie przekroczył kryterium dochodowego przewidzianego dla pięcioosobowej rodziny wynoszącego 1.755 zł oraz występuje dysfunkcja w postaci przewlekłej choroby i niepełnosprawności. Podzielając ustalenia organu I instancji zaznaczył, że celem pomocy społecznej jest pomoc osobie lub rodzinie w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie przezwyciężyć wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a nie zaspokajanie wszystkich potrzeb. Zdaniem Kolegium uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ może orzec o odmowie jego przyznania. W ocenie organu odwoławczego sytuacja w jakiej znajduje się rodzina strony umożliwia jej zaspokojenie wnioskowanej potrzeby z posiadanych środków finansowych. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że strona miała zapewniony czynny udział w postępowaniu. Kolegium stwierdziło również, że skarżąca mogła wnieść zażalenie w trybie art. 37 § 1 K.p.a. w przypadku uznania, że sprawy nie zostały rozpatrzone w ustawowym terminie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.G. zakwestionowała łącznie 18 decyzji wydanych przez organ odwoławczy, w tym wydaną w niniejszej sprawie. Podkreśliła, że wniosek o przyznanie pomocy został przez nią dawno złożony, a postępowanie było prowadzone w sposób przewlekły, co doprowadziło do zaspokojenia tych potrzeb przez stronę bez udziału środków pomocowych kosztem innych "wierzytelności". Z tego powodu niektóre ze zgłoszonych przez nią potrzeb już się zdezaktualizowały, co zostało uznane przez organy za "fakt rozstrzygający". Ponadto zarzuciła, iż decyzje wydane przez organ odwoławczy, w tym wydana w niniejszej sprawie, pozostają w sprzeczności z motywami decyzji organu odwoławczego wydawanymi w toku postępowania i świadczą o niespójności oceny sytuacji faktycznej. Wniosła również o rozpatrzenie jej sprawy zgodnie ze stanem istniejącym w chwili składania wniosków o przyznanie pomocy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy stwierdził, że uchylał wcześniejsze decyzje ze względu na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji, co nie oznaczało że w tych decyzjach Kolegium orzekło o prawie strony do świadczeń. Kolegium powtórzyło, że uwzględniając obecną sytuację rodziny skarżącej (dochód w wysokości [...] zł) zaspokojenie potrzeby w postaci zakupu środków czystości leży w możliwościach finansowych strony. Odnosząc się do zarzutu przewlekłości postępowania organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie od decyzji organu I instancji wpłynęło do Kolegium w dniu [...], natomiast postanowieniem z dnia [...] wyznaczyło nowy termin załatwiania sprawy do dnia [...]. Zaskarżona decyzja została wydana z zachowaniem terminu wskazanego, tj. w dniu [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz.270) zwanej dalej p.p.s.a. wynika natomiast, że tylko w przypadku, gdy kontrolowany akt narusza prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy, bądź to narusza prawo dając podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie narusza przepisy postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy sad administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności działania organów administracji publicznej dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w ramach przyznanych mu kompetencji uznał że skarga nie może być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w rozumieniu przywołanego wyżej art. 145 § 1 p.p.s.a. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. z 2009 r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Po myśli art. art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy służyć może w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca zwróciła się o pomoc finansową na zakup środków czystości, co może być traktowane, jako cel pomocy społecznej. Jej dochód, w chwili składania wniosku o przyznanie zasiłku celowego odpowiadał kryterium dochodowemu, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe wskazywałoby na spełnienie wymaganych dla realizacji wniosku przesłanek. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji nie można jednak pominąć celu, jakiemu służyć mają środki finansowe przeznaczone na wsparcie osób najuboższych. Art. 2 ust. 1 wymienionej ustawy, realizujący konstytucyjną zasadę pomocniczości, określa pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak wynika z powyższej regulacji bezwzględną przesłanką przyznania środków z pomocy społecznej, oprócz spełnienia kryterium dochodowego, jest brak możliwości samodzielnego przezwyciężenia danej sytuacji przez wnioskującego o wsparcie. Z tych więc względów słusznym było ustalenie dokonane w toku prowadzonego postępowania, co do tego, czy zgłoszona przez skarżącą w jej wniosku potrzeba mogła być zaspokojona z środków pochodzących z budżetu rodziny mimo spełnienia kryterium dochodowego w chwili składania wniosku. Podejmujący rozstrzygniecie organ musi bowiem również ocenić sytuację finansową i rodzinną wnioskodawcy w chwili przyznawania środków pomocowych w celu uniknięcia ich wydatkowania w sposób sprzeczny z celem pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest bowiem instrumentem polityki społecznej o ściśle określonym celu. Jest to instytucja o charakterze subsydiarnym i ma za zadanie jedynie wspierać osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiając im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Nie jest to natomiast źródło służące dofinansowywaniu budżetu domowego w każdym przypadku niezaspokojonych potrzeb rodziny. Ustalenia organu, co do możliwości pokrycia z własnych środków skarżącej koniecznych dla niej środków czystości nie budzą wątpliwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i w pełni dowodzą, iż zgłoszona potrzeba mogła zostać zaspokojona przez skarżąca samodzielnie. Odnosząc się do zgłaszanych w skardze zarzutów Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł sprzeczności w stanowisku organu odwoławczego prezentowanym w toku postępowania poprzedzającego zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy uchylając kolejne decyzje organu I instancji nie rozstrzygał kwestii przyznania skarżącej żądanego zasiłku a wręcz przeciwnie, stwierdzał uniemożliwiające załatwienie sprawy braki w postępowaniu dowodowym nakazując wyjaśnienie szeregu istotnych w tym zakresie kwestii. Natomiast kwestionowanie czasu trwania postępowania na obecnym etapie postępowania nie mogło zostać uznane za naruszenie prawa w rozumieniu art. 145 § 1 p.p.s.a. Zważyć przyjdzie, iż skarżącej przysługiwały środki odwoławcze w postaci skargi do sądu administracyjnego od decyzji wydawanych przez organy II instancji, z czego nie skorzystała. Nadto mogła wystąpić ze skargą na bezczynność lub przewlekłość prowadzenia postępowania w jego toku, czego również nie dokonała. Z powyżej przedstawionych względów orzeczono, jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.